געפיל סתם

מיר געפינען פילע מאמרים אין חז"ל איבער אט דעם נושא. עשו סייג לתורה, וואס דאס באדייט אז יעדער פאר זיך איז בארעכטיגט זיך צו פראטעקטן אויף זיין מהלך, ער טוט א געוויסע זאך וואס פעלט נישט אויס אבער דאס וועט אים אריינלייגן אין קאפ א מהלך המחשבה "די טוסט לפנים משורת הדין!" וואס דאס טוט מוראדיג אויף אין עבדות השם. און 'לפנים משורת הדין' פאר זיך איז אויך א מקור דערויף. אבער יעצט אויף די מינוט געדענק איך נישט קיין אנדערע מימרא וואס זאל זיין 'פראקטיש' אזוי צוגעפאסט צו דעם ווי עשו סייג לתורה, און עס קען זיין אז דאס איז די גאנצע מקור פון טון מער און מער עד אין סוף. ווי אויך רחמנא ליבא בעי, און די חיצוניות איז מעורר די פנימיות. די גאנצע מהלך פון אפשרייבן מנהגים פון צדיקים איז אויך צו צייגן וואס נאך מען קען טוהן מען זאל זיין אפגעהיטן. יעדע צדיק האט זיך געהאט זיינע סייגים און גדרים וואס איז אלעס געווען מיטן תכלית פון צולייגן מער און מער לכבודו ית'.

מיין פריינט "שם אחר" שרייבט: בכלל אויב א מענטש שמעקט זיך אהן א זאך וואס איז נישט להלכה,..

לעניית דעתי האט ער זיך נישט גוט אויסגעדרוקט, מען רעדט דאך נישט דא פון עפעס וואס איז "נישט להלכה", נאר עפעס "וואס האט קיין שייכות נישט צו הלכה", עס איז אזא סארט "פינפטע שלחן ערוך" שאלה, און איז ח"ו נישט אקעגן די הלכה חלילה.

הבנתי, אז די שאלה איז בנוגע די אייניקלעך פון דער נפטר.

ד.ה. ביי די אבלים אליין, איז פשוט אז זיי זענען מחויב צו גיין בגדי חול.

די שאלה איז, צו די אייניקלעך מעגן.

דער שאלה קען מען צוטיילן אין צוויי.

איינס, ווי ווייט איז די חיוב צו גיין מוצ"ש מיט בגדי שבת.

צוויי, צו איז מוסיף זיין באבלות דארט ווי ער איז נישט מחויב א ענין.


לגבי די ערשטע שאלה, איז לפי הבנתי מוצ"ש נישט א "חיוב" צו גיין בגדי שבת.

מאקסימום, איז דאס א ענין לפנים משורת הדין.

אין "חמדת הימים", ווערט געברענגט אז "מלוה מלכה", זייענדיק אזא גרויסע סעודה, מיט א קשר צו שבת, זאל מען גיין בגדי שבת ביז נאך מלוה מלכה!

דאכט זיך אז אין מג"א ווערט געברענגט בשם האר"י, ביז חצות.

ביי אונז (למעשה...) גייט די עולם ביז שלאפן גיין (געפיל סתם).


לגבי די צווייטע שאלה, קען מען אין דעם מחלק זיין.
 
דער אבל אליין, איז נישט א ענין מוסיף זיין אין אבלות.

דאס קען מען לערנען פון וואס חז"ל זאגן ביי הלכות אבל, "הלכה כדברי המיקל".

פאר היבש א אינטרעסאנטע שמועס, אין די נושא פון איבריגע חומרות ביי אבלות, קוקט דא: http://www.daat.ac.il/daat/kitveyet/shana/minhagey-4.htm

אבער אנדערע מענטשן וואס זענען נישט דירעקטע אבלים, אין ווילען זיך משתתף זיין, איז א צווייטע מעשה. 

דאס קען מען לערנען פון וואס חז"ל זאגן אין מסכת שבת "כל המוריד דמעות על אדם כשר, הקב"ה סופרן ומניחן בבית גנזיו". וואס פון דעם איז משמע, אז "ווער" ס'מעג זיך משתתף זיין אין די אבלות, איז נישט מוגבל.

-------------------------------------
 
א זייטיגע נקודה.

א איד וואס עם טוט וויי די פטירה פון א צווייטן, וואס איז שייך א שאלה צו ער מעג דאס ארויס ווייזן בפועל?
 
צו דאס איז מיט וויינען, צו דאס איז מיט סיי וועלכע זאך ס'איז מדינא מותר. אז ס'טוט וויי שרייט מען! אין ווי דעת ותבונה האט שוין דא אהער צוגעשטעלט, "רחמנא ליבא בעי".
 
אז מיר געוואינען זיך צו א טריקענער לעבן, וואס מיט נאטירליכע הרגשים האט דאס גארנישט, און מיר האלטן בשיטה אז הא גופא איז וואס די תורה פארלאנגט, קענען מיר נישט אפילו פארשטיין ווען מיר זעען ביי א צווייטן א אמת'ע הרגש. א פעולה מתוך א געפיל.

דאס וואס איך האב געברענגט דער מג"א בשם די אר"י, איז א טעות.

די מג"א ברענגט אין רס"ג סק"ב, ובאגודה סי' קמ"ג כתב, שילך בבגדי שבת עד מ"ש אחר הבדלה.

פונקטליך וואס די מג"א מיינט דארט איז נישט קלאר.

אבער עכ"פ, אין מג"א שטייט דאס נישט.

אלץ ערשטע תגובה נאך די היתר צו מעגן דא שרייבן, -דרך אגב טוה איך זיך באדאנקן פאר די הנהלה אז זיי האבן מיר געגעבן רשות-, פאר די חברי הפארום וועל איך זיך באציען צו די רייד פון מיין ידיד שםאחר, וואס אין זיין שאלע האט ער ארויסגעברענגט אן ענין וואס דארף א שטארקע עיון.
הגם די משל וואס ער האט געברענגט איז נישט אזוי שארף און קאנטראסטיש, וויבאלד דאס איז דאך א געפיל וואס האט נישט קיין סאך צו טוהן מיט אידישקייט, בסך הכל מעג מען דאך גיין מיט בגדי חול וכו' כו', און ווי אויך איז נישט קיין פראבלעם זיך אנצוטוהן אפילו א דאשיק צו יענעם'ס פטירה, אויב וויל מען מיט דעם ארויס ווייזן די צער (אויב האט מען דאס בכלל) איז הרי טוב.
אבער לאמיתו של ענין איז דא געווען א צווייטע שאלה, וואס אויף דעם האט זיך לכאורה דעת ותבונה באצויגען מיט זיין תגובה, שם אחר פרעגט: בכלל אויב א מענטש שמעקט זיך אהן א זאך וואס איז נישט להלכה, ווייל ער פילט אזוי בעסער צו דאס האט א פנים, אדער לכאורה יעדע זאך אויף די וועלט איז דאך נאר שייך ווען השי"ת פארלאנגט דאס פוןאונז, און אויב נישט פארוועמען טראגט מען אן א פנים עכ"ל, איך וועל פרובירן ארויסצוברענגן טיפער די שאלה אוןאויף דעם זיך באציען, און נישט אויף די משל און מעשה וואס ער האט געבראכט.

יעדער איד איז דא אויף די וועלט צו ערפילן זיינע פליכטן דא, וואס איך האב שוין אמאל ארויסגעברענגט אין א תגובה אויף אן אנדער פלאץ, אז דאס איז צו איינערקענען אז ער האט א מלך אויף זיך, און איהם גרויס מאכן, אזוי ווי דער זוה"ק זאגט בגין דישתמודען ליה, אז דער מענטש און די וועלט באשאפונג איז צושטאנד געקומען, צוליב וואס גאט האט געוואלט אז אונז מענטשלעך -קליינע- זאל איהם קענען, און צו דעם האט ער געגעבן תריג מצות, וואס דורך דעם קען מען איהם קענען, און איינער וואס טוט עובר זיין אויף דעם, טוט ער זיך דערווייטערן פון זיין פליכט אויף די וועלט, ווייל עובר זיין אויף די תריג מצות דעווייטערט א מענטש פון גאט, איז פארשטייט זיך כל מצותיך אמונה, (וואס לפי זה באקומט דאס א שטארקן באדייט) צו אלעמען און פאר אלעמען דארף מען אנקומען צו אמונה, אז דאס האט גאט געוואלט, און דורך דעם וועט מען אנקומען צום ריכטיגן ציל, איצט נאך די תריג מצות וואס מיר האבן מקבל געווען אויף דעם בארג סיני, האט אונז דער באשעפער באפוילן אנצונעמן די רייד פון אונזערע חכמים שבכל דור ודור, וואס פאר זיי געט השי"ת איבער זיין רצון און די ווירקליכע וועג ווי אזוי אויסצופירן די תריג מצות וואס ער האט געגעבן בסיני.

ממילא איז דא א משניות און א שס און א שו"ע וכו' וכו', וואס דאס לויטעט פאר אונז אידן וואס מיר האבן צו טוהן, כדי נאנט צו ווערן צו גאט, און אויב איינער וועט שפירן למשל אז אויב ער וועט טאנצן דריי מאל ביז'ן דאך וועט ער נאנט ווערן צו גאט, איז נאריש צו טראכטן אז יש בו ממש, אפילו אז ער פילט אז סיז א גדר און א סיג, אויב האבן דאס נישט געשריבן פריערדיגע וואס פארציילן אונז וואס גאט וויל פון אונז, דאן איז דאס הוילע פאנטאזיעס.

כאב אנגעכאפט א ווילדע משל, אבער אויב קוקט מען מיט א טיפערע טראכט, זעה איך נישט קיין נפק"מ צווישן דעם און אנטוהן א הוט ביי א לוי' ווען מ'איז נישט מחויב, מילא אויב א מענטש גייט אלע מוצ"ש מיט א הוט, מהיכי תיתי, אויב אבער טוט ער עס ווייל ער פילט זיך אזוי מער באטראפעצט, דארף מען וויסען צו גאט וויל טאקע אז א מענטש זאל זיך פילן אנגעזעצט ווען ער איז נישט מחויב? און לכאורה אויף דעם איז געווען די שאלה פון שם אחר.

איצט צום ענין פון גדרים וסייגים, גדרים איז טייטש אין אידיש צוים, דאס הייסט א מענטש טוט א זאך כדי נישט צוקומען צו א איסור, למשל א מענטש ארבעט אויף דעם אינטערנעט און ער האט מורא אז ער וועט אנקומען צו נישט געוואונטשענע מקומות, לייגט ער דזשעי נעט פאר א גדר, -איך רעד נישט איצט למעשה, ווייל לכאורה איז דאס געפסק'עט פון די היינטיגע גדולים אז דאס איז א חיוב- אדער למשל לייגן די דעקלעך אויף די סוויטשעס פאר שבת, איז א גדר נישט אנצוצינדען א לעקטער אום שבת, אבער זיך אנטוהן א הוט ביי א לוי פון א באבע, איז מאי קאמר מר, וואס פאר א גדר איז דאס? אדער אויב א מענטש שאקלט זיך ווען ער איז אויף די באן ווייל ער פילט אז אזוי וועט ער נישט קוקען אויף קיין ראיות אסורות דאס איז א שטות, חוץ אויב ער וועט אויסטוהן זיינע ברילן בשעת ער זיצט אין די באן, -נישט ווען ער שטעלט זיך אויף- דאס הייסט א גדר, וכהנה וכהנה רבות.

אין א המשך צו דער ענין וואס איז געווארן אויסגעשמועסט אין דעם אשכול, איז מיר היינט ארויפגעשווימען ליינענדיג אין אן אנדערן פארום, א שאלע פון עמיצין בנוגע זיין קאפל איז אראפגעפאלן אינמיטן דרייוון, וז"ל:

איך בין געפארן פון מאנסי קיין מאנראו זיך צו טרעפן מיט עמעצן, און די קאר האט נישט געהאט קיין עיר קאנדישאן, האב אויפגעמאכט די פענסטער, און אונמוטן די טרווועי האבט זיך מיין קאפעל געגעבן א הייב אונטער און אריין געפלויגן און די בעק סיט.

אזוי נישט וויסענדיג ווי עס איז, האב איך נישט געוואלט מיך אויסדרייען אומיטן דרייוען, און זיך אפשטעלן ביי די זייט האב איך אויך נישט געוואלט, בין איך געפארן ווייטער ביז די toll און דארט האב איך ממילא זיך אפגעשטעלט, האב איך מיך אויסגעדרייט און אויפגעהויבן די קאפעל.

אבער איך האב מיך געפילט זייער אום אנגענעם צו פארן אן א קאפעל, איך האב א גאנצע צייט געמיינט אז יעדער קוקט אריין אין מיין קאר און מען זעט אז עס פארט א איד אן א קאפעל.

וואלט איך טאקע געדארפט סטאפען אויף די שאלדער?

איך מיין אז מען מעג דארט נאר סטאפען און פאל פון אן עמערדזשענסי, קען דאס גערעכנט ווערן ווי אן עמערדזשענסי?

איך וועל זיך נישט באציען צו די הלכה'דיגע חלק, צו דאס הייסט גאגאנגען דלת אמות אהן א כיסוי ראש, און ווי אויך וועל איך נישטאמאל ענפערן אויף די תשובה וואס עמיציר האט איהם דארט גענפערט, אז ס'שטייט נישט אין ערגעץ אז מ'דארף זיך מוסר נפש זיין פאר א קאפל, וואס לכאורה קען מען לויט דעם אסאך זאכן אראפנעמן פון די אידישקייט וואס מיר פירן זיך, ובפרט די מסי"נ וואס אונזערע עלטערן האבן געהאט אויף לבוש, -איך וואלט אין זיין פלאץ זיך יא אפגעשטעלט אויף די שאולדערס, אזוי ווי איך בין געוואוינט זיך אהינצושטעלן אויף יעדע נישטיגע זאך וואס זאל נאר נישט פאסירן אינמיטן דרייוון, געב איך זיך א ציה אריין אין די רעכטע ליניע, און איך מאך די בלינקערס, און איך געב זיך א רוק אריין אין די שאלדער-, אבער וואס איך וועל יא ארויפברענגן פאר א טיפערן טראכט איז די נקודות דלהלן:

1) א קאפל, איז דאך א זאך וואס מ'טוט נישט נאר אהן סתם פאר א לבוש פון חסידות אדער פון די ליטפישע וכדו', דאס איז דאך א זאך פאר יראת שמים, און לכאורה איז אזא געפיל נישט סתם א געפיל וואס גאט האט נישט באפוילן, אמער מ'זעהט אז ערליכע אידן האבן מקפיד געווען צו באדעקן די גאנצע קאפ, אנדערע האבן מקפיד געווען אלעמאל צו גיין צוויי כיסויים, אנדערע טוען שוין אהן א קאפל פון געבורט אהן, לגבי תפלה, ווערט אראפגעברענגט אין די אחרונים, אז מ'זאל זיך צודעקן דעם קאפ מיט דעם טלית, א גאנצן דאווענען, הגם סיז נישט קיין חיוב, אבער כדי צו צייגן הכנעה, זאל מען דאס טוהן, נו אם כן אז א איד פילט אז אהן די קאפל איז ער א גוי, -דאס איז דאך אויך א עיקר זאך וואס צייגט אויף א איד- איז לכאורה נישט קיין געפיל פון לופט, נאר דאס איז גאר אן ערנסטע געפיל, וואס האט א מקור כדלעיל, איך שרייב דאס דא, אז דער עולם זאל מיר זאגן אויב איז דאס גערעכט אדער נישט?

2) איבער דעם וואס ער שרייבט אז ער האט געשפירט זייער אום איינגענעם און ער האט זיך געדאכט א גאנצן צייט אז מ'קוקט אריין אין די קאר, הגם לכאורה איז דאס געווען אן איינרעדעניש, ווייל ווער מערקט דען אז ער גייט אהן א קאפל, דאס איז דאך לכאורה נאר א איד, און א איד קען פארשטיין אז דאס איז ארויסגעפלויגן פון פענסטער, א גוי וואלט דאך דאס בכלל נישט אויפגעמערקט, אבער צו וואס יאך וויל צוקומען איז, איז דאס א קרענק? א מענטש טוט א עוולה, מיינט מען דאך געווענדליך אז יעדער קוקט אויף איהם, אבער למעשה איז דאס קיינמאל נישט ריכטיג, ווייל צו וואס זאל יענער קלערן אז דו האטס געטוהן אן עוולה?, אסאך בחורים זענען שוין מיט די משוגעת אראפ פון אידישן וועג און אפגעלאזט אידישקייט, ווייל מסתמא קוקט איהם יענער אראפ ווייל מסתמא ווייסט ער וואס ער האט נעכטן געטהון, ווייל אז נישט וואלט ער דאך מסתמא נישט אזוי געקוקט, וכו' כו', איז דאס א זאך וואס א מענטש אויב וואלט ער געלעבט א גאנצן טאג מיט דעם געדאנק 'ואני קרבת אלוקים לי טוב' וואלט ער נישט געהאט די דאגות?, רבותי ביטע דאס אויסשמועסן.

3) קען מען אין היינטיגן דור אזוי לעבן?