א שאלה צו סענעטאר.

בוסתנאי, איך וועל דיר זאגן בקיצור נמרץ וואס איך זע אז בעלזא איז ארגער ווי אנדערע קרייזן. דאס נעמט אריין סיי זאכן וואס א בעלזער קוקט עס אן פונקט פארקערט ווי איך, און סיי זאכן וואס אויך א בעלזער מוטשעט זיך צו פארענטפערן, און ער קומט צו צום וואונדערליכן סלאגאן וואס קאווערט אלעס: "אפילו אומר לך על שמאל שהוא ימין".

קודם מוז איך אבער מקדים זיין, אז עס קען זיין אז מיט די אלע זאכן וואלט מען אפשר אויך נישט אזוי באטיטלט א רבי פון חסידים, אזוי ווי דו האסט ארויסגעברענגט אז גערער רבי שרייבט מען נישט אזוי, נאר דא איז אריין געקומען די פרשה ווי דיין רבי האט מזלזל געווען אינעם פערזאן און אינעם ספר פון ויואל משה, אויף א וועג וואס קיינער אין סאטמאר האט נישט געטאן צו גדולים וואס האבן געהאלטן אנדערש, אוודאי נישט ברבים. איז ממילא אויסגעקומען אז עכ"פ אין סאטמאר האט מען מקיים געווען די מאחז"ל אז המבזה ת"ח ווערט ער אליינס נתבזה (עפעס אזוי). און יתכן אז יעצט ער האט שוין מפייס געווען מעג מען שוין נישט, אבער דער עולם איז נאך נישט צוגעווואוינט צו די נייע מציאות.

לעניננו, די ערשטע מערכה איז געווען וועגן נעמען געלט. גיי פרעג נאך היינט די אלע וואס נעמען געלט, און נישט "נאך היינט", נאר "כל שכן" היינט, ווען יעדער זעט ווי די רעגירונג רעדט אריין אינעם חינוך, און יעדער איינער וועט דיר זאגן, הער אויס, גערעכט עס איז נישט די בעסטע זאך, אוודאי נישט קיין לכתחילה, נאר וואס דען, עס איז באו מים עד נפש, דער כורח המציאות האט אונז געצווינגען, אדער אז איר אין אמעריקע האלט נישט אויס איין טאג אן קיין רעגירונג פראגראמען, אלזא וואס ווילט איר פון אונז, עס איז צו א שווערע נסיון און צי א קליינער חשש (בימיהם), און מיר האבן נישט קיין ברירה, 

דאס איז וויאזוי יעדער ענטפערט, עס איז דא די באקאנטע קול קורא פון הגרא"מ ש"ך אינאיינעם מיטן סטייפעלער זכרונם לברכה, ווי זיי שרייבן מען זאל שטיצן קרן הצלה וואס העלפט פאר מוסדות וואס ווילן נישט נעמען ממקורות שאין רוח חכמים נוחה, וכהנה וכהנה רבות, 

דאס וואס איז גוט געווען פאר יעדן איז נישט גוט געווען פאר בעלז, ווייל בעלזא איז דאך אייביג געווען לוחמים און קנאים אויף א ביטער עקסטרעמען אופן, כידוע וואס דער סאטמאר רב האט זיך אויסגעדריקט אז קעגן בעלזא איז ער שוין א דיפלאמאט, און איך דארף דאך דיר עס נישט פארציילן, איך קען דיר נאר געבן א משל אז מיט דעם אייפער וואס מען האט לוחם געווען קעגן מחנובקא, האט מען לוחם געווען קעגן ציונות, און נאך אפילו מער.

אלזא בימים ההם איז א געווענליכער בעלזער אינגערמאן נישט געווען צופרידן מיט דעם תירוץ פון היינט אז דור דור ודורשיו דור דור ומנהיגיו, און יעדער דור זעט דער רבי וואס איז ריכטיג, בהיות זיי האבן געהאט קנאות אין די בלוט האבן זיי געוואלט זען בעלזא ממשיך זיין ווייטער. (אפילו ביי די בחירות איז געווען אסאך בעלזער חסידים וואס כאטש הרה"ק מהר"א'ס ווערטער זענען געווען ביי זיי הייליג, וואלטן זיי זיך דאך געוואונטשן אז בעלז זאל למשל אסרן צו גיין צו בחירות און סאט,מאר זאל מתיר זיין. עס האט די בעלזע חסידים געפערליך געקרענקט אז סאטמאר קומט ארויס גרעסערע קנאים - אדער בלשון המדובר: סיקריקים - ווי זיי).

סאו האט דער בעלזא'ר מחליט געווען אז ער גייט נישט לאזן מען זאל זאגן אז סאיז א נסיון וואס בעלזא שטייט נישט ביי, ער גייט עס מאכן פאר א לכתחילה. אין יענע צייט האט ער געגרינדעט א ארגון "איגוד הת"תים" ווי אלע תלמוד תורה'ס וואס זיי נעמען יא געלט זאלן עס נישט טון שטילערהייט בבושת פנים, נאר ברבים ובעזות מצח. מען זאגט אז זיי פלעגן אפילו ארום גיין אנהעצן אסאך מוסדות וואס האבן זיך געוואקלט צווישן יא אדער ניין, אז זיי זאלן דוקא יא אנהייבן נעמען. 

און אגב איז דאס נישט געבליבן נאר דעמאלט. דער בעלזער איז דאך באמת א מאדערנער מענטש - קעגן בעלז אמאל זיכער. אבער אויך מער מאדערן ווי רוב גאליציאנער אפשטאמיגע קרייזן, און לאו דוקא דער לבוש נאר דער בליק אויף די וועלט בכלל. אבער פון די אנדערע זייט פאסט דאך עס נישט פאר בעלזא, איז אלזא ביי יעדע זאך וואס שמעקט אים צו טאן פרובירט ער מיט אלע מיטלען זיכער צו מאכן אז אנדערע זאלן עס אויך נאכטאן. אין אנדערע ווערטער, יעדע פירצה פרובירט ער צו מאכן פאר א לכתחילה.

און איך רעד שוין נישט פון די מאס ליצנות און קלות וואס ליגט אין די מעשה פון יו"כ עליה כדי צו נעמען דאס געלט. און ער טוט זיך נאך אויף אז ער איז בייגעשטאנען דעם נסיון אז ער האט נישט גענומען דאס געלט סתם, נאר דורך א טריק...

און אזוי ווייטער די ערנסטע שינויים ביי חינוך. וואס איז ידוע וואסערע כוחות זיי לייגן אריין בכל העולם כולו מען זאל זיי נאכטאן. און עס דארף אדרעסירט ווערן זייער טענה אז זיי געבן ארויס בעסערע פירות אדאנק דעם. עס איז א דבר פשוט וברור אז מען האט קיינמאל נישט געקוקט אויף אזאלכע השיגים און אויפטוען, אפילו עס איז אמת. מיר האבן א כלל מדור דור אל תגעו במשיחיו אלו תשב"ר. מען רירט נישט צו דעם צו.

ווען מהרי"ד זצוק"ל האט לוחם געווען קעגן דעם בית יעקב, די חדר המתוקן, א.א,וו. האט ער דען נישט געוויסט אז דאס גייט ארויסגעבן פייינע פירות - עקטשעלי סאך בעסערע פירות ווי דער אלטער סיסטעם? אבער דער חינוך איז צו הייליג מען זאל דאס קענען רירן.

פארשטייט זיך א בעלזער וועט שרייען אז ער איז א רבי און א מנהיג און פארשטייט דעם דור, איז קודם כל האט ער זיך שוין הונדערטער מאל מוכיח געווען אז ער איז בעצם א "בעדערענער"... ער ציט צו לינקס, און אויטאמאטיש וועלן זיך אלע זיינע עצות און אויפטוען פארן דור זיין פון דעם חדר. עס שטעלט זיך ארויס אז אויב למשל זאל ווען להבדיל מענדלסאן זיין א מנהיג וואלט אלעס געווען כשר וישר. איך מיין נישט אים מדמה צו זיין, נאר איך רעד בעצם פון דעם קאנצעפט אז א מנהיג מעג טון ככל העולה על רוחו ואין פוצה פה. נאר גיי זאג דאס פאר א חסיד פון א רבין.

אבער דער פראבלעם איז נאך מער, וואס וויל ער פון גאנץ כלל ישראל האבן? פארוואס מוז ער צושפרייטן זיינע שיטות אז עס קומט אפילו אריין צווישן אונז בלא יודעים?

שוין איך קען שוין נישט אזויפיל מאריך זיין. נאר אויפן שפיץ גאפל דער עובר זיין אויפן חרם חמור בעניני שפות זרות, וואס לית נגר ובר נגר דיפרקיני'.

סאך א קלענערער פראבלעם אבער נאך אלס א פראבלעם דער טוישן דער נוסח התפילה ביי נקדישך. 

דער לימודי חול וואס אלע גדולי ישראל פון אלע קרייזן האבן געאסרט.

ועוד ועוד. אבער איך וועל זיך דא שטעלן.