א שאלה צו באבוב'ער חסידים

אין די לעצטע טעג קערט זיך איבער ווער עס יא באבוב און ווער נישט, איינער האט דא ערגעץ געשריבן א ליסטע פון משפחות וואס האבן גארנישט קיין שייכות מיט באבוב, זיי זענען ביי די איידעמער, און מאידך איז ר' ב"צ יא באבוב,

מיר האט שטענדיג געקוועטשט איין גרויסע קשיא: דער ערשטער אין די באבוב'ער דינאסטיע איז דאך דער הייליגער צאנזער רב זי"ע, פאר וועמענס פסק די אידישע וועלט האט געציטערט, און דער זעלבער באבוב'ער וואס היט שטרענג אפ אלע צאנזער מנהגים (געדרוקט דורך תלמידים, חיים רפאל, מוסדות, באבוב וכו' אשר לאו מר בר רב אשי חתים עלייהו ואכמ"ל), אפילו אז די עטרה זאל למען השם זיין פיר עקיג און נישט חס ושלום דריי עקיג (ווי די סאטמערע...),

אבער בנוגע די פסק הלכה פון הייליגן צאנזער רב איבער די שייטלען, וואס ער שרייבט אז נשתרבב מן האפיקורסים, און ער אסר'ט אפילו א שפיצל הדומה לגוון שער בשם הר"ן וריטב"א כתובות, עיין בפנים, און עפעס מיט דעם איז כמעט גאנץ באבוב געשלאגן, די שענסטע (ליידער) שייטלעך געפינען זיך אין באבוב'ער שטיבער,

וואס עס איז נוגע פאר יעצט, אז דער איינציגער וואס האט לעצטנס יא אנגעהויבן טון אין דעם ענין איז דער דיין ר' חיים יענקל, און לפי השמועה האט זיין ב"ב און טעכטער זיך אנגעטון א טיכל (אדער א שפיצל) און דער אמת איז, אז נישט אפהיטן מנהגים הייסט באבוב-צאנז, נאר אויספיהרן די פסקים פון צאנז הייסט צאנז,

פונקט ווי איינער וואס וועט עסן מאשין מצה וועט הייסן א אוכל חמץ, עכ"פ אין באבוב זיכער, צוליב דעם פסק פון דברי חיים, די זעלבע וואלט געדארפט הייסן איינער וועמענס בני בית גייט אין א שייטל הייסן אן עוברת על דת, ויוצאת מתחת בעלה, ווי דער צאנזער רב פסק'נט קלאר און דייטליך, ומה נשתנה?

הגה"ק מהרנ"ץ זצ"ל איז טאקע געווען פון די פרומע כמנהג צאנז, און לפי השמועה איז זיין רביצין טאקע געגאנגען בלויז מיט א טיכל כדעת צאנז, אבער עפעס לשון הרע'לעך האב איך געהערט מיט יארן צוריק אז די צווייטע רביצין האט געמאכט צרות וכו', כ'ווייס נישט, אפילו הגה"ק מהר"ש האט זיך געוואלט גט'ן צומארגנס פון די חתונה ווען ער האט געזעהן אז זי טוט אהן א שייטל, קען זיין אז די זענען שמועות פורחות, כ'האב עס קיינמאל נישט באשטעטיגט,

בקיצור, דער דיין ר' חיים יענקל איז לכאורה פון די איינציגע וואס זענען באמת צאנז, און לתפארת באבוב, נישט קאלירטע בעקישעס און אויסגעשפרייטע הענט מאכט באבוב שיין, נאר די תורה און הלכה, דאס מיינט נישט אז ר' בן ציון איז טאקע באבוב, אבער אז ר' חיים יענקל איז דארט מיינט עס עפעס, אפשר וועט ער פועל'ן ביים נייעם רב איבער דעם ענין, וועט זיין קידוש שם שמים,

ביי די איידעמער ווייס איך נישט דעם מצב, לכאורה דארף דער פרומערער עולם דארט זיין, על כל פנים אזוי פארקויפט די גאס, און וואס איז בנוגע דעם? טוען זיי עפעס אין דעם ענין? דער שווער איז דאך יא געווען א פרומער? וואס איז שייך פרום אויב ניטש פאלגן דעם צאנזער רב'ס פסקים?

סופו של דבר. ווער עס פיהרט זיך כדעת צאנז, דער איז צאנז, ווער נישט - נישט, דאס איז מיין דעה, האלט עמיצער אנדערש?

מלך
איך האב נישט געלייקענט קיין שיטות. איך רעד היינט צו טאג, גלייב איך נישט אז איינער פסק'נט אז עס הייסט שער לגבי ערוה. הבנת? און שיטות וואס אסר'ן עיסקא און מכירת חמץ איך אויך דא. און די דמיון צווישען די ענינים איז פשוט למרות וואס די לאכסט אפ. די צד השוה צווישען די אלע זאכען איז, אז טאמער זענען מיר דורש טעמא דקרא, זענען די אלע זאכען אסור, ווידער מיט פשט'לעך און דקדוקי הלכות זענען די זאכען מותר. והוא הדין שייטעל.

בנוגע דעם ד"ח געב איך דיך וויפיל צייט די ווילסט, אויב די האלטס אז צייט וועט דיך העלפען. אבער ווען די שרייבסט שרייב מער בקיצור און צום פינטעל, נישט מיט קיין אריכות און ארום און ארום. כאטש איך האב הנאה פין דיין פעדער און געשרייבעכץ, דא שרייב צו פינטעל.


getme
עס איז נישט שיין ווי די מאכסט אוועק גור אז
א. די נשים זענען גויטעס.
ב. די מענער זענען הייליג.

אבער לויט ווי איך פארשטיי ביסטו מודה אז די בעלי בתים אין סאטמאר ליגט זיי דער קאפ אין נשים.
און דאס וואס מען קען נישט אידיש אין גור, כאטש לדעתנו איז דאס א חסרון, מיינט נישט אז די סאטמארע שטייען אין א העכערע שטאפעל אין אידישקייט. (אגב - טאמער איינער וויל וויסען ווי אזוי מען זאגט א מיאוס ווארט אין אידיש - פרעגט א בעה"ב אין ס... - זיי האבען אפילו א דיקשינערי).

די שחצניות פין די נשים אין סאטמאר אין גענוג שלעכט אז די וואלסט געדארפט טראכטען צוויי מאל פאר די רופסט גערער נשים - גויטעס.

גרונם
די פשוטי עס פין אין כ"ש די בעלי בתים פין די סאטמערע וואס זייער
קאפ ליגט אין נשים
שטייען העכער ווי די גור'ע גויטעס וואס האבן חתונה מיט די היעיליגע גור'ע מענער וואס קענענן ניטאמאל אידיש אין אפלוי די וואס קענענן אידיש
אין אזוי אויך פין די ליבאוויטש'שע

באראפארקער
איך האב געשריבן קלאר אז איך רעד נישט פון דברי חיים, איך האב נאר באמערקט א שטארקע סתירה אין דיינע ווערטער: קודם שרייבסטו איך גלייב נישט אז קיין איינער פסק'נט אז א קוסטום שייטעל איז אן ערוה און מען טאר נישט ליינען קיין ק"ש דארט., יעצט שרייבסטו פלוצלונג שיטות וואס האלטען אז פאה נכרית איז שער איז דא, מעיקרא מאי קסברת ולבסוף מאי קסברת? יא דא אדער נישט דא?

איך האב געשריבן קלאר אין מיינע פריערדיגע ווערטער: און נאכאמאל, איך זאג נישט אז דער איז דער איינציגער איסור אויף שייטלען, אבער מען רעדט דערוועגן, און די נייע שייטלען זענען זיכער אין דעם פרט טויזנט מאל ערגער און איך האב דיר נאר גענטפערט אז עס זענען יא דא פוסקים וואס האלטן אז שער תלוש איז ערוה, כאטש עס זענען זיכער דא מתירים, אבער דו האסט נישט געגלייבט (עכ"פ אזוי האסטו געשריבן) אז עס זענען דא אוסרים - האב איך דיר געברענגט אוסרים.

און טאקע א יש אומרים פון עטרת זקנים איז אויך א מיינונג, ער שרייבט דאך לפי דעת הבאר שבע (ותשובה לדברי קרינסקי)

און בנוגע דעם ד"ח. אויב דו וועסט מיר ערלויבן 2-3 טעג וועל איך דיר ענטפערן ווייל איך בין געווארן זייער פארנומען, אבער סוף וואך וועל איך האבן אי"ה צייט, כאטש דער ענין איז זייער פשוט, אבער איך וויל גוט טראכטן פאר איך שרייב, און מיין שאפ איז מיר נישט אזוי קלאר ואתך הסליחה. אפשר וועט אינצווישן איינער ענטפערן, עס איז גאנץ פשוט, עס דארף נאר ווערן גוט ארויסגברענגט, אויב וועסטו נאך אלץ האלטן אנדערש, וועלן מיר זיך דאן מתוכח זיין.

כל טוב

מלך
שיטות וואס האלטען אז פאה נכרית איז שער איז דא. אונז רעדען וואס די ד"ח האלט (געדענקסט וועגען פארדרייען די אשכול?).

לויטען ד"ח זאגסטו אז פאה נכרית איז שער?
קלאר אז נישט, שייטלעך לויטן ד"ח זענען אסור צוליב דת יהודית, וואס ווענדט זיך אין די מנהג רוב נשים, און היות היינט איז די מנהג אז מען טראגט שייטלעך, און עס "נישט" נתייסד געווארען לשם פריצות, אדרבה, מען האט עס געטוהן לשם צניעות צוליב די צורך הדור, ממילא איז א שייטעל היינט "מותר" לויט'ן ד"ח.

האסט עפעס אויף צו ווייזען אז אפילו לויט די ד"ח איז היינט א שייטעל אסור? איז שרייב, ברענג מיר נישט קיין שיטות פין דעם און יענעם, דאס איז נישט יעצט די מדובר.

איך זע אין דיין קאפי אז דער עטרת זקנים האלט נישט אזוי, נאר ער ברענגט א ישר אומרים דעם באר שבע.

מצורף קובץ

שו"ת חסל"א הנ"ל

מצורף קובץ

עטליכע הערות פאר די גאונים וחסידים שליט"א:

גרוינעם:
פארוואס זענען די סטמורים אזוי ביזי כסדר, מיט "שמאלע געפאסטע קליידער", "ביי האר", "סים" אויף ברוינע טייץ? (אגב ס'איז זייער כדאי דאס איינער זאל דורך טוהן די אנטרעפילאגישע אנטוויקלונג פון די אלע מלבושים נאכן קריג, וואס פארשטייט זיך ברוינע טייץ איז נישט געווען פארן קריג און אזוי ווייטער די אלע אנדערע משוגאסען)
די תירוץ איז אינגערישע וואס זענען על פי רוב געווען (און נאך היינט) פשוטע בעלי בתים, איז דער גאנצער קאפ געווען דארטען.
די פולישע רוסישע און געליציאנע האבען אנדערע זאכען אין קאפ!!!

עד מתי יהיה זה לנו למוקש, די רבנים ביי אידן זענען ביזי מיט אלעם וואס איז נוגע כלל ישראל, תורה איז תורה, אויב שטייט אין די תורה אז מען טאר א געוויסע זאך נישט טון, און דער עולם פאלגט נישט, מוז יעדער ערליכער רב טון וואס ער קען, און בשנים כתיקונן האט מען מעניש געווען, עיין חושן משפט סימן ב', און בעז"ה ווען משיח וועט קומען און די סנהדרין וועט זיין עומד עלך מכונו וועט ווייטער אזוי זיין, מלקות, מכות מרדות, מיתות בית דין, פאר יעדן חטא, און אויף דער ווארטן מיר יעדן טאג, שיבא בב"א

אויב טוען די פרויען זיך נישט אהן ווי עס דארף צו זיין, קעגן די הלכה, מוזן די רבנים ארויסקומען און אויפקלערן די חשוב'ע פרויען אז זיי טוען קעגן די תורה, און זענען מכשיל אידן מיט זייערע מלבושים, קיינער קומט נישט מיט מעשיות און השקפות, אין יעדן צעטל איז דא מקורות צו שלחן ערוך און פוסקים, נאר דער עולם וויל זיין דעמאקראטיש און טון וואס מען וויל, איז מען ברוגז אויף די רבנים,

וועגן פרויען דרייוון האבן אונטערגעשריבן אויך נישט אונגארישע רבנים, דער באבאווער רב מהר"ש בכבודו ובעצמו האט געשריבן א לענגערע בריוו איבער די פירצה, עס איז געדרוקט און מפורסם,

און איך האב פאר דיר נייעס. טאקע די הייליגע פוילישע רבנים פון וועמען די רעדסט מיט אזא באגייסטערונג, האבן טאקע נישט גענומען חינוך הבנות אין די האנט אריין, זעהען זיי אויס ווי זיי זעהען אויס, איך וויל ח"ו נישט רעדן שלעכטס אויף אידן, אבער דער מצב מיט חינוך הבנות אין גור איז מיין איך גענוג באקאנט, חסרונות קען זיין איבעראל, אבער אז לכתחילה זאל דער חינוך סיסטעם נישט טויגן מיין איך אז די אונגארישע האבן סאך שענערע פירות.

נאכמער, דו האסט נישט ליב אז די רבנים זענען ביזי מיט די פרויען, איך פאר דיר נייעס, אז אביי ורבא, רבינא און רב אשי זענען שוין געווען ביזי מיט די פרויען, און דו רעדסט מיט אזא פרעכהייט אז די אונגארישע רבנים האבן געהאט זאכן אין קאפ, זאלסטו מיר ענטפערן פארוואס דער רוסישער אגרות משה האט גע'פסק'נא געוויסע פסקים וואס אפילו דער גאליציאנער באבובער רב זצ"ל איז ארויס קעגן, ווייל ער האט געהאט אנדערע זאכן אין קאפ, קומסט נישט צו די קרסולים פון ר' משה פיינשטיין און פון סאטמאר רב און נישט פון קיין איין גדול בישראל, נישט פון די אונגארישע און נישט פון די גאליציאנער,

דער הייליגער חתם סופר ותלמידיו זענען געווען פשוטע בעלי בתים? דער מחנה חיים איז געווען א בעל הבית? רבי יהדה אסאד איז געווען א בעל הבית? כלל ישראל האט זיך גארנישט צו שעמען פון די אונגארישע, וועלכע זענען גרויס געווארן אהן קוויטלעך, אהן פדיונות, און אויך אהן חסידים און אנשי שלומינו.

א רב בישראל איז מחויב צו נעמען די לייצעס אין די האנט, און מוחה זיין אויף אלע פירצות, אודאי שמעקט עס נישט פאר די פורקי עול, האי צורבא מדרבנן דמרחמין ליה בני מתא לאו משום דמעלי טפי אלא משום דלא מוכח להו במילי דשמיא (כתובות קה)

ביי די רעפארמער און ביי די גוים איז נישטא קיין רבנים, יעדער קען טון וואס ער וויל, נישטא קיין תורה וואס מען מוז פאלגן, ביי אידן איז אנדערש, ועיין פלא יועץ ערך גלות דברים נפלאים, ואמכ"ל

ואידך פירושא זיל גמור

באראפארקער:
מלך בבל. אויף דעם וואס די אטאקירסט מיך, וועל איך נישט ענטפערען. והסיבות פשוטות. אויף דעם וואס די זאגסט אז קוסטום שייטלעך איז פשוט אז עס אסור ווייל עס זעהט אויס ממש ווי האר. און די מאכסט א דמיון צו פלעסטיק. סליחה. די גרייזט. א היתר עיסקא איז מותר? פארוואס? איך, דיך, דער ערב, דער עדים, און ווער נישט, יעדער ווייסט עס איז רבית. אין א קליין פאפיר (אדער אפילו בפה) זאגט מען אז עס איז א אינוועסטמענט, און פלוצלינג איז אוועק געפאלען דער איסור.
מכירת חמץ. יעדער ווייסט אז דער חמץ בלייבט מיינס. מען שרייבט אין א שטר אז עס איז פארקויפט, און ער הלכה'דיג נישט מיינס, און גענדיגט.
הוא הדין שייטלעך. די תורה אסר'ט "שער" פין די פרוי, אז די שער הייסט אן ערוה. עס מיינט נישט הרהור, עס מיינט אז עס האט אן הלכה פין אן ערוה אז מען טאר נישט ליינען קיין ק"ש כנגדה, וכו'. יהיה מה שיהיה, וואס מען לייגט ארויף אויף'ן קאפ, איז נישט אסור, און הייסט נישט קיין ערוה. פארוואס? ווייל די תורה האט עס נישט גע'אסר'ט. נישט וועגען דעם האט די תורה גערעדט. אפילו אלע טעמים (וואס מען וועט ארויף לייגען אויף די שערות) זאלען שייך זיין, איז עס נישט דאס. און עס איז נישט קיין ערוה. איך גלייב נישט אז קיין איינער פסק'נט אז א קוסטום שייטעל איז אן ערוה און מען טאר נישט ליינען קיין ק"ש דארט.

דו מישט אויס הודו מיט פיש. רעדסט פון חמץ. די תורה זאגט ולא יהיה לך שאור, האבן חכמי הדורות ערפינדן א היתר מכירה, און מען פארקויפט עס א מכירה גמורה פארן גוי, אויב האסטו אמאל געלערנט סימן תמ"ח ווייסטו דאס גאנץ גוט, און פארטיג, מכירה איז מכירה, עס געהער נישט צום איד, וואס איז דער דמיון דא אהער? ר' שמלה קלוגער האט עטליכע הונדערט תשובות אויף מכירת חמץ, ער אבערט ארום וויאזוי עס זאל זיין געהעריג אויסגעהאלטן, נישט קיין הערמה, און ביי דיר איז פשיטא לך.
און מיט עיסקא, מאכסטו ווייטער א גזירה שוה וידבר מיט וידבר, אהן קיין הענט און פיס, די תורה זאגט א איד זאל נישט בייסן דעם צווייטן דורך נעמען פראצענט, האבן די חכמים געמאכט א וועג ארויס אז אויף צו פארדינען קען מען נעמען געלט, אבער נישט אז ער בארגט אויף פראצענט, און מען דארף ווייטער מאכן געהעריגע שטרות אדער לכה"פ תנאים בעל פה, איז וואס ווילסטו ווייטער?

איך האב פאר דיר בעסערע משלים. איינער גייט אין א געשעפט ער וויל נעמען א ברויט, פלוצלונג הערט ער ווי מען שרייט גנב! גנב! ער נעמט ארויס צוויי דאלער פון טאש, באצאלט, און פלוצלונג שרייט מען נישט, וואס ער האט דען געטון? וכהנה וכהנה נארישע צושטעלער

די תורה זאגט ולא יראה בך ערות דבר, אויב איז האר פון א פרוי ערוה, בלייבט עס ערוה, וואס האקסטו צוזאמען חמץ מיט ריבית צו ווייזן אז אויך ערוה האט א וועג ארויס? זיי מסביר! כ'טראכט, אז נישט נאר ר' בח"ג איז א ת"ח ששכח תלמודו, כלשונך אין אן אנדערן אשכול, נאר אפשר האט ער א שותף?

און אויב דו גלייבסט נישט אז עס איז דא אזעלכע פוסקים, מוזט נישט גלייבן, איך וועל דיר ברענגען צוויי וואס שרייבן אזוי קלאר, 1. ערטת זקנים או"ח סימן ע"ה, 2. שו"ת חסד לאברהם - תאומים (נכד החוות דעת) מהדו"ת אה"ז סימן פז. און נאכאמאל, איך זאג נישט אז דער איז דער איינציגער איסור אויף שייטלען, אבער מען רעדט דערוועגן, און די נייע שייטלען זענען זיכער אין דעם פרט טויזנט מאל ערגער.

ממילא, ווען די ווילסט מיר טענה'ן אז עס איז בכלל שערות, איז הער מלך, איך בין מחולק מיט דיר.

לגבי די ד"ח האסטו גארנישט אויף געוויזען.

און אז די ווילסט רעדען וועגען סאטמאר, הדברים עתיקין.
איך געדענק מיין סאטמארע קרוב האט מיר געזאגט (אלץ יונגעל), אז די ציונים האבען געמאכט אן ע"ז ביים כותל. וכהנה רבות.

און מיר האט מיין באבובער קרוב געזאגט (אלס יונגערמאן) אז דער קדושת ציון האט געזאגט אז דף היומי איז פארשטינקענע פיש איינגעוויקלט אין א בלאט גמרא (אוי! אפשר בזמן הזה וואלט ער נישט גע'אסר'ט?...)

מיט דעם ד"ח וועל איך זיך מטפל זיין נאך שבת אי"ה

נאך א נקודה. ווען א פרוי טוט אהן דעם שייטל, ווען טוט זי עס אהן, אין שטוב צו וואשן וועש און טוישן א פעמפער, אדער צו גיין צו א שמחה און שאפינג, ווען זי קומט צווישן אנדערע מענשטן? דער מאן דארף זעהן אין שטוב א פאשרוויצטן פנים מיט א צוריסענעם טורבאן, און פאר יענעם וועט זי זיך פארבן און אנטון דעם שייטל אויפן קאפ, דאס הייסט נישט זיך באציהרט פאר יענעם? הרב ראזענבלום (פערצופאל ווייט פון סאטמאר) איז שוין מאריך אין דעם, ווער עס וויל נישט וויסן דעם אמת וועט גארנישט העלפן. אודאי זנען דא פרויען וועלכע טוען זיך אהן נארמאל אויך אין שטוב טאקע פארן מאן, אבער א שייטל? ס'איז דאך צום ארויסגיין!

ביז עטליכע הונדערט יאר צוריק האט מען נישט געשוירן די האר אין ערגעץ, אין גאס האט מען איבערגעדעקט די האר מיט א טיכל, די רגע וואס מען איז ארין אין שטוב האט מען עס אראפגעווארפן פון קאפ, קמחית איז געווען א צדיקת אז אויך אין שטוב האט זי נישט געוואלט מען זאל זעהן אירע האר, אבער עס איז נישט קיין איסור, מיט די חומרא פון זוהר האט מען זיך נישט געפירט פאר פינף זעקס הונדערט יאר צוריק, די גמרא זאגט קלאר אז שערות היוצאות זענען נישט ערוה, אבער בזמנינו וואס מען טוט פונקט קאפויער, אין שטוב נישטא קיין האר (אין רוב חסיד'ישע מקומות) און אינדרויסן באציהרט מען זיך, איבערהויפט אז עס שטערט אנדערע מענער, וואס איז דער פשט?

איך וויל נאר צוברענגען א לשון פון הייליגן רמב"ם (הלכות אישות פי"ג הי"א): גנאי הוא לאשה שתהיה יוצאה תמיד פעם בחוץ פעם ברחובות, ויש לבעל למנוע אשתו מזה ולא יניחנה לצאת אלא כמו פעם אחת בחודש או פעמים בחודש כפי הצורך, שאין יופי לאשה אלא לישב בזוית ביתה שכך כתוב, כל כבודה בת מלך פנימה.

מיט די צייט זעהט אויס האט די מציאות זיך געטוישט, פרויען זענען געווארן מער פארנומען, זיצן אין שטוב איז למעשה היינט א סכנה, און ווער עס פארלאנגט דאס פון זיין פרוי איז נישט מער ווי אן אכזר, אבער מען רעדט נישט פון טוישן א דת יהודית, עיין שם, אבער דאס וואס טוט זיך היינט אז צום ארוסגיין זאל מען זיך גאר באפוצן - איז א פרוכט פון די מאדערנע וועלט.

כל טוב

א גוטן שבת

_________________

עטרת זקנים או"ח סימן ע"ה

The Satmaer rebbe ZTs"l asked the people in Satmar, the city) to put on Shaitlech but the real fanatic was Tsanzer Ruv ZTs"L

Perhaps he had his head between... 0

Goilem


תוקן על ידי - ahroiny - 08/04/2005 19:59:17