איז מאראליש אויסגעהאלטן מכשיל צו זיין א גוי מיט אן עבירה?

א איד קעיטערט א באנקעט פאר קריסטליכע גלחים. ער ווייסט אז אויב לייגט ער אריין אביסל וויין אין א געוויסן מאכל וועט עס האבן א טעם מעין עולם הבא. האט ער מאראלישער רעכט מכשיל צו זיין די גלחים מיט א קריסטליכער עבירה פון טרינקען אלקאהאל אויב ער איז ברור אז זיי גייען קיינמאל נישט געוואויר ווערן דערפון?

איך מיין אז דער אלקאהאל שאלה מאכט דאס אביסל קאמפליצירט. און בכלל די שאלה איז אביסל נישט קלאר איבער די אומשטענדען פון דעם ציור השאלה.

1) האט דער קעיטערער צו געזאגט אז ער נוצט נישט קיין אלקאהאל דאמאלס איז דאך נישט קיין שאלה, מ'טאר נישט מטעה זיין א גוי בשום אופן משום שארית ישראל לא...ידברו כזב (און ווי איך ברענג מקורות עס איז דא גאר א מצוה צו זיי ערליך מיט א גוי כדי ער זאל משבח זיין דעם עם השם)

2) אויב נישט דהיינו ער ווייסט פון זייער גלויבען אז זיי טארען נישט אבער ער האט נישט 'אדווערטייזט' אז ער נוצט נישט קיין אלקאהאל, אין האט נישט געגעבען קיין שום סיבה אז זיי זאלען זיך פארשטעלן אז ער וועט זיך רעכענען מיט זייערע חשבונות דאמאלס זע איך ווייטער נישט קיין שאלה אז עס איז מותר אפילו ביי א פאל פון א איד... מוז דען א קעיטערער מודיע זיין אז זיינע מאכלים זענען פון חדש פאר די וואס זענען מקפיד?? עס איז נישט זיין עסק בכלל.


אבער כעין די שאלה ווערט געברענגט אין גמ' חולין וגם בפוסקים איך וועל ברענגען א פאר מקורות און פון בכלל צו מ'מעג זאגען שקר פאר א גוי אדער אפילו מטעה זיין.

תלמוד בבלי מסכת חולין דף צד עמוד א

"איך האלט אז דאס איז נישט יושר, און ווייט פון מידת האמת."

   די שאלה איז, וואס איז יושר?

   אן אומ'יושר'דיגע זאך באדייט אז מ'בעול'ט יענעם. אבער אין דעם פאל, טוט דער איד (און לויט זיין מיינונג) גאר א טובה פאר דעם גוי, אים צושטעלנדיג א גוטן מאכל וואס ער וואלט נישט געקענט האבן אן די גע'אסר'טע באשטאנדטיילן.

   און לגבי דעם ענין פון אמת זעט מען שוין אזא באגריף אין הלכה. למשל, אין תשו' רמ"א סי' ב' (הובא בגליון השו"ע יו"ד סי' קפ"ה). די מעשה דארט איז אזוי, אויב א פרוי זאגט טמאה אני, און נאכדעם ציט זי צוריק פון איר באהויפטונג, דארף זי זאגן אן אמתלא צו פארענטפערן פארוואס זי האט געזאגט ליגנט אז זי איז טמא. אויב האט זי נישט קיין גוטער פארענטפערונג, האט זי א דין טמאה (מטעם שויא נפשי' חתיכה דאיסורא). זאגט דער רמ"א אז אויב אין אזא פאל האט דאס פּאָרל בועל געווען, קומט מלקות נאר פאר דעם מאן און נישט פאר דער פרוי. דער טעם: ווייל די פרוי ווייסט דאך ביי זיך אז זי איז נישט טמא, ממילא איז זי מותרת. משא"כ לגבי דער מאן איז זי טמא, אויב אזוי קומט אים מלקות.

   לויט ווי ס'קומט פון דעם ארויס דארף די פרוי אין אזא פאל נישט גיין צו דער טבילה, כאטש זי מוז איינרעדן איר מאן אז זי איז געווען.

   אין דעם  קען מען אויך פרעגן וואו איז דער מידת האמת פון דער פרוי לגבי דעם מאן?

אן אריינגעין אין די מאראלישע שאלה.
איך האלט אז דאס איז נישט יושר, און ווייט פון מידת האמת.
זיין גלייך מיינט נישט אפנארן יענעם לויט יענעמ'ס דעה.

אנאנדער סברא קעגן דעם, איז אז דו דאפסט קיין מאל נישט פירן אלעס נאר מיט דיין סברה. דאס איז א חורבן ווען דו מאכסט זאכן צו אנדערע מענטשן ויין דו טראכסט אזוי.

(הערה: דאס איז טאקע אינטערעסאנט צו שרייבן אין אידיש נאך יארן וואס איך רעד כמעט נישט אין די שפראך. איך האף אז דער פורום ווייל זיין אזוי אינטערעסאנט און לעבעדיג, אז מיר וועלן זעהן מענטשן לערנען אידיש נאר כדי צו זיין מסוגל צו זיין דא)

איך זע אז דער עולם פארשטייט נישט אזוי קלאר די שאלה, וועל איך בעסער ערקלערן.
עפ"י הלכה איז נישט קיין פראגע אז מ'מעג זיי זיכער "מכשיל" זיין מיט זייערס א באזיסלאזער עבירה. די סיבה איז, אז "הלכה" איז א דרך החיים אינערהאלב אידישקייט און אנערקענט נישט קיין אנדערע רעליגיעס. די שאלה איז לגבי א מענטש זעלבסט, וועלכער האלט די אידישע רעליגיע פאר דער אמת'ער, און פירט זיך לויט איר אין אלע אספעקטן פון זיין לעבן, אויב ווען עס האנדלט זיך מיט א צווייטן מענטש צי האט ער בכלל רעכט אנצונעמען זיין רעליגיע אלס די הונדערט פראצענט אמת'ע אויפ'ן חשבון פון יענעם.
איינער וועלכער איז א איד מחמת "אמונה פשוטה" איז לכאורה נישט קיין שאלה אז ער טאר יענעם נישט מכשיל זיין, ווייל ער אליין גלייבט דאך נישט אינעם גלח'ישן איסור אויף אלקאהאל פאר דער זעלבער סיבה פארוואס דער גלח גלייבט יא. און אויב אמונה פשוטה קען מחייב זיין א אידישן לעבנסשטייגער קען עס אוודאי אויך מחייב זיין א קריסטליכן.
די שאלה שטעלט זיך נאר ווען דער איד איז א איד מחמת הכרה. דאס הייסט אז זיין טיפע חקירה, און דורכדרינגענליכער לאגיק האט אים באוואויגן אז דאס איז דער אמת. איז יעצט די שאלה צו זיין פערזענליכער לאגיק קען נאר אים מחייב זיין לגבי וויאזוי צו פירן זיין לעבן, אדער אויב דאס איז גענוג שטארק צו מאכן באשלוסן אפילו אויפ'ן חשבון פון איינעם וואס זיין לאגיק דיקטירט אים אנדערש.
איצט בנוגע די אויבנדערמאנטע שאלה איז נישט קיין תירוץ אז וויבאלד די גלחים צאלן דעם איד דארף זיך דער איד רעכענען מיט זייער גלויבן. ווייל אויב די מסקנא צו דער חקירה איז אז א מענטשנס לאגיק איז גענוג פעסט אפילו בנוגע א צווייטן מעג ער אוודאי זיי מכשיל זיין ווייל ער ווייסט אז זייער פארבאט איז פאלש, און ער קען זיי מהנה זיין מיט א פיינעם מאכל - איז פשט אז ער טוט זיי א טובה.

איך פארשטיי נישט בכלל דעם שאלה. אז מען צאלט א מענטש צו טאן א ארבעט דארף ער טאן לויט די רצון פון די וואס צאלען עם. וואס פאר א חילוק איז דא צו זיי זענען אידען, נוצרים, אראבער אדער שאר מרעין בישין?

בארא,

הער האט נישט געפרקעט לפי הלכה,דאס איז פשוט אז סאיז נישט דא קיין איסור. הער האט געפרעקט מאראליש.

איך מיין אז להלכה איז נישטא קיין פראבלעם פין לפני עור ווען יענער ווייסט נישט אז ער טוט אן איסור, וווייל ער איז אן אונס, און ער טוט דאך נישט קיין עבירה. דער יסוד קען מען ארויסנעמען פין דעם לגבי דיין שאלה. איך מיין אבער אז דיין שאלה איז בעיקר צו מען דארף זיך רעכענען מיט יענעמס פאלשער קבלות.

סאיז דא  האיסור פאר גלחים צו טרינקען  אלכוהול?

בכל אופן אייב די שאלה איז א עקרונישע שאלה. לענ"ד מאראליש איז נישט דא קיין נפק"מ . נאר וואס? אייב זיי וועלן  נישט זאך דער וויסען פון דעם זעט אויס אז נישט דא קיין פרובלעם.