ווער קען פראווענען אין מער סאטמארע שוהלן??

דו רעדסט נאך זאכן וואס מען האט דער אריינפיטערט אין קאפ, און געמאכט אלס חלק פון דיין אמונה.

לאמיתו של דבר, דער ברך משה האט נישט געהאט קיין סאך "שונאים", ער האט אבער געהאט אסאך מענטשן וואס זענען נישט געווען זיינע "גרויסע חסידים", זיי האבן זיך געוואלט לעבן במנוחה, גייען זייער וועג, גייט מיט א קוויטל אדער צום טיש ווען עס שמעקט זיי און פארטיג.

אוודאי זענען געווען א קומץ מיט די רביצינס מקורבים וואס האבן געהאט מיט אים אלטע חשבונות, אבער איך רעדט פון המון עם, א ציבור לאלפים, וואס האט געהאט א רבין א קדוש וטהור און זענען געווען חרוב פון זיין פטירה, די אלע אידן האבן געוואלט אז סאטמאר זאל ווייטער אנגיין, די קהלה און די מוסדות זאלן זיך ווייטער פירן, און זיי האבן הנאה געהאט אז מען האט אויפגענומען דעם ברך משה זי"ע אלס ממלא מקום, קודם אלס רב פון די קהלה און שפעטער אלס רבי.

די מענטשן האבן זיך אוודאי נישט געזוכט צו שלאגן מיט אים, און זיכער האבן זיי נישט געהאלטן ביים עפענען מוסדות אדער קהילות, און אזוי ווייטער.

למעשה אבער האט פאסירט אז אין "קרית יואל", איז אנגעקומען דער רא"ט, וואס האט א שלעגערישע נאטור, און ער האט אנגעהויבן צוזאמען שטעלן א "שונאים ליסטע", מען האט אנגעהויבן קאנטראלירן יעדן איינעם ווי ער דאווענט שבת, וויפיל מאל ער קומט צום טיש, אויב איז ער גענוג "חסיד", רא"ט האט אנגעהויבן האלטן דרשות פאר די בחורים אז זיי זאלן דיך אננעמען פאר'ן רבין, און אזוי האט מען זיך פלוצלינג דערזען מיט א ריזיגן צאל שונאים וואס האט געהאלטן אין איין וואקסן.

ובכלליות איז רא"ט געווען טאג און נאכט פארנומען מיט די מלחמות, געהעצט און געהאלטן דרשות, אין די צייט וואס אין אלע אנדערע מקומות אויף די וועלט איז געווען במנוחה, כאטש איבעראל האבן געוואוינט סאטמאר'ע חסידים, און נישט יעדער האט געהאלטן אז דער ברך משה איז גרעסער פון דברי חיים, אדער "פונקט אזוי גרויס" ווי רביה"ק זי"ע.

מיט זיינע אלע מלחמות איז זיין גרעסטע הנאה געווען אז די "שונאים" זאלן "פלאצן", און ס'זאל זיין "ייצא עיניך", און זיי האבן טאקע געפלאצט, און נאך ווי געפלאצט, אבער נאכן פלאצן האבן זיי געטאן פעולות קעגן ר' אהרן וואס זיי וואלטן קיינמאל נישט געטאן. עס איז אויסגעוואקסן א בני יואל, א סקול דיסטריקט פרשה, און אזוי ווייטער.

שפעטער האט מען זיכער געמאכט אז משה גבאי זאל "פלאצן".

מען האלט היינט צען צוועלף יאר נאכדעם וואס רא"ט האט זיך צושלאגן מיט ר' משה גבאי, למעשה גייט רא"ט מיט זעלבע רשעות און רציחות, אזוי ווי מען האט גוט געזען ביי די טרויעריגע פערלשטיין פרשה, וויפיל שלעכטקייט עס קען ליגן א מענטש, וואס דארף ליידער זיין א סעמפל פאר אידן וויאזוי זיך אויפצופירן, און זיין סעמפל איז צו מאכן מענטשן פלאצן.

בנוגע ר' משה גבאי, דארפסטו פארשטיין איין זאך, אז דער ברך משה איז געווען בטבע א מנהיג, ער האט פארשטאנען צו פירערשאפט, ממילא איז גאנץ סאטמאר געווען אונטער זיין קאנטראל, און זיין פארבינדונגס מאן איז געווען ר' משה גבאי, אזוי ווי ער האט געזאגט ברבים, אז ער דאנקט יעדן טאג דעם באשעפער אז ער האט אים צוגעשיקט אזא קלוגן מענטש.

יא אוודאי זענען געווען טענות קעגן אים, און ער איז נישט געווען קיין מושלם, אבער ער האט אסאך מענטשן ארויסגעהאלפן, און העלפט נאך היינט, אבער נאך אלעם איז ער א "גבאי", און קיינער האט נישט אנגעוויזן פאר זיינע קינדער אז מען דארף אויסוואקסן ווי אים.

משא"כ רא"ט וואס דארף מכלומר'שט זיין א "דעת תורה", ער דארף זיין א וועג ווייזער פאר אידישע קינדער, אז ער האט אין זיך די מדת אכזריות, צו פייניגן אנדערע אידן ווייל זיי זענען נישט זיינע חסידים, א שטיק גאווה און שחצנות פון א אויבן ביז אראפ, איז דען א וואונדער אז טויזנטער סאטמארע אידן האלטן אז ער איז ממש א סכנה פאר'ן דור, און מענטשן האבן זיך מוסר נפש געווען אויפצושטעלן מוסדות און קהילות אפצוראטעווען זייערע דורות מען זאל חלילה נישט נמשך ווערן נאך אים.

עס איז נישט געווען קיין גרויס כבוד און באקוועמליכקייט ארויסצוגיין און די גאסן און באגלייטן די הייליגע ספרי תורות אין גלות אריין. אבער דער ראט האט שווער געארבעט צו פארווייטאגן וואס מער אידן, וועלכע זענען געווען געצווינגען אויסצושרייען זייער ווייטאג.

יא, קיין שום רב האט נאכנישט געהאט אזא כבוד, אבער ראט איז א שווערער ארבעטער, און אסאך מענטשן האבן שוין פון אים געפלאצט.

פונקטליך וואס די קינדער און איידעמער פון ברך משה האלטן, איז כהיום בכלל נישט אינטרעסאנט, ס'איז נישט די גרויסע "דעת תורה" אויף וואס דער ציבור קוקט ארויס אפצומאכן וואס מען זאל טאן.

ווען מען קוקט פון משה גבאי'ס קוק ווינקל, קען זיין אז ער וואלט געקענט באשטיין אז די אלע נייטראלע שולן זאלן זיין אונטער ר' זלמן לייב, אבער פון א בני יואל קוק ווינקעל, איז בכלל נישט קיין נפקא מינא, צו ר' חיים יושע איז רב אדער ר' דוד, דער עיקר איז אז ס'איז א סאטמאר בית המדרש נישט בנשיאות רא"ט.

רא"ט האט געהאט זיין כח אלס עלטסטער זון פון ברך משה, וועמען דער ברך משה האט געשטעלט אלס ראש ישיבה און אלס מסייע אין קרית יואל.

אזוי ווי ער האט געהאט א קעמפערישע נאטור, האט ער זיך מיט יעדן געקריגט טאג און נאכט, און נישט געווואוסט וויאזוי זיך דורכצוקומען, דאס האט אנגעמאכט א ים מיט שונאים, וועלכער האט ער געפארווערטד צו זיין טאטנס אדרעס, ערקלערנדיג אז דאס אלעס איז זיין טאטנס "שונאים", הגם ס'איז געווען שקר, אין בני יואל האט אפילו געהאט תלמידות מיטן נאמען "ברכה סימא" נאכן ברך משה'ס מאמע.

דער געטרייער טאטע האט אריינגענומען אין זיך אלע פיילן און געהאלטן דרשות טאג און נאכט לטובת דעם נעבעכדיגן זון.

אבער א שלעגער שלאגט זיך דאך מיט יעדן, האט ער איין טאג זיך אנגעהויבן שלאגן מיט ר' משה דעם גבאי, און מיט אנדערע שטוב מענטשן און דעם טאטנס מקורבים. און האט פארלוירן דעם טאטנס שטיצע, וועלכער האט איינגעזען אז ר' אהרן האט נישט קיין טשענס איבערצונעמען "גאנץ סאטמאר" אזוי ווי ער האט אמאל געמיינט, און באשלאסן צו צוטיילן די קהלה בין הבנים. און ריזיגער חלק איז געגאנגען צום נארמאלערן זון רבינו מהרי"י שליט"א.

עס קען זיין אז זיין נארישע מלחמה מיט משה גבאי וואלט אים געקענט קאסטן אלעס, און דאס האט נישט פאסירט, קען צד רא"ט זאגן אז ס'איז א געווינס, אבער מען דארף געדענקען אז ער האט אנגעצינדן א פייער, און געשפריצט אויל אויפן פייער, און אז ס'האט נישט אפגעברענט אלעס, איז דאס טאקע א שטיקל געווינס פאר אים.

אבער צוקוקנדיג זיין יעצטיגן מהלך, ווי ער מיט זיין ראש הקהל מסור דוד עקשטיין זענען פארמישט אין מלחמות יומם ולילה, דא שפארן זיי אפ בתי מדרשים, געטשעפעט מתים ווילאנג מען האט געקענט, פירט מלחמות מיט רבי מאיר בעל הנס. ועוד ידם נטויה, איז זיכער עס וועט אים קאסטן פרייזן וואס מיר קענען אפילו נישט אויסרעכענען.

פאר צוואנציג יאר צוריק ווען ער האט זיך געשלאגן מיט בני יואל, האבן רוב מענטשן געהאלטן אז זיי וועלן דורכפאלן למחצה לשליש ולרביע, ביני לביני האט ער זיך אויפגעשטעלט מאסן פרישע שונאים, און טאקע זיין טאטענס נאנטע מענטשן און געשוויסטער, און יעצט שטייט בני יואל אלס ריזיגער כח מיט שטיצע פון "טויזנטער סאטמארע חסידים".

און לאמיר צוריקגיין צו די נושא, רוב שולן וועלכע זענען געווען בנשיאות פון זיין טאטע, זענען נישט בנשיאות רא"ט.

אדער זענען זיי בנשיאות זיין ברודער מהרי"י שליט"א, וואו ער האט נישט קיין דריסת הרגל.

אדער בנשיאות פון זיינע שוואגערס, ר' חיים יושע אין מאנסי און ר' דוד אין מאנטריאל, קען זיין אז זיי וועלן אים א טובה טאן און אריינלאזן אויף א וויזיט, קען זיין זיי וועלן אים מכבד זיין, אבער אין יענע שולן איז ער נישט ממלא מקום!

די זעלבע אין אנטווערפן, קען זיין ער קען אפשר קומען אויף א וויזיט, און קיינער וועט אים נישט ארויסווארפן, אבער די שול איז נישט אונטער זיין נשיאות.