דעת תורה בריוו פון הגר"מ שטרנבוך שליטא

הערר כורמיזא

כ'האב געוואלט שרייבן פריער אז איך וועל שוין נישט שרייבן גארנישט דערוועגן, ווייל עס אעיז נישט דא דער פלאץ, ספעציעל אין א פאבליק פורום, וואו מען קען אויסטייטשן ווערטער שלעכט.

יעצט לייען איבער מיין הודעה
קומט אויס לויט דעם, א קל וחומר. מה דאך אז מען איז ארויס בחרב וחנית קעגן איינעם וואס האט בלויז געוואלט מוסיף זיין עטליכע יארן לבריאה, אבער ער איז מודה צו דברי חז"ל פון שית אלפי שנה, אודאי געוויס אז איינער וויל זאגן אז די וועלט איז עלטער פון שית אלפי שנה, איז אודאי חולק נישט נאר אויף די קבלה, נאר אויף דברי חז"ל.

איך האב במכוון נישט געשריבן א חולק איז א אפיקורוס, פונקט מען קען נישט פסק'ענען פעלזן פעסט אז איינער וואס האלט אז נחש אין עיבורו לשבע שנים איז אן אפיקורוס, ואכמ"ל, דאס זעלבע מיט עדם, כאטש וואס די גמרא זאגט שית אלפי, איז נישט אויסגעשלאסן אז דער זאגער איז א מין, וכן נראית דעת הגאון בעל מועדים וזמנים שליט"א.

עד כאן אומרים בשבת הגדול, איך וועל מער נישט שרייבן וועגן דעם דא, איזהו חכם המכיר את מקומו.

נאר איין זאך, פאר דו שרייבסט, טראכט איבער צי דו ווייסט טאקע וואס דו שרייבסט.

אילו לא באת אלא בשביל דבר זה - דייך!

כ'האף אז דו וועסט עס אננעמען ווי א וויצל לכבוד פורים קטן, וטוב לב משתה תמיד!!!

די הודעות קומען אריין אזוי שנעל, ויהי אך יצא יצא יעקב...

איך ווייס נישט וואס רו זאגסט וועגן ביליגער, געפעהלט, ימי עולם איז א חלק פון ספר, די סדר הפרקים גייען ווייטער, איך געדענק נישט ביי וועלכן פרק עס הייבט זיך אהן ימי עולם, אבער עס איז נישט איין חלק געטיילט פון די אנדערע ווי ביי געווענליכע ספרעם.

וואס דו זאגסט וועגן פרטים, ס'איז נישטא קיין פרטים, נעם דעם ספר אין די האנט וועסטו עס זעהן, שווארץ אויף ווייס.

און די שמועה וואס דו האסט געהערט, איז נישט אויף "ימי עולם", נאר אויף אנדערע זאכן וואס ער האט איבערגעזצט פון גריכיש אויף לה"ק, עיין בספר, אבער ס'האט נאך אלס נישט צו טון מיט ביליגער

בשורות טובות


תוקן על ידי - נבוכדנאצר - 23/02/2005 20:24:45

אוקיי, יעצט טראכט איך פאר איך שרייב... (אגב, קוק אין די רעקארדס פון מיינע תגובות, איך מיין אז עס איז גאנץ מדיוק), און איך האב נישט קיין DBS במילא האב איך זיך געמוזט פארלאזען אויף מיין זכרון...

הגם דו שרייבסט אז דו ווילסט דיר מער נישט מתייחס זיין וועגען גיל העולם, אבער לדעתי איז דאס נישט אזוי מקובל צו זאגען א סטעיטמענט און נעלם ווערען אין א בחינה פון מגלה טפח און מכסה טפחיים. אז דו פילסט אז דו וועסט נישט קענען ממשיך זיין הייב נישט אן (איך מיין אז דו האסט עס שוין געטוהן עטליכע מאל).

און נאך א וויכטיגע זאך, תיקונים מאכט מען נאר אויב עס איז א טעות, און נישט אויב מ'וויל מוסף זיין, וד"ל. אויב מ'וויל מוסף זיין קען מען צו לייגען נאך אן הודעה.

לענינינו, אין די מהר"ל איז די עיקר מערכה וועגען די זלזול אין דברי חז"ל און וועגען די ענין אז ארץ ישראל טבור העולם כו', די ענין פון גיל העולם גייט שוין מיט (לערן אדארעך די באר הששי...). און וועגען דעם האב איך געשריבען מיין ערשטע הודעה, ווייל דו קומסט דא מיט א סטעיטמענט אז די מהר"ל איז די 'עיקר' ארויס קעגען דעם, דאס האב איך נישט געקענט מקבל זיין.
1. ווייל איך האב קלאר געדענקט אז די מערכה פון די מהר"ל איז געווען כנ"ל.
2. אסאך גדולים זענען מטפל אין די נושא פון גיל העולם וואס איז 'באמת' שווער צו פארשטיין, און עס איז נישט אפגעפרעגט. אז דו ווילסט דן זיין די נושא בין איך גרייט צו שרייבען 4 תשובות.

און ווייטער בנוגע דעם ספר אויף די חיות, איך האב עס נישט געזען איך ווייס אבער פון אפאר גדולים וואס האלטען אז עס איז נישט אזוי געפערליך ווי מ'מאכט עס.

הגם דו שרייבסט אז דו ווילסט דיר מער נישט מתייחס זיין וועגען גיל העולם, אבער לדעתי איז דאס נישט אזוי מקובל צו זאגען א סטעיטמענט און נעלם ווערען אין א בחינה פון מגלה טפח און מכסה טפחיים. אז דו פילסט אז דו וועסט נישט קענען ממשיך זיין הייב נישט אן (איך מיין אז דו האסט עס שוין געטוהן עטליכע מאל).

כדי לקיים והייתם נקיים, איך הייב אסאך מאל אן צו שרייבן בלויז נקודות, און ווען עס גייט שוין ארויס פון די גדרים וואס לדעתי קען מען שרייבן אין א היימישן פורום, בין איך ממשיך אין תיבה אישית, כורמיזא און נאך אנדערע וועלן מעיד זיין. דאס זאגט נישט אז איך קען נישט מאכן קיין טעותים, אבער אז איך הייב אהן און ענדיג נישט - איז נישט ריכטיג.

און נאך א וויכטיגע זאך, תיקונים מאכט מען נאר אויב עס איז א טעות, און נישט אויב מ'וויל מוסף זיין, וד"ל. אויב מ'וויל מוסף זיין קען מען צו לייגען נאך אן הודעה.

נישט ריכטיג. ווען יא, וואלט עס געווען פון די תקנות ה"פ, און ממשע עס שטייט נישט דארט, מכלל אז מען קען מתקן זיין וואס מען וויל, און די איבריגע האב איך דיר שוין געשריבן אין אישית.

לענינינו, אין די מהר"ל איז די עיקר מערכה וועגען די זלזול אין דברי חז"ל און וועגען די ענין אז ארץ ישראל טבור העולם כו', די ענין פון גיל העולם גייט שוין מיט (לערן אדארעך די באר הששי...). און וועגען דעם האב איך געשריבען מיין ערשטע הודעה, ווייל דו קומסט דא מיט א סטעיטמענט אז די מהר"ל איז די 'עיקר' ארויס קעגען דעם, דאס האב איך נישט געקענט מקבל זיין.

בעיקרון ביסטו גערעכט, אבער דער עיקר איז דער מהר"ל ארויס ווייל ער האט חולק געווען אויף דברי קבלה, דאס הייסט אנגענומענע זאכן ביי אידן, וואס מען קן טאקע חולק זיין, אבער בלויז איינער וואס איז אנגעזאפט מיט חכמת האומות וועט דאס טון, אן ווי דער מהר"ל שרייבט דארט, איינע פון די זאכן איז די יארן לבריאה, וואס עס שטייט נישט אין ש"ס, אבער עס איז א קבלה, וכן כל כיוצא בזה, עיי"ש.

1. ווייל איך האב קלאר געדענקט אז די מערכה פון די מהר"ל איז געווען כנ"ל.
2. אסאך גדולים זענען מטפל אין די נושא פון גיל העולם וואס איז 'באמת' שווער צו פארשטיין, און עס איז נישט אפגעפרעגט. אז דו ווילסט דן זיין די נושא בין איך גרייט צו שרייבען 4 תשובות.

אויף דעם האב איך געענטפערט, דאכט זיך גאנץ פיין, אין אישית, קענסט מיר ענטפערן אויף וואס איך האב געשריבן, אבער ביטע, אין אישית... אנטשולדיגט פאר די גולשים, אבער איך וויל נישט שרייבן אין פאבליק, יעדער האט משוגעת'ן, דאס איז איינע פון מיינע.

און ווייטער בנוגע דעם ספר אויף די חיות, איך האב עס נישט געזען איך ווייס אבער פון אפאר גדולים וואס האלטען אז עס איז נישט אזוי געפערליך ווי מ'מאכט עס.

איך פארשטיי נישט וואס דו רעדסט.

משום סיבה זענען ארויסגעפאלן די ערשטע ווערטער:

אוקיי, יעצט טראכט איך פאר איך שרייב... (אגב, קוק אין די רעקארדס פון מיינע תגובות, איך מיין אז עס איז גאנץ מדיוק), און איך האב נישט קיין DBS במילא האב איך זיך געמוזט פארלאזען אויף מיין זכרון...

אויב דו וואלסט געשריבן מדויק, וואלסטו נישט געשריבן אז אין דיין מאור עינים האט "געפעלט" ימות עולם, וואס אגב הייסט נישט ימות עולם נאר "ימי עולם", דאס איבריגע קריטיק האב איך געשריבן פריוואט...

נאך א אי-דיוק, טבור הארץ, ער שרייבט אז טבור הארץ איז נישט ארץ ישראל, נישט ווי דו שרייבסט. איך וועל מעתיק זיין די ווערטער פון מהר"ל: והרבה האיש הזה להביא ראיה שאין ארץ ישראל טבור הארץ האמיתי כלל

אזוי ווי די שרייבסט צוזאמען סיי ברבים און סיי ביחיד, וועל איך אויך דא אריין שרייבען וואס איך האב דיר געענפערט

... און דעמאלטס האב איך געזיכט דעם ספר 'מאור עיניים', און איך האב עס נישט געקענט טרעפען אין קיין איין ספרים סטאר, בין איך געגאנגען אין ספריה הלאומית אין ירושלים און זיי האבען געהאט איינס וואס זיי ווייזען נישט און איינס וואס האט געפעלט פון אנהויב און סוף. די שטיקלעך וואס די מהר"ל ברענגט אראפ האב איך דארט געטראפען און דאס האב איך אדארעך געטוהן בזמנו און נאר דאס.
*
אויב דו האסט אמאל געזעהן אלטע ספרים האסטו זיכער באמערקט ספרים וואס האבען קיין שום שייכות איינס צום אנדערען זענען געדרוקט און געבינדען צוזאמען פאר די פשוטע סיבה ווייל מ'האט נישט געהאט קיין געלט צו דרוקען, און איינער וואס האט געוואלט ארויס געבען א ספר האט אסאך מאל איבער געדריקט צוזאמען אין איין באנד ביידע און אזוי האט אים עס נישט געקאסט אזוי סאך.
און אט אויף דעם מחבר האב איך אזוי געזען געשריבען, און דו האסט מיר אויסגעבעסרט אז נישט אויף ימות עולם נאר אויף אנדערע ספרים וואס ער האט געדרוקט.


דיין טענה בנוגע תיקונים, בין איך לגמרי חולק אויף דיר, מאן יימר? איך האב נישט געוואוסט בשעת'ן שרייבן די תגובה אז אויף די.בי.עס. איז דא באר הגולה, און איך האב נישט קיין נערוון זיך צו נענמען טייפן אדער סקענען, נו, מה כל הרעש? אגב, דו האסט נישט גוט געשריבן די טענה פון טבור הארץ, האסט זיך פארלאגט אויפן זכרון, נישט געפערליך מען האט שוין געהערט אזוינס.
דער עיקר פראבלעם איז אז מענטשען כאפען נישט די המשך. למשל איך האב צוגעצייכנט די מקורות ווי די מהר"ל שרייבט קעגען וכו' און איך פאוסט עס זעה איך אז דו האסט אריין געלייגט דו גאנצע שטיקעל אינעווייניג (איך האב עס געטייפט און נישט געקאפיט אז עס זאל נעמען א סקונדע)

*

וועגען דעם ענין פון גיל העולם:
אלע כוכבי לכת מיט אלע דברים גשמיים זענען ביישאפען געווארען אין די זעלבע צייט פאר כמעט 6000 יאר צוריק.
עס איז געווארען א מיש מאש פון די זאכען וואס חז"ל רעדען פון די עולמות מיט די כוכבי לכת.
די ענין וואס חז"ל שרייבען איז רוחניותדיגע עולמות און דאס גייט אריין אין די גדר וואס מ'טאר נישט טראכטען.

די חוקרים פרעגען פשוט, און די תירוצים איז נאך פשוטער.
שאלה: מ'האט געטעסט א בוים ווי אלט ער איז האט מען געזען עס 30 מיליאן יאר.

תשובות:
1. השי"ת האט באשאפען די וועלט פארטיג און די בוים איז דעמלטס געווען געבויעט אזוי ווי עס וואלט געווען כמעט 30 מליון יאר.
2. די מושג זמן איז געווארען ערשט ווען די אויבערשטער האט באשאפען די זין (אדער ווי עס שטייט אין ספר העקרים פון ר' יוסף אלבו אז ווען די אייבערשטער האט געזאגט 'בראשית' האט ער באשאפען די מושג זמן ווייל בראשית מיין אין אנהויב, און פאר אנהויב איז נישטא קיין זמן) און די חומר איז באשאפען געווארען פריער, במילא קען זיין אז די ערשטע טעג האבען גענומען מיליאנע יארען.
3. מ'זעט אז זאכען האבען זיך געטוישט פון אמאליגע יארען, למשל אז אדם הראשון האט געלעבט קרוב צו טויזנט יאר, במילא די סייענטיפיק וועגען צו רעכענען איז נישט אויסגעהאלטען לויט יענע יארען, (זיי רעכענען אז א יאר קומט צו א געוויסע סכום פון געוואוקס צו יעדע מאטריאל ווייל היינט צו טאג זעט מען אזוי. און עס קען זיין אז אמאל איז צוגעקומען מער).
4. מ'זעט היינט צו טאג אז דברים מכוסים מן העין וואקסט שנעלער. למשל א עובר במעי אמו. במילא קען מען זאגען דאס זעלבע ביי בריאת העולם אז דעמאלטס פלעגט עס וואקסען שנעלער.

ס'איז דא א שוואכקייט ביי די חרדישע יודען אז ווען מ'רעד פון גיל העולם (יא, פשוט און גראד ווי אלט איז די וועלט) שרייט מען גלייך אפיקורס. אבער די תשובה איז קארץ און שארף (כלשונך) דאס וואס שטייט אין די תורה איז 'היסטאריש', דאס הייסט לויט די היסטאריע איז דאס קרוב צו 6000, און די מדענים רעדען סייענטיפיש לויט די היינטיגע אימשטענדען וואלט עס געדארפט זיין אזוי.