טייערע קינדערלעך: קומט אביסל צום שכל

ווי פילע דא ווייסן איז מיין דעת געווען אז שרייבן פאליטיק דארף נישט זיין קיין פראבלעם אויב עס איז גוט קאנטראלירט. פארשטייט זיך אז קיינער פון די מנהלים האבן זיך נישט געקענט אונטערנעמען דעם אחריות און כסדר זיין ביזי מיט די יונגלעך וואס לשונם חרב חדה, איז עס געבליבן אזוי ווי עס איז.

לעצטנס האב איך ארומשפאצירט אביסל אין די אנדערע צוויי הויפט פאליטישע פורומים וואס יעדער צד האט שוין אן אייגן קרעמל, ווי עס איז נתוסף געווארן ספסלי בית... האט מיר ממש געאיבלט די שקרים און אפענע גרוילקייטן וואס דארט גייט פאר. עס איז ממש מבהיל ווי נאריש מען קען זיך אראפלאזן.

דאס אינטערעסאנטסטע פון אלעם איז נאך, אז דא קריגט מען זיך אויף לופט. אלעס גייט בלייבן ווי עס איז. עס איז שוין א פאקט. יעדער האט זיך זיינע חסידים און פארשטייט זיך אז ביידע זענען געוואלדיגע געוואונער. ווער עס וועט ארויסגיין מיט די פראפערטי וועט דאך די ערכאות של עכו"ם באשליסן. איז פארוואס זאל זיך גיסן פרעכע זלזולים קעגן אידישע קינדער?

יעדן טאג קריכן ארויס מער און מער די הבל וואס דארט ליגט איינגעגראבן. און דאס איז אויך אינעם פורום וואס איך האב אנפאנג געמיינט און געהאפט אז דאס וועט האבן הצלחה ווייל אין איר האבן זיך אריינגעדרייט די 'נארמאלערע' שרייבער. און עס ווערט טאקע מער קאנטראלירט. אבער ווי וואס ווען?

האט איר שוין פארלוירן דאס ביסל שכל?

אליבא דאמת איז יפה שתיקותי מדיבורי. דאך וועל איך פרובירן ערקלערן וואס איך האב דא געוואלט, כ'האף ס'זאל נישט נעמען לאנג.

אין פרינציפ ביזטו הרב קרעמער אודאי גערעכט. ווען א איד זאגט א גוטע זאך טאר מען אים נישט אראפרייסן, ווארשיינליך וואלט איך געדארפט אנדערש פארמולירן מיינע רייד.

אבער הערט א נקודה.

כ'ווייס נישט ווי לאנג איהר שפאנצירט דא אויפן פארק, אבער ווער עס געדענקט (אדער קען נאכזוכן) די שטרייטן וועלכע איך פלעג פיהרן פארצייטנס (ווען כ'האב געמיינט אז כ'פארמאג מער צייט) געגן די אוסרי העירוב, ועוד יותר די נארישע לייט וועלכע פרובירן דאס מאכן אן אינטעגראלער טייל פון די סאטמארער "שיטה". איך זעלבסט טראג נישט מיטן עירוב, מפני כבודו פונעם הייליגן סאטמארער רב זי"ע, ער פערזענליך האט קיין עירוב נישט געוואלט מאכן, און איך שעץ זיין מיינונג, אבער מיט געוואלדטאטן צוטיילן יענעם וואס צו טון און וויאזוי זיך צו פיהרן - איז קיינמאל נישט געווען דעם רבי'נס דרך. כ'האב שוין געברענגט דוגמאות פון על הגאולה וועגן גיין צום כותל, ואין כאן המקום.

דאס זעלבע איז מיט די נארישע זינלאזע פאליטיק, אין וועלכע די סאטמארער קהילות זענען אריינגעדרייט געווארן. איך האב שוין געשריבן אין מערערע פורומ'ס אז איך געהער נישט אהן צו קיינעם פון די פארטייען אדער פראקציעס אינערהאלב סאטמאר, דער הייליגער סאטמארער רב זי"ע איז מיין מורה דרך, וואס ער האט פארלאנגט ביי זיין לעבן פרוביר איך צו ערפיהלן ווי ווייט מעגליך, כ'ווייס נישט אויב איינער געדענקט די מערכות דא אויפן פארק מיט די ציונים למיניהם, מיט די שייטלען, און אנדערע. מיר דוכט זיך, אז איך האב נאך קיין פאליטיק קיינמאל נישט געשריבן דא אויפן פארק, טראצדעם וואס איך וועל נישט ערהוילן אז איך האב א פריוואטע מיינונג אין דער געפעכט, גענוי ווי איך האב א מיינונג אין באבוב אדער דעמאקראטן און רעפובליקאנער, אבער שרייבן אדער רעדן דערפון, איז פשוט צייט פארטרייבעניש, און עס ברענגט נישט קיין שום נוצן. פארקערט, עס ברענגט שאדן פארן מענטש צו וועלכע ער אליין איז נישט שטענדיג באוואוסטזיניג.

יעצט א משל. געווען אמאל צוויי ברידער וועלכע האבן זיך גאנץ פיין געלעבט צווישן זיך, אין אן ליאדן טאג ויבא גם השטן בתוכם, צוליב געוויסע סיבות האט ער אריינגעברענגט א קאלטקייט אין די הערצער, נישט גענוג געווען אויף צו פיהרן א קריג, אבער קיין ליבשאפט האט נישט געהערשט צווישן זיי. לאמיר זיי רופן יששכר און זבולון.

אין א געוויסן פריהמארגן טרעפט יוסף יששכר'ן און פרעגט איהם: זאג נאר, דיין ברודער זבולון איז עפעס שוואך אין אידישקייט לעצטנס, מען שמועסט אז ער לייגט נישט קיין תפילין, ווער ווייסט אויב ער פיהרט א כשר'ע קיך, וואס גייט פאהר דארטן? אונטער נארמאלע אומשטענדן וועט יששכר אלס ברודער לייקענען שטיין און ביין, נאכמער, ער וועט זיך אננעמען פאר זיין ברודער און זאגן יוסף'ן אז די גאנצע מעשה הייבט זיך גארנישט אהן, ער האט פשוט אומפארגינערישע שכנים וועלכע לאזן מוטוויליג ארויס אויף איהם די סארטן קלאנגען, אבער אלס קלאפט ביי איהם ווי עס באדארף צו זיין. טראצדעם וואס יששכר ווייסט אין הארצן יא דעם ביטערן אמת, אבער ווען א פרעמדער וועט איהם באקלאגן אויף זיין ברודער, וועט ער ארויסווייזן ברודערשאפט, נישט פיינטשאפט.

און אויב דער פרעמדער איז נאך א שמח לאיד, ער האט פיינט די משפחה שוין פונלאנג, און ער ווארט אויף דעם טאג אין וועלכן ער וועט הערן אז עפעס איז נישט אין בעסטן ארדענונג, וועלן אודאי אלע משפחה מיטגלידער פרובירן צו פארגלעטן די וואונדן אויסערליך, בלויז דעפאר אז יענער זאל נישט הנאה האבן פון זייער בראך.

אנדערש איז אבער ווען א נאהנטער משפחה פרובירט צו ראטעווען דעם מצב, דאן איז נישטא וואס צו באהאלטן, מען שפרייט אויס אלע פראבלעמען אויפן טיש און מען זעהט וואס מען קען טון, און מען רוהט נישט ביז די פראבלעמען ווערן געשליכטעט.

דער נמשל איז, ווען א פרעמדער, וועלכער לויט זיין היסטאריע טראגט זיך ארום מיט א האס צו אלעם אשר בשם סאטמאר יקרא, קומט אטאקירן סאטמאר פאר דאס און יענץ, אפילו אומר אמת אין שומעים לו, ווייל ער מיינט דאך גארנישט וואס ער זאגט, ער פרובירט בלויז צו באפאלן די אלע וועלכע גייען אין די סאטמארער שיטה, דאן מוזן אלע אויפריכטיגע סאטמארער - אפגעזעהן צו וועלכע פארטיי מען געהער, אויב בכלל - זיך אויסערליך פארטיידיגן, כאטש אינווייניג אין הארץ ווייסט מען דעם אמת, דער עירוב האט נישט קיין פארבינדונג מיט סאטמאר; די נארישע פאליטיק הרג'עט אוועק אלעס; און דאס גלייכן, אבער פאר א פרעמדן וועט מען דעם אמת נישט דערציילן, זאל ער זיך נישט פרייען. ווער רעדט נאך אויב יענער האט די אייגענע פראבלעמען, אזוי ווי איך האב מרמז געווען.

ואתכם הסליחה!

אפילו אומר אמת אין שומעים לו

דאס איז די סאטמארע שיטה.

קבל את האמת ממי שאמרו

דאס איז די אידישע שיטה.

ולשיטתך, די אלע וואס זענען חולק אויפן ויואל משה, פארוואס זאלן זיי הערן וואס דו האסט צו זאגן?

WOW
after so many years being a satmarer i found out what the satmar shita is...from diplomat,funny i never saw or heard this new line of the shita before...in the name of all satmara we thank you for discovering this

הויכגעשעצטער משנה למלך

איך בין נישט אין דער שטימונג פון געפעכטן, איבערהויפט ערב שבת. אבער צום באדויערן האסטו גארנישט געפרעגט. דו שטעלסט אוועק א יסוד: אפילו אומר אמת אין שומעין לו איז שיטת סאטמאר.

ס'דא צוויי סארט אין שומעין לו, און בלויז פון איינע האב איך גערעדט.

די ערשטע, א ליגנער, וואס אפילו אומר אמת אין שומעין לו, דאס איז נישט סאטמארער שיטה, נאר שיטת תלמוד בבלי אין סנהדרין פ"ט (ס'איז אפשר קיינעם נישט מחייב ווייל עס איז בלויז אן אגדה, דאן ווערט עס יא סאטמאר), און מען הערט דעם ליגנער נישט אויס אויף גארנישט, מען באציהט זיך גענצליך נישט צו זיינע ווערטער, וויבאלד ער איז א ליגנער פון פאך האט ער פארלוירן זיין צוטרוי ביי מענטשן, זיינע ווערטער מאכן נישט דעם מינדעסטן איינדרוק. נישט פון דעם סארט אפילו אומר אמת אין שומעין לו האב איך גערעדט.

די צווייטע, אפילו אומר אין שומעין לו בלויז אויסערליך, אבער אויף אן'אמת ווייסט מען יא דעם אמת און מען הערט איהם גאנץ פיין אויס, אבער מען ווייזט נישט ארויס דעם אמת פאר איינעם וועלכער לויט דער פארגאנגעהייט ווייזט זיך ארויס אז ער מיינט נישט דוקא גוטס. איך האב אין קיין פאל נישט בארעכטיגט די קריגערייען, נישט יעצט און קיינמאל, און ווי איך האב שוין מערערע מאל געשריבן פאר געוויסע אנגעזעענע חברים אין תיבה אישית, און ווי איך האב קלאר געשריבן אין ביידע תגובות, אין די ערשטע: איך זאג נישט אז דו ביזט נישט גערעכט, אבער וואו איז פארשוואונדן דיין דיפלאמאטיע? לעצטנס (?) האסטו פראבלעמען מיט סאטמאר פון אלע זייטן: אלזא *דיפלאמאט* זיסער, צוריק צום ענין. קען זיין אז דו האסט בלויז ריינע כוונות, איך קען אבער נישט זעהן קיין מחשבות. אין די צווייטע האב איך געשריבן: ווען א איד זאגט א גוטע זאך טאר מען אים נישט אראפרייסן, ווארשיינליך וואלט איך געדארפט אנדערש פארמולירן מיינע רייד. ווען א פרעמדער, וועלכער לויט זיין היסטאריע טראגט זיך ארום מיט א האס צו אלעם אשר בשם סאטמאר יקרא, קומט אטאקירן סאטמאר פאר דאס און יענץ, אפילו אומר אמת אין שומעים לו, ווייל ער מיינט דאך גארנישט וואס ער זאגט, ער פרובירט בלויז צו באפאלן די אלע וועלכע גייען אין די סאטמארער שיטה, דאן מוזן אלע אויפריכטיגע סאטמארער - אפגעזעהן צו וועלכע פארטיי מען געהער, אויב בכלל - זיך אויסערליך פארטיידיגן, כאטש אינווייניג אין הארץ ווייסט מען דעם אמת, דער עירוב האט נישט קיין פארבינדונג מיט סאטמאר; די נארישע פאליטיק הרג'עט אוועק אלעס; און דאס גלייכן, אבער פאר א פרעמדן וועט מען דעם אמת נישט דערציילן, זאל ער זיך נישט פרייען.

האב איך אלזא בלויז גענוצט דעם אויסדרוק אין שומעין לו, אבער אין שומעין לו איז דא בלויז אויסערליך, ווי איך האב קלאר געשריבן, אנדערש ווי ביי דעם ליגנער, דעם בדאי, און דאס איז דער פינטל פון מיינע רייד, אז פון דער פארגאנגענהייט ווייזט זיך אויס אז דו האסט דא גאנץ אנדערע כוונות, טראצדעם וואס דו ביזט גערעכט, און יתכן אז יעצט מיינסטו באמת גוט. דו האסט שוין געבויט א נייע "סאטמארער" און "אידישע" שיטה, און געפרעגט עפעס מיטן ויואל משה, וואס אויב ווילסטו פארשטיין וואס איך זאג האבן דיינע רייד נישט קיין זין.

ווען דער רבוש"ע רעדט צו די אידן זאגט ער תוכחה, איהר באגייט די ערגסטע זינד, אבער פאר די דרויסנדיגע וועלט זאגט ער ווי שיין און הערליך די אידן פיהרן זיך אויף. דער הייליגער בארדיטשובער זכותו יגן עלינו האט שטענדיג מליץ יושר געווען, דער מחלל שבת איז נישט קיין מחלל שבת, דער אוכל נבילות וטריפות איז נישט שולדיג, אזוי האט ער געזאגט כלפי מעלה, אבער דער מחלל שבת בלייבט מחלל שבת אויב טוט ער נישט תשובה. אן אויסרייד איז דא, און צומאל איז דער תירוץ גאר א גוטער, אבער עם הארץ בלייבט מען.

וויי און ווינד איז פאר די יעניגע וועלכע עס צומישן די באגריפן.

האטס מיר אלע א גוטן שבת.