ווי שוין געשריבען פריער זענען ענדע יאר תשנ"ח נפטר געווארען דריי אלטע לייבען פון סאטמאר, ר' לייבוש לעפקאוויטש, ר' סענדער דייטש און ר' ליפא שווארץ פון ירושלים. און אום דירעקט האט זייער הסתלקות געהאט א אפעקט אויף די מחלוקת אין סאטמאר. נאך זייער נפטר ווערען איז דער מצב געווען אין די בחינה פון וימת יוסף וכל אחיו וכל הדור ההוא, און ווי עס שטייט ווייטער אין פסוק ויקם מלך חדש על מצריים אשר לא ידע את יוסף.
די דריי זענען געווען אן א שיעור מאל מער ערנסטער ווי להבדיל בערעל פרידמאן און יצחק ראזענבערג. זיי וואלטען ווען קיינמאל נישט צוגעלאזט אזא עסק ביש, און אפילו ר' אהרן אליין וואלט זיך געשעמט צו פירען אזא ביליגע מאכט-געכאפעכץ. אבער עס איז געווען באשערט אז די אלע עלטערע בונים פון סאטמאר זאלען נישט מוזען צוזען וואס איז געשען צו סאטמאר, וואס זיי האבען אזויפיל געהאלפען פארן רבין זי"ע צו בויען און עס פירען.
ר' לייבוש און ר' סענדער האבען קיינמאל נישט געגליכען ר' אהרן ווייל זיי האבען אים געקענט פון דער נאנט און עס איז געווען באקאנט אז ר' זלמן לייב איז פאר זיי מער צום הארצען.
איר הערט ווערטער??? איך האב לעצטענעס איינגעזען אז דער פעלשער פארמעגליך, איז נישט נאר א פעלשער ער איז אויך יוצא מדעתו ל''ע
ר' ליפא שווארץ האט נאך געלעבט, און ער איז נאך געווען אין ירושלים, ווען דער סיגוטער רב איז אנגעקומען אהין. דער סיגוטער רב איז געפארען אויף די הייליגע טעג תשנ"ז קיין ירושלים, אבער ער האט בשו"א נישט געוואלט אוועק נעמען דעם עמוד אויף מוסף פון ר' ליפא שווארץ.
די פעלשער! ר' משה אריה פריינד זי''ע האט אויך נישט אוועק גענימען דעם עמוד פון ר' ליפא ע''ה, נאר ער האט געדאווענט שחרית פארן עמוד, האט ר' זלמניו אלע אפעציעלע מ''מ פון ר' משה ארי' אויך נאר געדאווענט שחרית,
זיינע מידות גריעות האט זיך די וועלט איבערצייגט, ווער ער איז געשטאנען לפני ולפנים ביי זיין הייליגה טאטע און קוויטעל שטוב, עס איז דארט געווען אחיו הגדול ממנו בחכמה ובמעשיו אלף פעמים, וואס האט פינקט דאן געהאלטען נאכן באקיקען די מקווה טהרה און וומ''ס וואו רבינו שליט''א האט געשאפט 2 מיליאן דאללאר, און די מקווה איז איבערגבויעט געווארן אויף זיינע דירעקטע אנווייזונגען, עס איז דאן געווען פרשת ויחי תש''ס לפ''ק,
און דער זלמניו איז דאן געווען נישט און זיין בעסטע גיסטע, און ער האט זיך גענימען בריקען מיט די פוס, פון א שור שנגח, און געשריגען וואו א וואנזיניגען ''יוצא מדעתו'' (נאך געשריבען פונעם טעפ: ) טאטי! אהרן איז געקימען קיקען מיין מקווה, אלעס נעמט ער מיר צו! אהרן ווארט שוין זאל זיין יקרבו ימי אבל אבי! עכ''ל:
לאמיר א מיניט אריין טראכטען! וואס דער ר' זלמניו האט דא געטאן!
ער האט געזאגט פאר זיין טאטע, א יוד אריבער דער אכציג, מיט געמאכט א מלחמה, פארלוירען א שטוב מיט קינדער און דער אלטער היים, פארלוירען א קינד דא און אמעריקא, אז זיין זון וואס איז ביי אים געווען דאס מערסטע באליבט, זיין שווארץ אפעל פון אויג (דאס איז אפי דער פעלשער פארמעגליך מודה, נאר און די שפעטע ס' יארען האט די ברך משה גטוישט זיין ...... מיינונג, וואויל איז דער וואס גלייבט...)
וואס? יא! איר הערט גוט! אהרן ווארט שוין אויף יקרבו ימי אבי למות, נאכאמאל! יקרבו ימי אבי למות נאכאמאל! יקרבו ימי אבי למות!
פאר ר' זלמניו געווינטשען אזעלעכע יסירי נפש!
פארוואס? ווייל זיין גרויסע ברידער איז געגאנגען קיקען די מקווה!
איז וואס? דיין גרויסע ברידער האט געלערנט, קען ער ווייס ער וואוזוי צו בויען א מקווה משא''כ דו, ביזט געווען פארנימען הערן די די דא''ח פון ר' שימעלע דשיגאן ז''י אויף אלע זאליס, האסטו נישט געהאט קיין צייט צו לערנען, דעריבער מיז די גרויסע ברידער אריין קימען און שטאט זיכער מאכען אז די מקווה איז כשר ( איר קענט זיכער זיין אז קיין איין זאלי אפי' פעלשער פארמעגליך וועט נישט לאזן אז ביי אים זאל מען גיין און א מקווה וואס שטייט אונטער ר' זלמניו השגחה, דאס איז נאך איינער פון די סיבות פאר וואס מען האט געמיזט ארויפקלאפען א סיין אויף קיעפ ''לישכע'' וד''ל) אלזא וואס איז די ויצעקו? דאס איז אויך איינער פון די נאבעלע מידות וואס רי זלמניו איז באשאנקען? דאס זענען די שיינע מידות פון וואס די לעפקעס און די יאקאבאוויטשליך ווערן משוגע?
איך געדענקט נאך? וואו יענער שבת שבת ויחי תש''ס האבן אלע אנ''ש געגעסען א יקרבו קיקעל!
האסט געוואלט ארויס ברענגען דעם בעל ויקרבו'ס מידות? נא דיר!!! ועוד חזון!
ר' ליפא האט גערעדט יענעם ערשטן שבת פרשת נח תשנ"ח ווען דער היינטיגער רבי שליט"א האט זיך באזעצט אין ירושלים און האט מיט גרויס התרגשות געזאגט: איך האב שוין יעצט די זכי' די דריטע מאל בייצואוואוינען א הכתרה אין סאטמאר. דאס ערשטע מאל איז געווען די הכתרה פון רביה"ק זי"ע תרצ"ד אין די שטאט סאטמאר, די צווייטע מאל איז געווען כ"ו אב תש"מ אין קרית יואל, און יעצט איז שוין דאס דריטע מאל.
ר' סענדער דייטש איז אויך געפארן צו דעם גרויסען שנת פ' נח צו די הכתרה אין ירושלים, און ער האט דעמאלט גערעדט געוואלדיגע שיינע דרשות, ווי ער איז אלע יארן שטאלץ וואס דער רבי (דער ברך משה) האט אזא זון ווי ר' זלמן לייב, וועלכער איז א מתון ( פוילער שטריק מיט די פוס אפען טיש) און אן איבערגערעכנטער מענטש.
פעלשער פארמעגליך! איך וואלט זייער געוואלט זען די דרשה פון ר' סענדר ז''ל, אונז אלע געדענקן וואו שארף ער איז געווען קעגן ר' זלמניו'ס גאנצע פורים רבנות און די יהודה בערג! אלזא, זיי נישט קיין מח וואשער!!!!
און פון ר' לייבוש האבען מיר שוין געשריבען ווי שטארק ער פלעגט טענהן אז מען מוז צוטיילען די ישיבה פון קרית יואל ווייל ער האט געהאלטען אז ר' אהרן טויג נישט. און זייענדיג דער מנהל המוסדות איז ער אויך געווען דער בעה"ב פון ר' זלמן לייב, זייענדיג דער א ר"י מג''ש אין די ישיבה לצעירים, און דעריבער האט ער געהאלטען אז ר' זלמן לייב איז מער פאסיג צו פירען די ישיבה.
פעלשער הער אויף!!!
אבער נאך איין וויכטיגען סאטמארען פערזענליכקייט וועם מען דארף צולייגן צו די ליסטע פון "וכל הדור ההוא", איז הרב החסיד ר' יודל ראזנבערג זכרונו לברכה, וואס ער איז שוין אייגנטליך אוועק פריער, אין תשנ"ו חודש אייר.
אין יענע צייט איז שוין, ווי דערמאנט אויבן, געווען שווערע צייטן, ווען ר' אהרן מיט זיינע יועצים האבן זיך שוין געהאט געשארפט די ציין איבערצונעמען סאטמאר. ר' יודל און זיין מהות איז פאר די "טריא" געווען א דארן אין די אויגן, ווייל שמואל ווידער, א נייטרער מוח וואשער, מיט אלישע שמואל א מונקאטשער טאשען שניידער, האבן געזען די גרעסטע סכנה אין די "אלטע סאטמאר", וואס ר' יודל ז"ל האט מיט זיך אפגעשפיגלט.
א יסוד!
דעמאלטס איז געווען הארט פאר'ן לייגן דעם יסוד פון "איחוד התלמידים", און מען האט שוין געהאט גערעדט פעסט אז נאך ר' יודל נעמט מען גלייך איבער די אלע סאטמארער קעמפס און די וועלט בארימטע מצה בעקעריי, און "ר' אהרן וועט מאכן ארדענונג". למעשה האט זיך פון אלע זייערע פלענער אויסגעלאזט א זייפן בלאז.
א יסוד
דער ברך משה איז געווען א פראקטישער מענטש, אים האט די נארישע איינגערעדטע מעכטיגקייט נישט אינטרעסירט צופיל, עס האט נישט ביי אים אפעלירט די געוויינען פון ר' אהרן אז ר' יודל'ס אלע קינדער "זענען שונאים". דער ברך משה האט געהייסן אז די קינדער, משפחת ראזענבערג, זאלן אלעס ווייטער פירן.
וואס שרייבסטו נישט די מעשה מיט וויגדור מיטן טשעק???? וואס די ליצים בן פראדעל מיט קעסטנבוים האבן אנגעדרייט??
משה גבאי און אליעזר קעסטענבוים זענען דעמאלט אריין אין די הנהלה פון די קעמפס. און שפעטער איז דאס גענוצט געווארן אלס א וואפן, ווען משה איז שוין געווען דער אויסגערופענער שייגעץ אינעם אהרונישן לאגער, איז איינע פון די זאכן מיט וועלכע מען האט אנגעשראקן דעם ציבור, אזוי ווי די גלחים פלעגן העצן די צוריק געבליבענע דארפס-פויערן אין דער מיטלאלטער, אז משה מיט אליעזר האבן זיך שוין אריינגעשטופט אין די קעמפס און ווער ווייסט וואס קומט ווייטער.
ע"כ פון תשנ"ח.
תוקן על ידי פארשטיי ב- 23/07/2009 18:15:40
