איעדער וואונדערצעך וואס האט פונקט יעצט פאסירט אין סקווירא
איך וועל אראפגעבן אביסל היסטאריע און פראבירן צו אנאליזירן דעם סיטואציע און אויסשמועסן דעם ענין דא
ווען דער סקוויראער רבי זצ"ל האט געגרינדעט זיין שטעטל האט ער געוואלט אוועקשטעלן א מין סארט שטעטל
אזוי ווי אין רוסלאנד מיט די פארצייטשע אמונת צדיקים וואס מהאט געהאט אין די פריערדיגע תלמידי בעש"ט
מיט א ביטול צום צדיק = האט ער געוואלט איינפעדימען אזא מין מושג דאהי אין אמעריקע נאכן קריג
דער אלטער סקווערער רבי זצ"ל איז געווען א הייליגער יוד א יוד וואס איז געליגן אין העכערס און סהאבן זיך טאקע
אנגעקלעיפט א ריזן ציבור חסידים ואנשי מעשה רבנים = ווי למשל דער שאפראנער רב זצ"ל וכו' וכו'
ווי באקאנט פארווער סווייסט איז דער הייליגער רבי מסאטמאר זצ"ל דער בעל דברי יואל געווען זייער אויסגעשפראכן
קעגן דעם גאנצן מהלך פונעם סקווערער רבי זצ"ל = פארוואס טאקע על מה ולמה יצא חרי אף הגדול הזה?
ביי איעדן באזוך פונעם סאטמארן רבין זצ"ל מיטן סקווערער רבי זצ"ל איז געוען פייער
דער סקוויראער רבי האט פארציילט מעשיות פון זיינע זיידעס אבער געוויסע קפעידות און כמעט ממש יעדע מאל
האט עם דער סאטמארער רבי אוועקגעמאכט
און נישט סתם אוועקגעמאכט נאר ממש מיטן גרעסטן שארפקייט אז סאיז גארנישט מיט נישט... = ביי די פרשה פון ילדי טעהראן איז ארויסגעקומען א קול קורא ווי כמעט אלע גדולי הדור ממש פון אלע קרייזן האבן אונטערגעשריבן און דער סקווערער רבי האט נישט געוואלט אונטערשרייבן ווייל דער טאטע האט נישט אונטערגעשריבן
און דער היינטיגער אדמו"ר האלט ווייטער אן די טראדיציע דער סאטמארער רבי האט זיך דאן געפערליך געבייזערט
ווי קומט אהער די טאטע וואס האט דאס אהער מרעדט דא פון ראטעווען ילדי טעהראן אין רוסלאנד איז בכלל נישט געווען אזא סיטואציע סאיז קיין פארגלייך די מצב הדור היינט צוטאגס צו אמאל = און בכלל דער מצב הדור אין אדמת אמעריקע
נאכן קריג איז קיין פארגלייך צו אמאל ווען דער עולם האט געלעבט אין אנדערע אומשטענדן בכלל דאמאלטס איז נאך געווען צדיקי אמת און דער פשוטער ציבור האט נאך אנדערש אויסגעקוקט מקען נישט אוועק שטעלן א דור מיט די אמאליגע מושגים
בכלל האט רביה"ק מסאטמאר געהאלטן אז היינט איז א מצב פון נשתכח דרך הבעל שם ווי ער איז מאריך אינעם ויואל משה
און מקען נישט מחנך זיין דעם עולם מיט פערדעריי ווי כאילו סשפינט זיך די אמאליגע גזע'ס און דער טשערנאבלער מגיד לעבט נאך וכו' וכו' = אין א וועג איז דאס געווען די פייער פון צאנז אויף רוזשין = מפלעגט דאן זאגן א ווערטל אז ווען סאיז אנגעקומען
פערד פון סאדיגער אין שטעטל ווי סהאבן געוואוינט רויזשינער חסידים זענען אלע געלאפן מקבל פנים זיין דעם פערד
וואס הייסט עפעס א קלייניגקייט א פערד פונעם רבינס שטאט איז אנגעקומען - און סגעווען דאן צדיקים אז סקען ווערן דערפון אמונות טפילות ווי מקען טאקע היינט צוטאגס זען ביי די ליבאוויטשע און ביי די בני יואל און אין נאך געציילטע מקומות
מהאט געקענט זען ווען סזענען געקומען גרויסע רבנים צום סקווערער רבינס טיש פלעגט זיצן פאר זיי דער
היינטיגער סקווערער רבי נישט קיין חילוק ווי גרויס יענער רב אדער רבי איז געווען האט עס אפי' געקענט זיין
דער שאפראנער רבי איז דער הינטיגער בנש"ק'ל געזיצן פאר זיי - פארוואס? ווייל ער אידעך א טשערנאבלער אייניקל און א זין פונעם רבין מיילע איניש קיין חילוק צו ער קען לערנען צוניש נישט קיין חילוק ווי ערנסט און אפגעהיטן עריז
באלאנגט ער פאר די גרעסטע רבנים און תלמידי חכמים וכו' וכו'
מקען דערין מאריך זיין און שרייבן גאנצע בלעטער און ביכער און אנאליזן איבער די גאנצע צונויפשטעל פון די סקווערע אידעלאגיע און דאס פלאץ אינישט געאייגנט דא פארדעם מפראביר מיר נאר אביסעלע ארומצושמועסן
אגב א אינטערעסאנטע פונקט ווי רוב מנין ובנין פון סקווירא חסידים כהיום שטאמען ניטאמאל פון חסדים פון רוסלאנד
און רוב שטאמען פון אונגערישע אויבערלענדישע יודן און פון זיי האט מען געמאכט א גאנצער הויף מיט שטיוול און קניפלעך
העכער די אויערן מיט די גאנצע קלאפער געצייג
ווי שוין פריער דערמאנט ווען דער סקוויראער רבי האט געגרינדעט דעם שטעטל זענען ארויס געפארן
אסאך חסידישע יודן ואנשי מעשה וביניהם אסאך בעלזער חסידים וכו' וכו' וואס צוליב וואס דער סקווערער
רבי איז געווען א גרויסער מענטש און בכלל צוליב זיין אביסל אפגעזינדערט פון די טריפהנע גאס האבן זיי זיך אהין
געצויגן און דארט אויפגעשטעלט וואוילע יודישע שטיבער = עכ"פ דער ציבור דארט איז געווען צונויפגעשמאלצן
פון מערערע סארטן חסידישע יודן אונגערישע אויבערלענדישע יודן וכו' וכו' און דאן האט מען נישט צופיל געמוזט
דערקוטשען דעם עולם ווייל דער עולם האט פון זיך אליין געקענט באשטיין צו זיין דבוק אינעם סקוויראר רבי
און אפי' מאיז געפארן צו אנדערע רביס איז מען אבער אויך בטל געווען צום הייליגן סקווערער רבי
און ווען דער סקווערער רבי זצ"ל איז נסתלק געווארן איז דאן געעווען אסאך בעלזע חסידים וואס טאקע פארן אלטער
סקווערער רבין האבן זיי טאקע געהאט א ביטול אבער פארן זון וואס איז בסך הכל א בנשק"ל
האט זיי נישט אינטערעסירט צופיל און דאן האט זיך אנגעהויבן א קייט פון טעראר און אינטערדריקונגען
מהאט געהאקט אויף פענסטערס פרייטיג צונאכטס פון מענטשן מהאט טעראריזירט פון אלע זייטן גערודעפט מענטשן
אזש ביז די אלע ווי מזאגט בעלזע וכו' האבן געפאקט פעק און געהויבן פיס און אנטלאפן פון דארט
און ווער סאינישט געגאנגען מרצונו הטוב האט מען מיט געוואלד ארויסגעשמיסן פון דארט בשן ועין
אזוי האט מען במשך א תקופה אפגערייניגט דעם באדן פון אזעלכע וואס דרייען זיך מיט פייגעלעך אין קאפ
און זענען נישט אזוי נכנע צום צדיק הדור
דער דאזיגער אפעראציע איז כמעט געלונגען אבער נישט הינדערט פראצענט סזענען נאך היינטצוטאגס דא
געוויסע משפחות וואס זענען נישט בטל צום רעזשים און גלייבן נישט אז זיי זענען אינעם דור פון בעל שם הקדוש
נאר זיי האבן א פחד און זיי זענען שטיל און ווארטן אויף די גאולה שלימה =
סזענען דא פון די סארט וואס האבן שוין קינדער וואס זענען שוין נטמע געווארן און די קינדער זענען שוין כמעט ריין
אבער סזענען דא וואס אפי' די קינדער גלייבן נישט אינעם מלאך אלוקי
כהאב אמאל געהאט א לענגערן שמועס מיט א סקווערער האט ער זיך אויסגעגאסן דאס הארץ און זיך גענומען
פארציילן סודות פון חדר זיך אפגערעדט אז מלעבט דארט ממש ווי אין רוסלאנד אונטער די באלשעוויקן
אזוי ווייט אז אפילו דער יוד האט מיט מיר געשמועסט כמעט איבער א שטונדע האט ער בשום אופן
נישט געוואלט מיר זאגן זיין נאמען צוליב מורא אויס אז סוועט אנקומען צו די נישט געוואונטשענע אויערן און
דאן קען ער זיך זוכן א נייעם וואינארט מיט פרישע מוסדות פאר זיינע קינדער ממ כהאב באמת
געשוינט דעם יוד
די אלע זאכן זענען נישט קיין סודות און מדארף נישט צופיל נישטערן דאס פאסירט דא אונטער די נאס אין ניו יארק
אמאל האט דער סקווערער רבי געדארפט אדורכגיין א סעקיורעטי טשעק אין לופטפעלד און זיי האבן עם
אביסל מער אויפגעהאלטן ווי געווענליך הער איך ווי אגרופע סקווערע שעלטן די אנטיסעמיטן הלמאי זיי האבן נישט דאס
מינדעסטע רעספעקט פארן צדיק הדור
ווי כאילו אינדערע אדמורים און להבדיל אימאמס און גלחים און מיניסטארן פון אלע מדינות קען מען פונקט אזוי אויפהאלטן
אבער גיי רעד צום בהמה וואס האלט אז ער איז פונקט ווי דעם בעל שם טוב בדורו
און וואס האט היצט פאסירט?
נישט יעדער האט כוח אויפצוזיין און צו גיי צו יעדן טיש און אין די ווינטער שבתים צו דאווענען און ענדיגן מוסף
נאך צוויי אזייגער ווייל ערגעץ אנדערש טאר מען דאך נישט דאווענען און אזוי קען מען ניאמאל כאפן א דרימל
אין די קורצע ווינטער שבתים
זענען געגאנגען אפאר נישט מער און נישט ווייניגער אפיקורסים ממש און זיך געדאווענט עקסטערע
די דאזיגע מענטשן זענען שיריים וואס ביים קלינען די ראסע האט מען זיי פארזען און זיי זענען געבליבן וואוינען
דארט און זיי זענען נישט בטל געווארן און סדא פון זיי אפילו מיטל עידזש מענטשן וואס האבן געטראכט אז נאך אזויפיל יארן קען מען זיך שוין הייבן דעם קאפ
די סקווערע פרובירן מיט אלע מיטלען אראפצוגעבן ווי כאילו מרעדט דא פון שקצים און באמעס
אה"נ סזענען אינוואלווד דערין באמעס אויך ווייל זיי האבן נישט קיין מורא זיך ארויסצושטעלן אין די עפנטליכקייט אבער סזענען נישט נאר באמעס
נאר אויך אסאך יודן יראים ושלמים שטיצן די גאנצע מערכה און לאמיר זען וואס דא וועט זיך ענטגילטיג אויסקאכן
סנאך דא אסאך אסאך פאינטס וואס קענאך ווערן לאנג און ברייט אויסגעשמיעסט
נאר די צייט ערלויבט נישט
כמידער זאגן האסט געמאכט א דזשאב וועל דאן
