הייליגע תקנות מיהאלוויץ תרכ"ו - און תרס"א

אידיש איז נישט לשונות העמים ווייל אידן רעדן עס פאר זייער מוטער שפראך, און דאס איז אריין געמישט אסאך לשון קודש וכדומה. דהיינו, מען האט גענומען די גויאישע שפראך און עס פאראידישט, געטוישט די אקצענט, וכדומה.

די זעלבע גלגול וואס די דייטשע שפראך איז אריבער אין אייראפע פון לערך 6 7 הונדערט יאר צוריק, איז די ספאנישע שפראך אריבער אין די ארצות ספרד ויוצאיה, און זי איז באקאנט מיטן נאמען לאדינא.

בשעת אידן האבן געוואוינט אין די אראבישע לענדער בימי הרמב"ם האבן אידן גערעדט געהעריג אראביש. און אסאך ספרים זענען נתחבר געווארן אויף דעם שפראך, אריין גערעכנט דער חובת הלבבות און דער פירוש המשנה להרמב"ם.

דער תלמוד בבלי איז געשריבן אויף אראמיש ווייל אידן האבן אין בבל גערעדט די שפראך.

אין די אלע פלעצער, האט מען געהאלטן דרשות מוסר, חיזוק, און אפילו געשריבן ספרים אלעס אין דעם לשון המדינה! 

דער זעלבער גלגול גייט ענגליש איצט אריבער ביי אונזערע ליטווישע און אמעריקאנער ברודער. און כמובן איז נישטא קיין שום פראבלעם דערמיט. (הגם דער עצם שינוי פון אידיש צו ענגליש איז בוודאי א אפנויג און מסתמא א תוצאה פון מאדערניזאציע, אבער כהיום איז דאס דער פאקט. און דער סיבת הדבר איז נישט משנה בכלל). און אוודאי איז נישטא קיין שום פראבלעם אפילו פאר א רעדנער וואס קען אידיש, ווען מען רופט אים צו רעדן ביי אזא מקום, צו רעדן אין ענגליש, מחבר זיין ספרים אין ענגליש, ויגדיל תורה ויאדיר. ענגליש קען אויף קיין פאל נישט ווערן אפגעטיילט פון די אלע אויבנדערמאנטע שפראכן וואס אידן האבן פאראידישט.

אין אונגארן איז געווען א מאטיוו פון די רעפארמער און מתחדשים צו אריין ברענגען  פרעדיגער וואס רעדן גויאיש כדי זיך מדמה צו זיין צום גוי, און דאס איז געווען די ערשטע אין א רייע פון 10! זאכן וואס זיי האבן געוואלט מחדש זיין און מקלקל זיין אין בית המדרש זיך מדמה צו זיין צו די קריסטליכע קירכעס ה"י. ממילא האבן די רבנים דערויף לוחם געווען,

אבער כמובן איז דאס געווען נאר פאר אידן וואס האבן גערעדט אידיש און האבן זיך צובראכן די ציין צו רעדן אונגאריש כדי זיך מדמה צו זיין צום גוי. עס איז כמעט נישט געווען אין ערגעץ אין דער אלטער היים אזא מציאות ווי די ענגליש רעדנדע אידנטום דא אין אמעריקע. זיכער נישט אין אונגארן און זיכער נישט בימים ההם בשעת די תקנה איז געמאכט געווארן און שפעטער נאכאמאל נתחדש געווארן. 

און נאכאמאל, דאס איז אלעס חוץ פון דער עצם זאך אז אפילו דער איסור האט זיך באצויגן בעיקר צוליב די שינוי אין בית הכנסת, נישט אזוי ווייט צוליב דער עצם איסור פון לשון העמים. 

גענוג קלאר?