| נשלח ב-11/3/2004 06:35 |
 |
| |
עניני פסח - סיפור יציאת מצרים
ע"י הרב ווייכברויט
הקדמה: אין די צייט ווען די יודן זענען געווען אין גלות בבל, האט מען זיך געפירט אז ערב פסח נאכמיטאג האט מען אויסגערופען אין די גאסן אז דער וואס האט נישט קיין געלט קען קומען אין די הייזער פון די "עשירים" צו עסען די סעודת יו"ט. כדי זיי נישט צו פארשעמען אז זיי גייען סתם עסען ביי א צווייטע מענטש האט מען אויסגערופען אז מען זאל גיין מקיים זיין די מצוה פון עסען מצה ביי א צווייטען, און אזוי וועט נישט אויסזעהן ווי זיי גייען סתם עסען, נאר זיי גייען מקיים זיין עפעס א מצוה. ווען מען איז צוריק קיין ירושלים האט מען ווייטער אנגעהאלטען מיט די שיינע מנהג נאר מען האט צוגעלייגט אז מען קען אויך מקיים זיין די מצוה פון זיך ממנה זיין צו א "קרבן פסח". דערפאר זאגן מיר דעם "הא לחמא עניא" כדי צו געדענקען דעם שיינעם מנהג:
הֵא לַחְמָא עַנְיָא דאס איז די ארימע ברויט דִּי אֲכָלוּ אַבְהָתָנָא וואס אונזערע עלטערען האבן געגעסן בְּאַרְעָא דְמִצְרָיִם אין די לאנד מצרים. און פון דעמאלס אהן זענען מיר מחוייב צו עסען מצה, און דערפאר כָּל דִּכְפִין יעדער וואס איז הונגעריג יֵיתֵי וְיֵכוֹל זאל קומען און עסען מצה און ווי אויך די סעודת יום טוב. ווען זיי זענען צוריק קיין ארץ ישראל האבן זיי צוגעלייגט אז כָּל דִּצְרִיךְ יֵיתֵי וְיִפְסַח דער וואס וויל זיך ממנה זיין קען זיך ממנה זיין מיט אונזער קרבן פסח, און קומען עסען, ווען זיי זענען נאך געווען אין גלות בבל האבן זיי געזאגט הָשַּׁתָּא הָכָא, יעצט זענען מיר דא אין גלות בבל, אבער לְשָׁנָה הַבָּאָה מיר האפן אז אין די קומענדיגע יאהר וועלען מיר זיין בְּאַרְעָא דְיִשְׂרָאֵל. אין די לאנד ארץ ישראל, ווען זיי זענען אנגעקומען צו ארץ ישראל האבן זיי געזאגט, הָשַּׁתָּא עַבְדֵי, יעצט זענען מיר נאך קנעכט פאר די מלכי פרס ויון, אבער מיר האפן אז לְשָׁנָה הַבָּאָה אין די קומענדיגע יאהר וועלען מיר זיין בְּנֵי חוֹרִין אינגאנצען פריי:
הקדמה: עס איז דא א מצות עשה אין דער נאכט פון פסח צו דערציילען די ניסים פון יציאת מצרים, און כדי צו מעורר זיין דעם מענטש צו די דערציילונגען אז מען זאל נישט דארפען ווארטען ביז דעם סוף פין די הגדה צו הערען די מעשה, האט דער בעל ההגדה מסדר געווען אין אנהייב ענינים וואס טוען כולל זיין דער גאנצער סיפור בקיצור, ווי מיר זעהן די "דראסטישע פארקערטקייטען" אז דא זענען מיר געווען קנעכט און צום סוף זענען מיר געווארען גרינטלעך פריי. דער וועג וואס דער בעל ההגדה האט דאס ארויס געברענגט איז דורך א קשיא און א תירוץ. אין די ערשטער צוויי קשיות ווייזען מיר אז אין די נאכט טוען מיר זאכען וואס ווייזען אויף קנעכטשאפט און די אנדערע צוויי קשיות ווייזען מיר אז מיר טוען זאכען וואס ווייזען אויף פרייהייט, איז דאך דאס א סתירה, זענען מיר פריי אדער זענען מיר קנעכט? און בכלל ווען מען איז מסביר אן ענין בדרך שאלה ותשובה ווערט דאס קלאהר ארינגעקריצט אין הארץ:
מַה נִּשְׁתַּנָּה הַלַּיְלָה הַזֶּה מִכָּל הַלֵּילוֹת: פארוואס איז אנדערש די נאכט פון פסח פון אלע אנדערע נעכט פון א גאנץ יאהר, וואס מיר טוען דאך פארשידענע ענדערונגען וואס זענען זיך סותר, צוויי זאכען טוען מיר וואס ווייזען עבדות און אנדערע צוויי זאכען טוען מיר וואס ווייזען אויף פרייהיייט, דער ערשטער קשיא איז: שֶׁבְּכָל הַלֵּילוֹת אָנוּ אוֹכְלִין חָמֵץ וּמַצָּה. אלע אנדערע נעכט פון א גאנץ יאהר עסען מיר אדער חמץ אדער מצה הַלַּיְלָה הַזֶּה כֻּלּוֹ מַצָּה: אבער די נאכט פון פסח עסען מיר נאר מצה, און מצה ווייזט דאך אויף ארימקייט, דער צווייטער קשיא איז: שֶׁבְּכָל הַלֵּילוֹת אָנוּ אוֹכְלִין שְׁאָר יְרָקוֹת אלע אנדערע נעכט פון א גאנץ יאהר עסען מיר אלע ערליי גרינצייגען הַלַּיְלָה הַזֶּה מָרוֹר אבער די נאכט פון פסח עסען מיר מרור, וואס דאס ווייזט דאך אויף עבדות. טרעפען מיר דערווייל צוויי זאכען וואס מיר טוען וואס ווייזען אויף עבדות, דער דריטע קשיא איז: שֶׁבְּכָל הַלֵּילוֹת אֵין אָנוּ מַטְבִּילִין אֲפִילוּ פַּעַם אֶחָת. אלע אנדערע נעכט פון א גאנץ יאהר טונקען מיר נישט איין אפילו איין מאהל הַלַּיְלָה הַזֶּה שְׁתֵּי פְעָמִים: אבער די נאכט פון פסח טונקען מיר איין צוויי מאהל, איין מאהל כרפס אין זאלץ וואסער, אוין איין מאהל מרור (גרינס פון חריין) אין חרוסת, קומט דאך אויס אז מיר טוען דא א זאך וואס ווייזט אויף פרייהייט, דער פערטע קשיא איז: שֶׁבְּכָל הַלֵּילוֹת אָנוּ אוֹכְלִין בֵּין יוֹשְׁבִין וּבֵין מְסֻבִּין. אלע אנדערע נעכט פון א גאנץ יאהר עסען מיר סיי זיצענדיג און סיי אנגעלענט הַלַּיְלָה הַזֶּה כֻּלָּנוּ מְסֻבִּין אבער די נאכט פון פסח עסען מיר אלע אנגעלענטהייט קומט דאך אויס אז מיר טוען שוין ווייטער א זאך וואס ווייזט אויף פרייהייט? איז וואס טוט זיך דא, זענען מיר קנעכט אדער זענען מיר פריי?
הקדמה: די אלע קשיות וואס מיר האבען געפרעגט אז מיר טרעפען די נאכט סתירות, וועלען ווערען באלד פארענפערט מיט די ערשטע פאהר ווערטער פון עבדים היינו, קודם זענען מיר געווען קנעכט אין מצרים און דערפאר טוען מיר זאכען וואס ווייזען עבדות, אבער נאכדעם האט דער אייבעשטער אונז ארויס גענועמן פון מצרים מיט גרויסע ניסים און נישט בדרך הטבע וועגען דעם טוען מיר זאכען וואס ווייזען אויף חירות:
עֲבָדִים הָיִינוּ קנעכט זענען מיר געווען לְפַרְעֹה צו פרעה וואס איז געווען א מלך קשה בְּמִצְרָיִם אין מצרים וואס איז געווען א מדינה קשה. און דאס איז דער טעם פארוואס מיר מאכען סימנים פון עבדות. און נאכדעם איז געווען: וַיּוֹצִיאֵנוּ יְיָ אֱלֹהֵינוּ מִשָּׁם דער אייבערשטער האט און ארויס גענומען פון דארט, בְּיָד חֲזָקָה מיט א שטארקע האנט וּבִזְרוֹעַ נְטוּיָה, און מיט א אויסגעשטרעקטע ארעם. און דאס איז דער טעם פארוואס מיר מאכען סימנים פון חירות.
הקדמה: יעצט גייט דער בעל הגדה אנהייבען צו רעדן פון דער חיוב פון סיפור יציאת מצרים אויך אויף אונז, ווייל א מענטש וואלט דאך געקענט פרעגן "וואס איז אונז א חילוק צו אונזערע עלטערן זענען געווארען אויסגעלייזט, מיר זענען דאך אבער נאך אלץ אין גלות?" אויף דעם ענטפערט דער בעל הגדה:
וְאִלּוּ לֹא הוֹצִיא הַקָּדוֹשׁ בָּרוּךְ הוּא אֶת אֲבוֹתֵינוּ מִמִּצְרַיִם, און אויב דער אייבערשטער וואלט נישט ארויס גענומען אונזערע עלטערען פון מצרים הֲרֵי אָנוּ וּבָנֵינוּ וּבְנֵי בָנֵינוּ, מְשֻׁעְבָּדִים הָיִינוּ לְפַרְעֹה בְּמִצְרָיִם. וואלטען מיר און אונזערע קינדער און אונזערע קינד'ס קינדער געווען אין אסאך א ערגערער שעבוד ווי קנעכטשאפט, צו פרעה אין מצרים. דערפאר: וַאֲפִילוּ כֻּלָּנוּ חֲכָמִים, כֻּלָּנוּ נְבוֹנִים, כֻּלָּנוּ זְקֵנִים, כֻּלָּנוּ יוֹדְעִים אֶת הַתּוֹרָה, אפילו מיר זענען אלע חכמים נבונים, זקנים, און מיר קענען די גאנצע תורה, דאך: מִצְוָה עָלֵינוּ לְסַפֵּר בִּיצִיאַת מִצְרָיִם. איז דא א מצוה אויף אונז צו דערציילען "סיפור יציאת מצרים", ווייל דער עצם סיפור אליין איז אויך א מצוה, כדי אז אלע שפעטעדיגע דורות זאלען אייביג וויסען די ניסים וואס דער אייבערשטער האט געטוהן צו אונזערע עלטערען און צו אונז. נישט נאר איז דא א מצוה צו דערציילען די ניסים, נאר: וְכָל הַמַּרְבֶּה לְסַפֵּר בִּיצִיאַת מִצְרַיִם, הֲרֵי זֶה מְשֻׁבָּח: דער וואס פארמערט צו דערציילען די ניסם איז ער געלויבט.
הקדמה: יעצט גייט דער בעל ההגדה ברענגען א ראי' אז אפילו מען איז א חכם ונבון איז נאך אלץ דא א חיוב פון מרבה זיין בסיפור יציאת מצרים:
מַעֲשֶׂה בְּרַבִּי אֱלִיעֶזֶר, וְרַבִּי יְהוֹשֻׁעַ, וְרַבִּי אֶלְעָזָר בֶּן עֲזַרְיָה, וְרַבִּי עֲקִיבָא, וְרַבִּי טַרְפוֹן, עס איז געווען א מעשה מיט רַבִּי אֱלִיעֶזֶר, און ְרַבִּי יְהוֹשֻׁעַ, און רַבִּי אֶלְעָזָר בֶּן עֲזַרְיָה, און רַבִּי עֲקִיבָא, און רַבִּי טַרְפוֹן, וואס זיי האבן דאך געהאט די אלע מעלות חֲכָמִים, נְבוֹנִים, זְקֵנִים, יוֹדְעִים אֶת הַתּוֹרָה, שֶׁהָיוּ מְסֻבִּין בִּבְנֵי בְרַק, וְהָיוּ מְסַפְּרִים בִּיצִיאַת מִצְרַיִם, כָּל אוֹתוֹ הַלַּיְלָה, וואס זיי זענען געזעצן אין בני ברק, און זיי האבן זייער פארמערט צו דערציילען סיפור יציאת מצרים, און זיי האבן זיך אזוי שטארק אריינגעטוהן אין דעם סיפור אז זיי האבן אפילו נישט באמערקט אז עס איז שוין טאג געווארן עַד שֶׁבָּאוּ תַלְמִידֵיהֶם וְאָמְרוּ לָהֶם: "רַבּוֹתֵינוּ, הִגִּיעַ זְמַן קְרִיאַת שְׁמַע, שֶׁל שַׁחֲרִית" ביז די תלמידים זענען געקומען און געזאגט אז עס איז שוין געווארען טאג, און עס איז שוין געקומען דעם זמן קריאת שמע של שחרית, און עס איז שוין נישט דא קיין מצוה פון "והגדת לבנך":
הקדמה: וויבאלד מען האט שוין דערמאנט דער תנא "ר' אלעזר בן עזריה" האט דער בעל ההגדה שוין אראפגעברענגט זיין שיטה וואס ער האלט וועגען דעם חיוב פון דערמאנען יציאת מצרים יעדן טאג ביי די פרשה פון ציצית.
אָמַר רַבִּי אֶלְעָזָר בֶּן עֲזַרְיָה. האט רַבִּי אֶלְעָזָר בֶּן עֲזַרְיָה געזאגט הֲרֵי אֲנִי כְּבֶן שִׁבְעִים שָׁנָה, איך בין שוין אזוי ווי זעבעציג יאהר אלט, וְלֹא זָכִיתִי, איך האב נישט זוכה געווען צו קענען מנצח זיין מיינע חברים, שֶׁתֵּאָמֵר יְצִיאַת מִצְרַיִם בַּלֵּילוֹת, אז דער חוב פון דערמאנען יציאת מצרים יעדן טאג אין די פרשה פון ציצית איז אויך ביינאכט. עַד שֶּׁדְּרָשָׁהּ בֶּן זוֹמָא. ביז בֶּן זוֹמָא האט דאס גע'דרש'נט פון דעם פסוק. שֶׁנֶּאֱמַר: אזוי ווי עס שטייט אין פסוק: לְמַעַן תִּזְכֹּר, אֶת יוֹם צֵאתְךָ מֵאֶרֶץ מִצְרַיִם, כֹּל יְמֵי חַיֶּיךָ. אויב עס וואלט נאר געשטאנען: יְמֵי חַיֶּיךָ וואלט איך געזאגט אז דער חיוב פון דערמאנען יציאת מצרים איז נאר הַיָּמִים די טעג, אבער וויבאלד עס שטייט דאך: כֹּל יְמֵי חַיֶּיךָ דער איבריגע ווארט "כֹּל" דרש'ענט מען הַלֵּילוֹת. אז אויך אין די נעכט איז אויך דא א חיוב צו ליינען די פרשה פון ציצית און דערמאנען יציאת מצרים (מזכירים יציאת מצרים בלילות). וַחֲכָמִים אוֹמְרִים: אבער די חכמים קריגען זיך און זיי האלטען, אויב עס וואלט נאר געשטאנען יְמֵי חַיֶּיךָ וואלטן מיר געהאלטן אז עס מיינט הָעוֹלָם הַזֶּה, אז נאר יעצט פאר די צייטען פון משיח איז דא א חיוב פון דערמאנען יעדן טאג יציאת מצרים ביי די פרשה פון ציצית, און נישט נאכדעם וואס משיח וועט קומען, אבער וויבאלד עס שטייט דאך כֹּל יְמֵי חַיֶּיךָ א איבריגע ווארט "כֹּל" דרש'ענט מען לְהָבִיא לִימוֹת הַמָּשִׁיחַ אז אויך ווען משיח וועט קומען בב"א וועט אויך זיין א חיוב צו דערמאנען יציאת מצרים:
הסבר: אין די גמרא איז דא א מחלוקת, ווען די גאולת מצרים איז געווען. ר' אלעזר בן עזריה וועט האלען אזוי ווי ר' יוחנן אז די גאולת מצרים איז אויך געווען ביינאכט, נאר דער עיקר גאולה איז געווען בייטאג, און ער האלט וועגען דעם אז אויך ביינאכט איז דער חיוב פון דערמאנען יעדן טאג יציאת מצרים ביי די פרשה פון ציצית. אבער די חכמים האלטען ווי ר' יהושה בן לוי אז בינאכט איז נישט געווען די גאולה און וועגען דעם איז נישט דא קיין חיוב פון דערמאנען ביינאכט יציאת מצרים.
הקדמה: יעצט גייט דער בעל ההגדה אויפווייזען אז דער חיוב פו סיפור יציאת מצרים פסח ביינאכט איז מן התורה, פון דער פסוק והגדת לבנך ביום ההוא לאמר, וואס פון דארט זעהן מיר אז דער חיוב פון סיפור יציאת מצרים איז נישט נאר אויב דער קינד פרעגט, נאר סתם דערציילען איז אויך א חיוב. וויבאלד מען ברענגט אראפ דעם פסוק ברענגט מען שוין אלע פסוקים פון די תורה פון דעם ענין פון סיפור יציאת מצרים. וויבאלד מען גייט דאך יעצט אנהייבן צו דרש'ענען דרשות פון די הייליגע תורה, ווילען מיר צום ערשט געבן א שבח והודאה צום אייבערשטען וואס איז דער "נותן התורה", און מיט דעם כוונה זאגן מיר:
בָּרוּךְ הַמָּקוֹם. געלויבט איז דער אייבערשטער. בָּרוּךְ הוּא. געלויבט איז ער. [דער אייבערשטער ווערט אנגערופן "מקום" ווייל דער אייבערשטער איז "מקומו של עולם", ווייל ווי עס איז נאר דא "מקום" איז דער אייבערשטער דארט.] בָּרוּךְ שֶׁנָּתַן תּוֹרָה לְעַמּוֹ יִשְׂרָאֵל. געלויבט איז דער אייבערשטער וואס האט געגעבן די הייליגע תורה צו זיין פאלק ישראל בָּרוּךְ הוּא: געלויבט איז ער. [דער מנהג איז געווען אז דער ראש המסובין האט געזאגט "ברוך המקום" און די מסובין האבן ג'ענטפערט "ברוך הוא", אזוי ווי דער סדר פון א "מקהלה" (קווייער) און אזוי אויך שפעטער ביי "ברוך שומר הבטחתו לישראל]
הקדמה: יעצט גייט דער בעל הגדה אנהייבען מיט די דרשות פון די הייליגע תורה.
פון די לשון הפסוקים זעהן מיר אז כְּנֶגֶד אַרְבָּעָה בָנִים דִּבְּרָה תוֹרָה. די תורה רעדט צו פיר סארט קינדער (פיר סארט יודן) ווייל עס איז דא פיר פסוקים און יעדער פסוק דריקט זיך אויס אויף אן אנדערע סארט מצב פון דעם קינד און די פיר סארט קידער זענען: אֶחָד חָכָם, וְאֶחָד רָשָׁע, וְאֶחָד תָּם, וְאֶחָד שֶׁאֵינוֹ יוֹדֵעַ לִשְׁאוֹל:
חָכָם מָה הוּא אוֹמֵר: וועלכע פון די פיר פסוקים האט די תורה מרמז געווען ווי דער חכם פרעגט? אויף דעם ענטפערט דער בעל ההגדה, אז דאס איז דער פסוק (דברים י-כ) כי ישאלך בנך מחר לאמר, מָה הָעֵדֹת וְהַחֻקִּים וְהַמִּשְׁפָּטִים, אֲשֶׁר צִוָּה יְיָ אֱלֹהֵינוּ אֶתְכֶם: וויבאלד די תורה זאגט "אלוקינו" זעהן מיר אז מען רעדט פון אזא קינד וואס איז זיך כולל מיט כלל ישראל, און פון די שאלה זעהן מיר אז ער איז א חכם בתורה, ווייל ער ווייסט א חילוק צווישען עדות און חקים און משפטים. אין אמת'ן ענטפערט דאך דער טאטע צום קינד, דאס וואס די תורה הייסט ענטפערען, אזוי ווי עס שטייט דארט ווייטער: ואמרת לבנך עבדים היינו וגו' ויתן ה' אותות ומופתים וגו' ואותנו הוציא משם וגו', אבער דער בעל הגדה ברענגט נישט אראפ דעם פסוק ווייל דאס שטייט דאך קלאר אין פסוק, דער בעל הגדה לייגט נאר צו אז חוץ וואס די תורה הייסט ענטפערען, וְאַף אַתָּה אֱמָר לוֹ כְּהִלְכוֹת הַפֶּסַח: זאלסט איהם נאך צולייגען אלע הלכות פון פסח, פון אנהייב ביז'ן סוף, און אפילו די הלכות וואס איז נאר נוגע פאר נאכ'ן סעודה, וואס דאס איז אז: אֵין מַפְטִירִין מען טאהר נישט ענדיגען די סעודה אַחַר הַפֶּסַח נאך דעם וואס מען האט שוין געגעסן דעם קרבן פסח, און עסען די זאכן וואס ווערען אנגערופן אֲפִיקוֹמָן וואס דאס איז דער קינוח סעודה, ווייל נאך דעם קרבן פסח טאהר מען שוין גארנישט עסען, כדי אז עס זאל בלייבן דעם טעם פון די קרבן פסח אין מויל.
רָשָׁע מָה הוּא אוֹמֵר: וועלכע פון די פיר פסוקים האט די תורה מרמז געווען ווי דער רשע פרעגט? אויף דעם ענטפערט דער בעל ההגדה, אז דאס איז דער פסוק (שמות יב-כו) והיה כי יאמרו אליכם בניכם מָה הָעֲבֹדָה הַזֹּאת לָכֶם: און וויבאלד מיר זעהן אז ער באנוצט זיך מיט די ווארט לָכֶם איז א סימן אז ער איז א רשע, ווייל ער טוט זיך אפזונדערן פון כלל ישראל דארכ'ן זאגען "לכם" מיינט ער דאך ולֹא לוֹ נישט זיך מיינט ער וּלְפִי שֶׁהוֹצִיא אֶת עַצְמוֹ מִן הַכְּלָל, און וויבאלד ער טוט זיך אפזינדערען פון דעם כלל כָּפַר בָּעִקָּר. איז ער א כופר בעיקר, ווייל ער לייקנט דאך אין יציאת מצרים וואס דאס איז דאך פון די עיקרי אמונה, דערפאר חוץ וואס מען דארף איהם ענטפערען דאס וואס די תורה הייסט איהם ענטפערן ווי עס שטייט ווייטער אין פסוק "ואמרתם זבח פסח וגו' אשר פסח וגו' בנגפו את מצרים ובתינו הציל וג' וְאַף אַתָּה הַקְהֵה אֶת שִׁנָּיו, זאל מען אויך האליג מאכן זיין ציין, (אזוי ווי ווען מען בייסט אריין אין א שטיקל אייזן און עס איז זייער נישט באקוועם) וֶאֱמָר לוֹ און מען זאל איהם זאגען: בַּעֲבוּר זֶה, עָשָׂה יְיָ לִי, בְּצֵאתִי מִמִּצְרָיִם, "דערפאר האט דער אייבערשטער דאס געטן צו אונז" לִי וְלֹא לוֹ. נאר צו אונז און נישט צו איהם, ווייל אִלּוּ הָיָה שָׁם, לֹא הָיָה נִגְאָל אויב ער וואלט דארט געווען וואלט ער נישט געווארען אויסגעלייזט: [דער טעם פארוואס מען זאל אים האליג מאכען זיינע ציין איז ווייל אזוי ווי ווען מען בייסט אריין אין אייזן איז דער מענטש אליין שילדיג וואס ער האט נישט אכטונג געגעבן, דער זעלבער איז דער רשע אליין שילדיג וואס ער האט אזוי גערעדט].
תָּם מָה הוּא אוֹמֵר: וועלכע פון די פיר פסוקים האט די תורה מרמז געווען ווי דער תם פרעגט? אויף דעם ענטפערט דער בעל ההגדה, אז דאס איז דער פסוק (שמות יג-יד) והיה כי ישאלך בנך מחר לאמר מַה זֹאת: וואס איז דאס? זעהן מיר פון זיין שאלה אז ער ווייסט נישט קלאהר ווי אזוי צו פרעגן, און ער פרעגט נאר א כלליות'דיגע שאלה, זאלסטו איהם ענטפערען וואס עס שטייט ווייטער אין פסוק וְאָמַרְתָּ אֵלָיו: זאלסטו זאגן צו איהם בְּחֹזֶק יָד הוֹצִיאָנוּ יְיָ מִמִּצְרַיִם מִבֵּית עֲבָדִים: מי א שטארקע האנט האט דער אייבערשטער אונז ארויסגענומען פון מצרים, פון די הויז פון קנעכטשאפט.
הקדמה: יעצט האט מען שוין מברר געווען דריי פון די פיר פסוקים, דער חכם, רשע, און תם'ס פסוקים. דארף מען דאך שוין נישט פרעגען "מה הוא אומר?" וועלכע פסוק איז פון דעם שאינו יודע לשאול, ווייל עס איז דאך נאר געבליבן איין פסוק, דערפאר הייבט יעצט אהן דער בעל הגדה מיט א אנדערע נוסח און ער זאגט:
וְשֶׁאֵינוֹ יוֹדֵעַ לִשְׁאוֹל, און דער קינד וואס ווייסט נעבעך נישט וואס מען דארף פרעגען, אַתְּ פְּתַח לוֹ. זאלסטו טוהן פארשידענע פעולות וואס זאל גורם זיין אז ער זאל פרעגן שֶׁנֶּאֱמַר: אזוי ווי עס שטייט אין פסוק וְהִגַּדְתָּ לְבִנְךָ, בַּיּוֹם הַהוּא "והגדת" מיינט דערציילען אפילו ער פרעגט נישט, און דורך דעם דערציילונג וועט ער שוין פרעגן און נאכדעם וועט זיין לֵאמֹר וועסטו איהם קענען ענטפערען אז בַּעֲבוּר זֶה עָשָׂה יְיָ לִי, בְּצֵאתִי מִמִּצְרָיִם:
הקדמה: אזוי ווי מען האט שוין מברר געווען דעם חוב פון סיפור יציאת מצרים מן התורה, גייט יעצט דער בעל ההגדה מברר זיין דעם זמן פון סיפור יציאת מצרים מן התורה:
יָכוֹל מֵרֹאשׁ חֹדֶשׁ, וויבאלד עס שטייט אין פסוק (שמות יג-ה) ועבדת את העבודה הזאת בחודש הזה שבעת ימים וגו' והגדת לבנך וגו' זעהן מיר דאך אז דער "והגדת" האט א שייכות צו "בחודש הזה" וואלט איך געקענט מיינען אז דער חיוב פון סיפור יציאת מצרים הייבט זיך שוין אהן ראש חודש ניסן. תַּלְמוּד לוֹמַר וועגען דעם שטייט אין פסוק בַּיּוֹם הַהוּא. אז נאר אין דעם טאג פון פסח איז דא דעם חיוב, אִי אבער אויב עס וואלט נאר געשטאנען בַּיּוֹם הַהוּא, יָכוֹל וואלט איך געקענט מיינען אז דער חיוב פון סיפור יציאת מצרים הייבט זיך שוין אהן מִבְּעוֹד יוֹם. ערב פסח בייטאג, וואס עס איז שוין דא דעם "שחיטת הפסח" תַּלְמוּד לוֹמַר. דערפאר שטייט אין פסוק בַּעֲבוּר זֶה. בַּעֲבוּר זֶה לֹא אָמַרְתִּי, אֶלָּא בעבור זה קען נאר מיינען בְּשָׁעָה נאר אין א צייט וואס שֶׁיֵּשׁ מַצָּה וּמָרוֹר מֻנָחִים לְפָנֶיךָ, וואס עס ליגט שוין אויפן טיש מצה ומרור, וואס דאס איז ערשט ביינאכט ביים סדר. דער טעם פארוואס "בעבור זה" קען נאר מיינען ווען עס איז דא מצה און מרור איז ווייל "זה" מיינט אייביג אז מען קען אנווייזען מיט דער פינגער, און אנווייזען מיט די פינגער אויף די מצה ומרור איז ערשט ביינאכט פון פסח, און נישט ערב פסח.
הקדמה: יעצט האט מען שוין מברר געווען אויך דעם זמן הסיפור מן התורה, יעצט גייט דער בעל ההגדה אנהייבן מיט די עצם סיפור פון יציאת מצרים. דער בעל ההגדה האט געטראכט אז עס איז זייער וויכטיג אנצוהייבן דער דערציילונג פון נאך איידער עס איז געווען נצנצה דער אמונה בה' דורך אברהם אבינו ע"ה און אזוי ממשיך זיין דעם סיפור פון יציאת מצרים און קבלת התורה ווי די יודן האבן זוכה געווען צו זיין די "עם סגולה" ווייל ווען מען וועט זעהן די דראסטישע פארקערטקייטען פון צו האבן געווען עובדי עבודה זרה, און ווערן דערנאך דעם "עם הנבחר" וועט מעורר זיין א געוואלדיגע התפעלות אינעם הארץ פון דעם מענטש. וויבאלד צו פארציילען דעם סיפור פון די פסוקים אין די תורה וואלט דאס דאך געווען זייער לאנג האט דער בעל ההגדה אויסגעטראפען פסוקים אין ספר יהושע, אויך אין די פרשת הביכורים וואס טוען דערמאנען די אלע פאסירונגען בקיצור, און אלץ א הקדמה פון די גאנצע פאסירונג, האט דער בעל הגדה קודם געזאגט די תמצית פון די גאנצע פאסירונג מיט געציילטע ווערטער און זיי זענען ווי פאלגענד:
מִתְּחִלָּה אין אנהייב פון די המשך הדורות פון ווי כלל ישראל שטאמען: עוֹבְדֵי עֲבוֹדָה זָרָה הָיוּ אֲבוֹתֵינוּ. זענען אונזערע עלטערען געדינט עבודה זרה וְעַכְשָׁיו קֵרְבָנוּ הַמָּקוֹם לַעֲבוֹדָתוֹ. און יעצט נאך יציאת מצרים און קבלת התורה האט אונז דער אייבערשטער דערנענטערט צו זיין דינסט. פון דא זעהן מיר קודם די צוויי עקן פון דעם סיפור בקיצור. יעצט גייט דער בעל ההגדה אנהייבן באריכות און ער הייבט אהן מיט די פסוק אין ספר יהושע (כד-ב) שֶׁנֶּאֱמַר: אזוי ווי עס שטייט אין פסוק: וַיֹּאמֶר יְהוֹשֻׁעַ אֶל כָּל הָעָם. און יהושע האט געזאגט צום גאנצען יודישען פאלק כֹּה אָמַר יְיָ אֱלֹהֵי יִשְׂרָאֵל, אזוי האט דער אייבערשטער דער גאט פון די יודן געזאגט: בְּעֵבֶר הַנָּהָר יָשְׁבוּ אֲבוֹתֵיכֶם מֵעוֹלָם, און דער אנדערע זייט פון נהר פרת האבען אייערע עלטערען פון אייביג אהן געוואוינט תֶּרַח אֲבִי אַבְרָהָם וַאֲבִי נָחוֹר. תרח דער טאטע פון אברהם און נחור, וַיַּעַבְדוּ אֱלֹהִים אֲחֵרִים: זיי האבען דארט געדינט פרעמדע אפגעטער וָאֶקַּח אֶת אֲבִיכֶם אֶת אַבְרָהָם מֵעֵבֶר הַנָּהָר, איך האב גענומען אייער טאטע אברהם פון די אנדערע זייט נהר פרת, אזוי ווי עס שטייט "לך לך מארצך וגו'", וָאוֹלֵךְ אוֹתוֹ בְּכָל אֶרֶץ כְּנָעַן. און איך האב איהם געפירט און דעם לאנד כנען, אזוי ווי עס שטייט אין פסוק "קום התהלך בארץ וגו'", וָאַרְבֶּה אֶת זַרְעוֹ, און איך האב געמערט זיינע קינדער ישמעאל און בני קטורה וָאֶתֶּן לוֹ אֶת יִצְחָק: און איך האב איהם געגעבן יצחק וואס ווערט נישט אריינגערעכנט מיט די אנדערע קינדער די בני ישמעאל און די בני קטורה, ווייל ער איז דער עיקר קינד. וָאֶתֵּן לְיִצְחָק אֶת יַעֲקֹב וְאֶת עֵשָׂו. און איך האב געגעבן צו יצחק, יעקב און עשו, און יעקב איז דער וואס האט ממשיך געווען די קייטעל פון די הייליגע אבות, צו מקבל זיין די הבטחות וואס איך האב צוגעזאגט צו אברהם און יצחק. פארוואס האט יעקב זוכה געווען צו דאס? דאס איז געווען ווייל: וָאֶתֵּן לְעֵשָׂו אֶת הַר שֵׂעִיר, איך האב דאך געגעבען צו עשו דער הר שעיר און נישט ארץ ישראל כדי אז לָרֶשֶׁת אוֹתוֹ ער זאל קענען גלייך ירש'נען א לאנד, ווי מיר געדענקען אין רש"י ווי רש"י זאגט אז מען האט געגעבן דעם ברירה פאר עשו צו באקומען ארץ ישראל, בתנאי אז ער וועט האבען גלות (ארץ ישראל נקנין ביסורים) האט עשו געזאגט: "איך דארף נישט ארץ ישראל און איך דארף נישט זיינע יסורים", און דערפאר איז געווען אז: וְיַעֲקֹב וּבָנָיו יָרְדוּ מִצְרָיִם: יעקב אין זיינע קינדער וואס גייען יא באקומען ארץ ישראל, האבן גענידערט קיין מצרים, כדי אז עס זאל קענען מקיום ווערען דעם פסוק פון כי גר יהיה זרעך בארץ לא להם וגו'.
הקדמה: כאטש אין די פריערדיגע פסוקים שטייען דאך שוין דעם גאנצען פאסירונג וואס איז געווען ביז מען האט גענידערט קיין מצרים, דאך פעלט דער עיקר און דאס איז די "ברית בין הבתרים" און דער הבטחה אז "וגם את הגוי אשר יעבודו דן אנכי", דערפאר ברינגט דאס דער בעל ההגדה דא. וויבאלד ער גייט יעצט רעדן וועגען דעם הבטחה וואס דער אייבערשטער האט צוגעזאגט און נאכדעם מקיים געווען הייבט דער בעל ההגדה אהן קודם מיט א שבח צום אייבערשטען און דערפאר זאגען מיר:
בָּרוּךְ שׁוֹמֵר הַבְטָחָתוֹ לְיִשְׂרָאֵל. געלויבט איז דער אייבערשטער וואס ער האלט זיין צוזאג פאר די יודן בָּרוּךְ הוּא. געלויבט איז ער. וואס האט דער אייבערשטער צוגעזאגט: שֶׁהַקָּדוֹשׁ בָּרוּךְ הוּא חִשַּׁב אֶת הַקֵּץ, דער אייבערשטער האט צוגעזאגט אז ער וועט רעכענען די פיר הונדערט יאהר פון לידת יצחק, און נישט פון ווען מען וועט אריינגיין אין מצרים, וואס דאס איז דאך א מורא'דיגע טובה וואס דער אייבערשטער האט צוגעזאגט. לַעֲשׂוֹת צו טוהן, און מקיים זיין כְּמָה שֶּׁאָמַר לְאַבְרָהָם אָבִינוּ בִּבְרִית בֵּין הַבְּתָרִים, אזוי ווי עס איז משמע אין די לשון הפסוקים ווען דער אייבערשטער האט צוגעזאגט ביי די ברית בין הבתרים שֶׁנֶּאֱמַר: אזוי ווי עס שטייט אין פסוק: וַיֹּאמֶר לְאַבְרָם דער אייבערשטער האט געזאגט צו אברם יָדֹעַ תֵּדַע, וויסען זאלסטו וויסען אז איך גיי נישט רעכענען די פיר הונדערט יאהר פון ווען מען גייט אריין גיין אין מצרים, נאר איך גיי דאס רעכענען פון ווען עס וועט זיין דער ערשטער תקופה פון גלות פון: כִּי גֵר יִהְיֶה זַרְעֲךָ, וואס דאס איז דאך "לידת יצחק", ווייל "זרעך" איז דאך ממש זיין אייגען קינד "יצחק", וואס ער וועט זיין בְּאֶרֶץ לֹא לָהֶם, אין א לאנד וואס איז נאכנישט זיינע, און דאס איז ארץ ישראל, ווייל מיר ווייסען דאך אז יצחק דער "עולה תמימה" איז דאך קיינמאהל נישט ארויס פון ארץ ישראל, מוז דאך זיין אז די תורה מיינט די צייטען וואס ער וועט זיין אין ארץ ישראל, און עס הייסט נאך "ארץ לא להם" ווייל ארץ ישראל איז דאך ערשט געווארען אונזער נאך (40 יאהר נאך) יציאת מצרים. נאכדעם וועט זיין א צווייטע תקופה וואס זיינע קינדער און איינעקלעך וועלען זיין אין מצרים און עס וועט דארט זיין: וַעֲבָדוּם מען וועט נאר זיין משעבוד צו פרעה, און נאכדעם וועט זיין א דריטע תקופה וואס עס וועט זיין: וְעִנּוּ אֹתָם מען וועט זיי פייניגען, און די אלע דריי תקופות צוזאמען וועט זיין: אַרְבַּע מֵאוֹת שָׁנָה: פיר הונדערט יאהר, קומט אויס אז דער אייבערשטער האט אינזינען געהאט צו טוהן די טובה אז ער האט גערעכענט די פיר הונדערט יאר פון לידת יצחק, אז מען זאל ליידען ווייניגער יאהר יסורים, און ווי אויך האט אונז דער אייבערשטער צוגעזאגט אז וְגַם אֶת הַגּוֹי אֲשֶׁר יַעֲבֹדוּ דָּן אָנֹכִי. אויך דער פאלק וואס וועט אייך מאכען ארבעטען וועל איך משפט'ן מיט שטראפונגען וְאַחֲרֵי כֵן יֵצְאוּ, בִּרְכֻשׁ גָּדוֹל, און נאכדעם וועלען זיי ארויסגיין מיט א גרויסע פארמעגען, דערפאר לויבן מיר דעם אייבערשטן פאר דעם וואס ער איז געווען א "שומר הבטחתו לישראל"
וְהִיא און דער הבטחה וואס דער אייבערשטער האט צוגעזאגט דעמאלס, דאס איז געווען שֶׁעָמְדָה לַאֲבוֹתֵינוּ, וואס איז בייגעשטאנען פאר אונזערע עלטערען וְלָנוּ און אויך צו אונז אין אלע דורות, ווייל מיר ווייסען דאך אז תורה איז "נצחיות" און דערפאר העלפט יענער הבטחה אויך היינט. א ראי' האבן מיר ווייל: שֶׁלֹא אֶחָד בִּלְבָד, עָמַד עָלֵינוּ לְכַלּוֹתֵנוּ. נישט נאר דער איינער פרעה איז געשטאנען אויף אונז צו פארטיליגען אֶלָּא שֶׁבְּכָל דּוֹר וָדוֹר, עוֹמְדִים עָלֵינוּ לְכַלּוֹתֵנוּ. נאר אין יעדער דור (אפילו היינט) שטייען אונזערע פיינט גרייט אונז צו פארטיליגען וְהַקָּדוֹשׁ בָּרוּךְ הוּא מַצִּילֵנוּ מִיָּדָם און דער אייבערשטער טוט אונז ראטעווען פון זייערע הענט.
הקדמה: מיר האבן שוין דערמאנט אז דער בעל ההגדה האט אויסגעוועלט עטליכע פסוקים פון פרשת ביכורים (דברים כו) און פון די פסוקים דרשנ'ט מען יעדער ווארט עטליכע דרשות ביז פון די אלע ווערטער וועלען קלאר ווערען די גאנצע סיפור פון יציאת מצרים און מיט דעם כוונה הייבען מיר אהן צו דרש'ענען:
צֵא וּלְמַד, כאטש מיר גייען יעצט רעדן פון די פסוקים פון "ארמי אובד אבי" דאך גיי ארויס פון יענער פרשה און לערען ארויס פון די פרשה פון פרעה, מַה בִּקֵּשׁ לָבָן הָאֲרַמִּי לַעֲשׂוֹת לְיַעֲקֹב אָבִינוּ. וואס פאר א רשעת דער לבן הארמי האט געוואלט טוהן צו יעקב אבינו. שֶׁפַּרְעֹה לֹא גָזַר אֶלָּא עַל הַזְּכָרִים, וויבאלד מיר ווייסען דאך אז פרעה האט נאר גוזר געווען צו הרג'ענען די זכרים, וועלען מיר פון דעם ארוסלערנען אז וְלָבָן בִּקֵּשׁ לַעֲקֹר אֶת הַכֹּל, לבן האט געוואלט אינגאנצען עוקר זיין דעם יודישען פאלק, ווייל מיר טרעפען דאך אז לבן איז נאכגעלאפן יעקב אבינו און ער האט געוואלט אויס'הרג'ענען דעם גאנצן משפחה, נאר דער אייבערשטער האט איהם אנגעווארענט "במראות הלילה" און דערפאר האט ער גארנישט געקענט טוהן, ווי אזוי ווייסען מיר אז ער האט דעמאלס געוואלט אינגאנצן אויס'הרג'ענען די משפחה, שֶׁנֶּאֱמַר ווייל עס שטייט דאך דארט אין פסוק אֲרַמִּי אֹבֵד אָבִי, לבן הארמי האט געוואלט מאכן פארלירען מיין פאטער, און וויבאלד ביי לבן שטייט "אובד" און ביי פרעה שטייט דאס נישט איז א ראי' אז דער רשעת פון לבן איז אסאך גרעסער ווי פרעה, פון דעם ווייסען מיר אז לבן האט אונז גרינטליך געוואלט עוקר מן השורש זיין. דא האט זיך געענדיגט דעם דרש. יעצט גייט דער בעל ההגדה ענדיגען דעם פסוק כדי צו קענען ווייטער דרש'ענן:
שטייט ווייטער אין פסוק: "וַיֵּרֶד מִצְרַיְמָה, וַיָּגָר שָׁם בִּמְתֵי מְעָט. וַיְהִי שָׁם לְגוֹי גָּדוֹל, עָצוּם וָרָב" יעצט גייט דער בעל ההגדה דרש'ענען דעם פסוק:
וַיֵּרֶד מִצְרַיְמָה, דאס אז מען האט גענידערט קיין מצרים דאס איז געווען אָנוּס עַל פִּי הַדִּבּוּר געצווינגען דורך די רייד פונ'ם אייבערשטען, (דאס איז נישט קיין דרש, נאר דער בעל ההגדה האט געזאגט ווי אזוי עס איז צוגעגאנגען)
וַיָּגָר שָׁם וויבאלד עס שטייט נאנט "וירד מצרימה" צו "ויגר שם" מְלַמֵּד פון דעם לערנען מיר ארויס אז שֶׁלֹּא יָרַד יַעֲקֹב אָבִינוּ לְהִשְׁתַּקֵעַ בְּמִצְרַיִם, אֶלָּא לָגוּר שָׁם, יעקב אבינו האט נישט גענידערט קיין מצרים אויף דעם חשבון דארט צו וואוינען נאר ער האט גענידערט קיין מצרים אויפן שטייגר פון א "גר" וואס שפירט נישט אז דאס איז זיין פלאץ, נאר ער גייט באלד פון דארט אוועקגיין, מען וואלט אבער געקענט מיינן און מאכען א טעות אז דער ווארט "לגור", מיינט "וואינען" און נישט "זיין א פרעמדע" דערפאר ברענגט דער בעל ההגדה א ראי' פון אן אנדערען פסוק שֶׁנֶּאֱמַר: אזוי ווי עס שטייט אין פסוק (בראשית מז-ד) וַיֹּאמְרוּ אֶל פַּרְעֹה, און די שבטים האבען געזאגט צו פרעה לָגוּר בָּאָרֶץ בָּאנוּ, מיר זענען געקומען קיין מצרים אויף א צייטווייליגער שטייגער, כִּי אֵין מִרְעֶה לַצֹּאן אֲשֶׁר לַעֲבָדֶיךָ, נאר דערווייל ווייל עס איז נישט דא קיין פאשע אין דעם לאנד כנען פאר אונזערע שאף כִּי כָבֵד הָרָעָב בְּאֶרֶץ כְּנָעַן, ווייל די הינגער איז זייער שווער, און מיר האבען נישט געקענט דארט בלייבען, זענען מיר דא אהער געקומען אויף א צייטווייליגקייט, ביז דער הונגער וועט אריבער גיין. וְעַתָּה, יֵשְׁבוּ נָא עֲבָדֶיךָ בְּאֶרֶץ גֹּשֶן און יעצט פאר דעם קארצען תקופה ווילען מיר זיך באזעהן אין דעם לאנד גושן. פון דא זעהן מיר אז ווען עס שטייט "וירד מצרימה" און די תורה לייגט צו "ויגר שם" דאס קומט נאר צולייגען אז דער "וירד" איז געווען מיטען חשבון "לגור" אויף א קארצער צייט.
בִּמְתֵי מְעָט. מיט ווייניג מענטשען האט מען גענידערט קיין מצרים, כְּמָה שֶּׁנֶּאֱמַר אזוי ווי מיר טרעפען אין אן אנדערען פסוק באריכות: בְּשִׁבְעִים נֶפֶשׁ, יָרְדוּ אֲבֹתֶיךָ מִצְרָיְמָה. מיט זיבעציג נפשות האבען אונזערע עלטערען גענידערט קיין מצרים, וְעַתָּה, שָׂמְךָ יְיָ אֱלֹהֶיךָ, כְּכוֹכְבֵי הַשָּׁמַיִם לָרֹב. און יעצט נאך יציאת מצרים האט דער אייבערשטער אונז געמאכט אזוי ווי די שטערן פון די הימל וואס איז פיל.
וַיְהִי שָׁם לְגוֹי. וויבאלד עס שטייט נאך א מאל אין פסוק "שם", עס שטייט דאך שוין פריער "ויגר שם", וואלט דאך געקענט שטיין ויהי לגוי" מְלַמֵּד לערנט מען פון דעם ארויס פון דעם ווארט "שם" שֶׁהָיוּ יִשְׂרָאֵל מְצֻיָּנִים שָׁם: מען האט געקענט דערקענען ווער עס איז א יוד, דאס מיינט אז מיר האבען זיך נישט אויסגעמישט מיט די גוים, כאטש מיר זענען דארט געווען אזא לאנגע תקופה, און דאס לערנט מען ארויס פון דעם ווארט "שם" דאס הייסט אז יעדער האט געקענט אנווייזען "שם" דארט גייט א יוד.
גָּדוֹל עָצוּם, גדול מיינט אסאך מענטשען, און עצום מיינט שטארק, כְּמָה שֶּׁנֶּאֱמַר אזוי ווי עס שטייט אין אן אנדערען פסוק מער באריכות: (שמות א-ז) וּבְנֵי יִשְׂרָאֵל, פָּרוּ וַיִּשְׁרְצוּ, וַיִּרְבּוּ און די יודן האבן זיך זייער געמערט, וויבאלד דער פסוק שטייט דריי לשונות "פרו וישרצו וירבו" מיינט דאס זייער אסאך געמערט, און חוץ דעם איז אויך געווען: וַיַּעַצְמוּ, זיי האבן זיך געשטארקט מיט כח. בִּמְאֹד מְאֹד, זייער אסאך וַתִּמָּלֵא הָאָרֶץ אֹתָם: און דער ערד איז געווארען פיל מיט זיי.
וָרָב. דאס מיינט אז די יודן האבען געהאט זייער אסאך קינדער אויף איין מאהל כְּמָה שֶּׁנֶּאֱמַר: אזוי ווי עס שטייט אין אן אנדערען פסוק מער באריכות (יחזקאל טז-ז) רְבָבָה כְּצֶמַח הַשָּׂדֶה נְתַתִּיךְ, צענדליגע טויזענטער אזוי ווי דער וואקסונג פון פעלד האב איך געמאכט די יודן וַתִּרְבִּי, וַתִּגְדְּלִי, וַתָּבֹאִי בַּעֲדִי עֲדָיִים און זיי האבן זיך געמערט מיט גרויסקייט און הויכקייט.
ביז אהער ענדיגט זיך די ראי' פון ספר יחזקאל, אבער כדי נישט צו ענדיגען אינמיטען א פסוק ענדיגט מען דעם פסוק וואס דארט שטייט ווייטער שָׁדַיִם נָכֹנוּ, עס איז שוין געקומען די צייט אז מען זאל זיי באצירען מיט צירונגען, דאס מיינט אז זיי זענען שוין געווען גרייט מיט אלע באדערפענישען וּשְׂעָרֵךְ צִמֵּחַ, און די האר איז שוין געווען באוואקסען, די אלע לשונות זענען בדרך משל אז די יודען זענען שוין געווען גרייט ארויסצוגיין פון מצרים, ווייל עס איז שוין געקומען דער צייט פון די גאולה ארויסצוגיין פון די גלות מצרים, אז מיר זאלן שוין קענען ווערען דעם "עם סגולה" אבער וְאַתְּ עֵרֹם וְעֶרְיָה: און איר זענט אבער געווען ליידיג פון מצוות, און איר האט נישט געהאט קיין זכותים צו קענען ארויסגיין פון מצרים. דא ענדיגט זיך דער פסוק פון יחזקאל, אבער וויבאלד ער האט שוין געזאגט אז די יודן זענען געווען ליידיג פון מצוות, גייט דער בעל ההגדה צוריק א פסוק פריער אין יחזקאל (יחזקאל טז-ו) ווי חז"ל דרש'ענען פון יענעם פסוק, אז דער אייבערשטער האט זיי געגעבען צוויי מצוות "דם פסח און דם מילה", כדי אז זיי זאלען האבן א זכות צו קענען ווערען אויסגעלייזט, ווי עס שטייט דארט אין פסוק וָאֶעֱבֹר עָלַיִךְ ווען איך בין אריבער געגאנגען אין מצרים צו שלאגען די בכורים פון די מצריים וָאֶרְאֵךְ מִתְבּוֹסֶסֶת בְּדָמָיִךְ האב איך געזעהן ווי איר זענט פארשמירט מיט צוויי בלוטען, "דם פסח און דם מילה" וָאֹמַר לָךְ האב איך געזאגט צו אייך בְּדָמַיִךְ חֲיִי וועגן דם פסח וועט איר ווערן אויסגעלייזט וָאֹמַר לָךְ און איך האב געזאגט צו אייך בְּדָמַיִךְ חֲיִי וועגען דם מילה וועט איר ווערן אויסגעלייזט:
הקדמה: מיט דעם האבען מיר געענדיגט דעם דרש פון דעם פסוק, יעצט גייט דער בעל ההגדה דרש'ענען דעם נעקסטען פסוק.
וַיָּרֵעוּ אֹתָנוּ הַמִּצְרִים וַיְעַנּוּנוּ. וַיִּתְּנוּ עָלֵינוּ עֲבֹדָה קָשָׁה:
וַיָּרֵעוּ אֹתָנוּ הַמִּצְרִים. וויבאלד מיר זעהן אז באלד נאך דער פסוק פון "ויהי שם לגוי גדול" שטייט באלד "וירעו אותנו המצרים" די מצרים האבן אונז שלעכטס געטוהן, איז א ראי' אז דער טעם פארוואס זיי האבן שלעכטס געטוהן דאס איז געווען ווייל מען איז געווען א "גוי גדול" א גרויס פאלק, און דאס האבן זיי נישט אויסגעהאלטען, כְּמָה שֶּׁנֶּאֱמַר: אזוי ווי מיר טרעפן אין אן אנדערען פסוק (שמות א-י) ויאמר וגו' הנה עם בני ישראל רב ועצום ממנו הָבָה קומט נִתְחַכְּמָה לוֹ. לאמיר זיך קליגען און טרעפען אן עצה צו איהם (צו דעם יודישען פאלק) פֶּן יִרְבֶּה, טאמער וועט ער זיך מערען אויף אונזער צאל וְהָיָה כִּי תִקְרֶאנָה מִלְחָמָה, און עס וועט זיין אז עס וועט זיך טרעפן א מלחמה וְנוֹסַף גַּם הוּא עַל שׂנְאֵינוּ, וועט ער (כלל ישראל) זיך מצרף זיין צו אונזערע פיינט וְנִלְחַם בָּנוּ און ער (כלל ישראל) וועט מלחמה האלטען מיט אונז, וְעָלָה מִן הָאָרֶץ, און ער וועט אוועק לויפען פון דער לאנד מצרים (אדער לויט דער אנדערע פשט פון רש"י, אז זיי וועלען אונז נאך ארויס טרייבען פון דא) פון יענע פסוק זעהן מיר אז דער גאנצער טעם פארוואס עס איז געווען "וירעו" דאס איז געווען ווייל עס איז געווען "ויהי שם לגוי גדול":
וַיְעַנּוּנוּ. און ער האט אונז געפייניגט. פארוואס דארף שטיין "ויענונו" עס שטייט דאך שוין באלד דערנאך "ויתנו עלינו עבודה קשה", מוז זיין אז "ויענונו און ויתנו עלינו עבודה קשה" זענען צוויי אנדערע זאכען, "ענוי" מיינט אז זיי האבן אונז געמאכט ארבעטען לשם "ענוי" נאר צו פייניגען און נישט פאר קיין שום אנדערע תועלת כְּמָה שֶּׁנֶּאֱמַר: אזוי ווי עס שטיט אין אן אנדערע פסוק מער באריכות (שמות א-יא) וַיָּשִׂימוּ עָלָיו שָׂרֵי מִסִּים, די מצריים האבען ארויפגעלייגט אויף זיי הארען פון שטייערען, און דאס איז געווען נאר לְמַעַן עַנֹּתוֹ בְּסִבְלֹתָם: כדי זיי צו פייניגען מיט זייערע שווערע ארבייט, און נישט פאר קיין שום אנדערע תכלית (דאס הייסט אז זיי האבען בכלל נישט געדארפט האבען די ארבייט) וואס איז געווען די שטייערען? אז וַיִּבֶן עָרֵי מִסְכְּנוֹת לְפַרְעֹה, זיי האבען געבויעט שטעט פון אוצרות פאר פרעה אֶת פִּתֹם וְאֶת רַעַמְסֵס:
עס שטייט ווייטער אין פסוק: וַיִּתְּנוּ עָלֵינוּ עֲבֹדָה. און חוץ וואס זיי האבן געפייניגט מיט ארבייט וואס האט בכלל נישט אויסגעפעלט, האבן זיי אויך געטוהן מיט אונז ארבייט וואס איז יא געווען פאר זיי וויכטיג אבער עס איז געווען קָשָׁה זייער שווערער ארבייט, כְּמָה שֶּׁנֶּאֱמַר: אזוי ווי מיר טרעפן אין אן אנדערען פסוק מער מפורש: וַיַעֲבִדוּ מִצְרַיִם אֶת בְּנֵי יִשְׂרָאֵל בְּפָרֶךְ די מצריים האבן געמאכט די יודן ארבייטען מיט ארבייט וואס איז "פרך" און פרך מיינט ארבייט וואס צוברעכט דעם גוף, דאס הייסט זייער שווערע ארבייט.
הקדמה: מיט דעם האבן מיר געענדיגט צו דרש'ענען דעם פסוק, יעצט גייט דער בעל הגדה דרש'ענען דעם נעקסטען פסוק.
וַנִּצְעַק אֶל יְיָ אֱלֹהֵי אֲבֹתֵינוּ, וַיִּשְׁמַע יְיָ אֶת קֹלֵנוּ, וַיַּרְא אֶת עָנְיֵנוּ, וְאֶת עֲמָלֵנוּ, וְאֶת לַחֲצֵנוּ:
וַנִּצְעַק אֶל יְיָ אֱלֹהֵי אֲבֹתֵינוּ, נאר דער אייבערשטער האט געוואוסט פארוואס זיי שרייען כְּמָה שֶּׁנֶּאֱמַר: ווי מיר טרעפן אין אן אנדערן פסוק באריכות (שמות ב-כג) וַיְהִי בַיָּמִים הָרַבִּים הָהֵם, און עס איז געווען אין די לאנגע גלות וַיָּמָת מֶלֶךְ מִצְרַיִם, דער קעניג פון מצרים איז געשטארבען, און דעמאלס האבען די יודן געטראפען א געלעגנהייט צו וויינען צום אייבערשטען וועגען זייער שווערן מצב, ווייל סתם האבען זיי מורא געהאט פון די מצריים צו ווייזען אז זיי קלאגען אויף זייערע ביטערע מצב, אבער יעצט אז אלע וויינען וועט מען מיינען אז זיי וויינען פאר דעם זעלבען סיבה וַיֵּאָנְחוּ בְנֵי יִשְׂרָאֵל און די יודן האבן געזיפצט אין הארץ מִן הָעֲבֹדָה וועגן די שווערע ארבעט, ווייל וואס זיי טראכטן אין הארץ ווייסען נישט די מצרים וַיִּזְעָקוּ און זיי האבען געשריגען, אבער זיי האבן נישט געזאגט פאר קיינעם פארוואס זיי שרייען, און די גוים האבען געמיינט אז זיי וויינען וועגן דעם מיתת פרעה, אבער וַתַּעַל שַׁוְעָתָם אֶל הָאֱלֹהִים זייער געבעט איז ארויף צום אייבערשטען, און נאר דער אייבערשטער האט געוואוסט אז דער געווייין איז מִן הַעֲבֹדָה פון די שווערע ארבעט און נישט וועגן מיתת פרעה.
וַיִּשְׁמַע יְיָ אֶת קֹלֵנוּ די תפלה איז געווארען אנגענומען כְּמָה שֶּׁנֶּאֱמַר: אזוי ווי עס שטייט מער מפורש אין אן אנדערע פסוק (שמות ב-כד) וַיִּשְׁמַע אֱלֹהִים אֶת נַאֲקָתָם, דער אייבערשטער האט געהערט זייער געשריי, און ער האט אנגענומען זייער תפלה וַיִּזְכֹּר אֱלֹהִים אֶת בְּרִיתוֹ, ווייל דער אייבערשטער האט געדענקט זיין בונד וואס ער האט געשוואוירען אֶת אַבְרָהָם, אֶת יִצְחָק, וְאֶת יַעֲקֹב: מיט אברהם יצחק און יעקב.
וַיַּרְא אֶת עָנְיֵנוּ: דער אייבערשטער האט געזעהן דעם "ענוי" דעם פיין. ענוי מיינט זוֹ פְּרִישׁוּת דֶּרֶךְ אֶרֶץ. זיך אפשיידען פון די שטייגער פון די וועלט, דאס הייסט אז זיי האבען זיך גע'פייניגט דורך זיך צוריק האלטען פון הנאות כְּמָה שֶּׁנֶּאֱמַר: ווי מיר טרעפען אין אן אנדערע פסוק מער מפורש וַיַּרְא אֱלֹהִים אֶת בְּנֵי יִשְׂרָאֵל. דער אייבערשטער האט געזעהן וואס די יודן טוען וַיֵּדַע אֱלֹהִים און נאר דער אייבערשטער האט דערפון געוואוסט, מוז זיין אז דאס גייט ארויף אויף זאכען וואס נאר דער אייבערשטער ווייסט, קומט אויס אז דאס איז זאכען וואס דער מענטש האלט זיך צוריק פון זיינע תענוגים, וואס קיינער ווייסט נישט דערפון נאר דעם אייבערשטען:
וְאֶת עֲמָלֵנוּ. "עמלות" מיינט זאכען וואס א מענטש פלאגט זיך פאר גארנישט, מוז דאך זיין אז דאס גייט ארויף אֵלּוּ הַבָּנִים אויך די גזירה וואס פרעה האט געהייסן דעטרינקען די קינדער, קומט אויס אז זיי האבען זיך געמוטשעט פאר זייערע קינדער פאר גארנישט ווייל צום סוף האט מען זיי דעטראנקען [אלעס וואס א מענטש מוטשעט זיך איז דאך פאר זיינע קינדער, אז זיי זאלען זיין ערליך] כְּמָה שֶּׁנֶּאֱמַר: ווי עס שטייט אין אן אנדערע פסוק מער מפורש, ווי פרעה האט געהייסען אז כָּל-הַבֵּן הַיִּלּוֹד הַיְאֹרָה תַּשְׁלִיכֻהוּ, יעדער געבוירענע זוהן זאל מען דעטרונקען וְכָל-הַבַּת תְּחַיּוּן: און יעדער טאכטער קען מען לאזן לעבען. (עס זענען דא וואס זאגען אז דאס וואס ער האט געלאזט לעבן די טעכטער איז אויך געווען מיט א שלעכטע כוונה, ווייל ער האט דאך שוין געזעהן אז לבן וואס האט געוואלט הרג'נען אויך די טעכטער האט נישט מצליח געווען, האט ער געטראכט אז אויב ער וועט לאזן די טעכטער לעבען, אפשר וועט דער אייבערשטער איהם יא צולאזן) [איך שטייט אז זיין חשבון איז געווען אז אויב אלע מענער וועלען שטארבן, וועלען אלע מיידליך חתונה האבן מיט מצריות, און אזוי וועלען זיי אינגנאצען פארגעסען אז זיי זענען אמאהל געווען יודן].
וְאֶת לַחֲצֵנוּ זֶה הַדְּחַק. "לחץ" מיינט אונטער דריקן דאס מיינט, אז מען האט זיי ענג געמאכט כְּמָה שֶּׁנֶּאֱמַר: ווי מיר טרעפען אין אן אנדערען פסוק מער מפורש (שמות ג-ט) ווי דער אייבערשטער האט געזאגט צו משה רבינו וְגַם רָאִיתִי אֶת הַלַּחַץ, און אויך האב איך געזעהען די אונטרדריקונג אֲשֶׁר מִצְרַיִם לֹחֲצִים אֹתָם וואס די מצריים טוען זיי אונטערדריקן.
הקדמה: מיט דעם האבן מיר געענדיגט דעם דרש פון דעם פסוק יעצט גייט דער בעל ההגדה דרש'ענען דעם נעקסטן פסוק:
וַיּוֹצִאֵנוּ יְיָ מִמִּצְרַיִם, בְּיָד חֲזָקָה, וּבִזְרֹעַ נְטוּיָה, וּבְמֹרָא גָדוֹל וּבְאֹתוֹת וּבְמוֹפְתִים:
וַיּוֹצִאֵנוּ יְיָ מִמִּצְרַיִם. וויבאלד עס שטייט דא דעם שם הוי' וואס לכאורה וואלט דאך דאס נישט געדארפט שטיין, און עס וואלט געקענט שטיין "ויוצאנו ממצרים" ווייל מיר ווייסען דאך דאס פון די פריערדיגע פסוקים אז דער אייבערשטער איז דער וואס האט אונז געראטעוועט, מוז זיין אז דאס קומט אונז צו לערנען לֹא עַל יְדֵי מַלְאָךְ, אז דער גאולה איז נישט געווען דארך א מלאך וְלֹא עַל יְדֵי שָׂרָף. און נישט דארך א שרף (דאס איז אויך א מין מלאך) וְלֹא עַל יְדֵי שָׁלִיחַ און נישט דארך א שליח (דאס איז דער מלאך מט"ט וואס הייסט שליח) אֶלָּא הַקָּדוֹשׁ בָּרוּךְ הוּא בִּכְבוֹדוֹ וּבְעַצְמוֹ נאר דער הייליגער באשעפער בכבודו ובעצמו שֶׁנֶּאֱמַר: אזוי ווי עס שטייט אין א פסוק (שמות יב-יב) וְעָבַרְתִּי בְאֶרֶץ מִצְרַיִם בַּלַּיְלָה הַזֶּה, איך וועל אריבערגיין אין דעם לאנד מצרים אין דעם נאכט פון הקרבת קרבן פסח וְהִכֵּיתִי כָל בְּכוֹר בְּאֶרֶץ מִצְרַיִם, און איך וועל שלאגן יעדן בכור אין דעם לאנד מצרים מֵאָדָם וְעַד בְּהֵמָה, סיי די מענטשען און סיי די בהמות וּבְכָל אֱלֹהֵי מִצְרַיִם אֶעֱשֶׂה שְׁפָטִים און אין די אפגעטער פון מצרים וועל איך טוהן שטראפונגען אֲנִי יְיָ: איך בין ה', איז וויבאלד עס שטייט דריי לשונות פון מיעוטים, וועלען מיר ממעט זיין דריי מיעוטים, וְעָבַרְתִּי בְאֶרֶץ מִצְרַיִם בַּלַּיְלָה הַזֶּה, וויבאלד עס שטייט "ועברתי" וועלען מיר ממעט זיין אֲנִי נאר איך וועל אריבערגיין וְלֹא מַלְאָךְ און נישט קיין מלאך. וְהִכֵּיתִי כָל בְּכוֹר בְּאֶרֶץ מִצְרַיִם. וויבאלד עס שטייט "והכיתי" וועלען מיר ממעט זיין אֲנִי נאר איך וועל שלאגן וְלֹא שָׂרָף און נישט קיין שרף. וּבְכָל אֱלֹהֵי מִצְרַיִם אֶעֱשֶׂה שְׁפָטִים, וויבאלד עס שטייט "אעשה" וועלען מיר ממעט זיין אֲנִי נאר איך וועל טוהן וְלֹא הַשָּׁלִיחַ און נישט קיין שליח אֲנִי יְיָ, איך ה' אליין וועל זיי אויסלייזען. אֲנִי הוּא נאר איך וועל זיין דער אוסלייזער וְלֹא אַחֵר און נישט קיין צווייטען. יעצט פארשטייען מיר שוין פארוואס עס שטייט "ויוציאני ה' ממצרים", און נישט "ויוציאני ממצרים".
עס שטייט ווייטער אין פסוק: בְּיָד חֲזָקָה. און שפעטער שטייט אויך "ובזרוע נטיה" מוז זיין אז מען וועט דרש'ענען אז "ביד חזקה" גייט ארויף אויף איינער פון די מכות, און מיר וועלען זאגען אז דאס גייט ארויף אויף דעם מכה פון "דבר". ווייל דער מדרש זאגט (שמות רבא פ' י') אז צוזאמען מיט יעדער מכה איז מיטגעקומען דעם מכה פון דבר. קומט אויס אז דער מכה איז א ספעציעלע מכה, וועגן דעם וועלען מיר זאגען אז דער ווארט "ביד חזקה" זוֹ הַדֶּבֶר איז מרמז אויף די מכה פון דבר. וואס פאר א שייכות האט "ביד חזקה" צו די מכה פון דבר? כְּמָה שֶּׁנֶּאֱמַר: ווייל עס שטייט דאך אין א פסוק (שמות ט-ג) הִנֵּה יַד יְיָ הוֹיָה, בְּמִקְנְךָ אֲשֶׁר בַּשָּׂדֶה, אט דער האנט פון דעם אייבערשטען איז געווען אין די פיה פון דער פעלד בַּסּוּסִים בַּחֲמֹרִים בַּגְּמַלִּים, בַּבָּקָר וּבַצֹּאן, דֶּבֶר כָּבֵד מְאֹד: גאר א שווערען דבר, זעהן מיר אז דבר, ווערט אנגערופן יד ה', וועל איך אויך זאגען אז יד חזקה מיינט "דבר".
שטייט ווייטער אין פסוק: וּבִזְרֹעַ נְטוּיָה. דאס ווארט "נטויה" וועל איך זאגען אז עס מיינט זוֹ הַחֶרֶב. א מכה וואס איז געווען מיט א שווערד, וואס דאס איז מכת בכורות. ווי טרעפען מיר אז "זרוע נטויה" האט א שיכות צו א שווערד? כְּמָה שֶּׁנֶּאֱמַר: אזוי ווי עס שטייט אין פסוק, (דברי הימים א-כא) וְחַרְבּוֹ שְׁלוּפָה בְּיָדוֹ, און זיין האנט איז אויסגעשטרעקט אין זיין האנט נְטוּיָה עַל יְרוּשָׁלָיִם: גענייגט אויף ירושלים.
וּבְמוֹרָא גָּדוֹל זֶה גִּלּוּי שְׁכִינָה, דער מדרגה פון "ובמורא גדול" גייט ארויף אויף דעם גילוי שכינה, דאס מיינט אז עס איז באקאנט געווארען צו די יודן דארך די אותות ומופתים דער געוואלדיגע כבוד פונעם אייבערשטען דורך דעם וואס דער אייבערשטער האט משדד געווען אלע מערכת השמים וועגען כלל ישראל, דאס אלעס איז געווען כדי זיי ארויסצונעמען פון די טיפקייט פון די טומאה און פון אלע עבודה זרה'ס פון מצרים, און צו קענען משריש זיין אין זייער הארץ אמונה בה' כְּמָה שֶּׁנֶּאֱמַר: אזוי ווי עס שטייט אין אן אנדערע פסוק אוֹ הֲנִסָּה אֱלֹהִים, צו דען האט אן אפגאט געטוהן אזעלעכע ניסים לָבוֹא לָקַחַת לוֹ גוֹי מִקֶּרֶב גּוֹי, צו נעמען א פאלק (די יודן) וואס איז געווען געזונקען אין טומאת ע"ז פון א פאלק (די מצריים) וואס איז געווען פיל מיט עבודה זרה'ס, און אריינלייגן אין זיי אמונה בה' בְּמַסֹּת בְּאֹתֹת וּבְמוֹפְתִים וּבְמִלְחָמָה, דארך ניסים און און וואונדער, און דארך מלחמה מיט די גוים וּבְיָד חֲזָקָה מיט א שטארקע האנט פון מכות וּבִזְרוֹעַ נְטוּיָה, און מיט א אויסגעשטרעקטע ארעם ווי די ניסים איז געווען באקאנט פאר יעדעם וּבְמוֹרָאִים גְּדֹלִים און מיט גרויסע מראות, ווי יעדער האט געזעהן ווי דער אייבערשטער האט משדד געווען די טבע כְּכֹל אֲשֶׁר עָשָׂה לָכֶם יְיָ אֱלֹהֵיכֶם בְּמִצְרַיִם, אזוי ווי אלעס וואס דער אייבערשטער האט געטון פאר אייך אין מצרים לְעֵינֶיךָ אז עס זאל זיין אפען צו אייערע אייגענע אויגען, אלעס כדי אז מען זאל קענען ארויס גיין פון טומאת מצרים און גלייבן אז ה' אחד. וויבאלד דער פסוק זאגט אז דאס איז געווען אז איר זאלט אליין זעהן מיט די אייגענע אויגן, וועל איך זאגען אז ווען עס שטייט אין פסוק "ובמוראים גדולים" מיינט דאס "גלוי שכינה".
וּבְאֹתוֹת. צייכענעס זֶה הַמַּטֶּה, דאס מיינט דער שטעקען פון משה רבינו כְּמָה שֶּׁנֶּאֱמַר: אזוי ווי עס שטייט אין אן אנדערע פסוק (שמות ד-יז) וְאֶת הַמַּטֶּה הַזֶּה תִּקַּח בְּיָדֶךָ. אֲשֶׁר תַּעֲשֶׂה בּוֹ אֶת הָאֹתֹת: דער אייבערשטער האט געזאגט צו משה רבינו ווען דו וועסט שטיין פאר פרעה זאלסטו טוען מיט דעם שטעקען די אלע צייכענעס.
וּבְמוֹפְתִים זֶה הַדָּם. "מופתים" איז א רמז אויף מכת "דם", וויבאלד עס שטייט בלשון רבים "מופתים" און נישט "מופת" בלשון יחיד, מוז זיין אז עס גייט ארויף אויף א מכה וואס איז געווען צוויי מאהל (מיעוט רבים שנים) וואס דאס איז דם, ווייל די מכה פון דם האט דער אייבערשטער געהייסען טוהן צוויי מאהל, איין מאהל פאר די יודען אז זיי זאלען גלויבן אז ער קומט בשליחות פון דער אייבערשטער, און איין מאהל פאר פרעה. ווי טרעפן מיר אז "מופת" מיינט "דם"? כְּמָה שֶּׁנֶּאֱמַר: ווי מיר טרעפן אין אן אנדערען פסוק: (יואל ג-ג) וְנָתַתִּי מוֹפְתִים, בַּשָּׁמַיִם וּבָאָרֶץ, איך וועל געבען "מופתים" אין הימל און אין דער ערד, וואס וועט זיין דער "מופת" דָּם. וָאֵשׁ. וְתִימְרוֹת עָשָׁן. זעהן מיר אז "דם" הייסט מופת.
סך הכל: לויט דער פשט איז דער פסוק מרמז אזוי: ביד חזקה מיינט דבר, ובזרוע נטויה מיינט מכת בכורות, מופתים איז דם. פארוואס פונקט די דריי מכות פון די צעהן? דם, ווייל עס איז דער ערשטער מכה פון די מכות. מכת בכורות, ווייל עס איז דער שטערקסטער און די לעצטע פון די מכות, און דבר, ווייל עס איז מיטגעקומען מיט אלע צעהן מכות:
דָּבָר אַחֵר. חוץ די אלע דרשות וואס מיר האבען פריער געלערענט איז דא נאך א פשט, ווייל צו קענען דרש'ענען די פריערדיגע דרשות וואלט געווען גענוג ווען עס שטייט "ביד" און נישט "חזקה", "בזרוע" און נישט דער ווארט "נטויה" און אזוי אויך אלע אנדערע דרשות, און וויבאלד עס שטייט ביי אלע דרשות טאפעלטע לשונות קען מען דרש'ענען פאר יעדן ווארט צוויי זאכען, וועל איך זאגען אז יעדער ווארט איז א מכה, און איך וועל זאגען בְּיָד חֲזָקָה וויבאלד עס שטיט א טאפעלטע לשון וועל איך זאגען שְׁתַּיִם, אז עס איז א רמז אויף צוויי מכות, וּבִזְרֹעַ נְטוּיָה וויבאלד עס שטיט א טאפעלטע לשון וועל איך זאגען שְׁתַּיִם, אז עס איז א רמז אויף נאך צוויי מכות, וּבְמוֹרָא גָּדוֹל וויבאלד עס שטיט א טאפעלטע לשון וועל איך זאגען שְׁתַּיִם, אז עס איז א רמז אויף נאך צוויי מכות. וּבְאֹתוֹת וויבאלד עס שטיט א לשון רבים ("אותות" און נישט "אות") וועל איך זאגען שְׁתַּיִם אז עס איז א רמז אויף נאך צוויי מכות. וּבְמֹפְתִים וויבאלד עס שטייט א לשון רבים ("מופתים" און נישט "מופת") וועל איך זאגען שְׁתַּיִם, אז עס איז א רמז אויף נאך צוויי מכות, אֵלּוּ עֶשֶׂר מַכּוֹת צוזאמען איז שוין מרומז די צעהן מכות שֶׁהֵבִיא הַקָּדוֹשׁ בָּרוּךְ הוּא עַל הַמִּצְרִים בְּמִצְרַיִם, וואס דער אייבערשטער האט געברענגט אויף די מצריים אין מצרים וְאֵלוּ הֵן וואס זיי זענען: דָּם. צְפַרְדֵּעַ. כִּנִּים. עָרוֹב. דֶּבֶר. שְׁחִין. בָּרָד. אַרְבֶּה. חֹשֶׁךְ. מַכַּת בְּכוֹרוֹת:
רַבִּי יְהוּדָה הָיָה נוֹתֵן בָּהֶם סִמָּנִים: רבי יהודה האט געגעבן סימנים צו די מכות און זיי זענען דְּצַ"ךְ עֲדַ"שׁ בְּאַחַ"ב: ער האט דווקה צוטיילט די מכות אויף דער אופן, ווייל די צעהן מכות זענען געווען איינגעטיילט אין דריי, די ערשטער צוויי מכות האט מען געווארענט פרעה פאר דעם, און די דריטע נישט, די פערטע און די פיפטע האט מען יא געווארענט און די זעקסטע נישט, די זיבעטע און די אכטע האט מען יא געווארענט און די ניינטע נישט, דערפאר האט רבי יהודה זיי אזוי איינגעטיילט. דער צענטע מכה האט ער צוזאמען געשטעלט מיט די לעצטע גרופע, כדי אז ער זאל נישט זיין אליין, ווייל ווען ער איז אליין קען מען איהם נישט ליינען.
סיומא דמלתא: מיט דעם האבען מיר געענדיגט די דרשות חז"ל פון די פסוקים, יעצט ברענגט דער בעל ההגדה פון חז"ל, אז אין יעדע מכה איז מרומז נאך און נאך מכות, און מיט דעם ענדיגט זיך די מצוה פון סיפור יציאת מצרים. דערנאך הייבען מיר אהן צו לויבן און דאנקען דעם אייבערשטען פאר די אלע טובות וואס ער האט אונז געטוהן. אלץ א הקדמה ברענגט דער בעל ההגדה דעם "כמה מעלות טובות למקום עלינו", צו ווייזען אז אפילו אויף איין טובה אליין וואלטען מיר געדארפט דאנקען און לויבען דעם אייבערשטען, איז אוודאי און אוודאי אויף די אלע טובות וואס ער האט אונז געטוהן דארף מען אוודאי און אוודאי דאנקען און לויבן, און וועגען דעם זאגען מיר באלד דערנאך הלל. עס איז וויכטיג צו באמערקען אז דער טעם פארוואס דער בעל ההגדה ברענגט אראפ רבן גמליאל איידער מען זאגט דעם הלל, איז ווייל דאס וואס מיר דאנקען דעם אייבערשטען אויף דעם נס פון יציאת מצרים, כאטש מיר זענען דאך נאך היינט אין גלות, איז ווייל "חייב אדם לראות את עצמו כאלו הוא יצא ממצרים", און דאס האט מען דאך פריער ארויסגעלערנט פון "בעבור זה עשה ה' לי" וועגען דעם וויל דער בעל ההגדה מקדים זיין די דרשה פון רבן גמליאל, ווי ער דרש'ענט דעם פסוק "בעבור זה" אז דאס גייט ארויף אויף די מצוות הלילה פון "פסח מצה און מרור".
תם ונשלם שבח לקל בורא עולם
 |
|
|
|
|
| נשלח ב-11/3/2004 06:37 |
|
| |
פירוש א' על חד גדיא
אין דעם ספר מעשה ניסים, פונ'ם הייליגען "חוות דעת, שטייט א פירוש אויף דעם שיר פון "חד גדיא" אז דאס גייט ארויף אויף די צייטען פונ'ם חורבן בית המקדש ביז ווען משיח וועט קומען.
דער ציגעלע איז א רמז אויפ'ן בית המקדש וואס ווערט אנגערופען "גדי" אזוי ווי עס שטייט אין פסוק "בכרמי עין גדי", "אבא" מיינט מען דוד המלך, וואס ער הייסט דער פאטער פון חסידים, (חסיד-לפנים משורת הדין) :
ווען דוד המלך האט געקויפט דעם ארט אויף צו בויען דעם בית המקדש, האט ער איינגעמאנט פון יעדען א האלבען שקל וואס דאס איז ווערט צוויי זוזים.
דאס מיינט דער בעל הגדה, "חד גדיא" דער בית המקדש "דזבין אבא" וואס דוד המלך האט געקויפט "בתרי זוזי" מיט צוויי זוזים, וואס יעדער האט געגעבן.
"שונרא" מיינט מען נבוכדנצר דער קעניג פון בבל, וואס ער האט חרוב געמאכט דער ערשטען בית המקדש, ער ווערט אנגערופן "שונרא" ווייל ער איז געווען א "שונא רע" פאר די יודען:
"כלבא" מיינט מען, כורש דער קעניג פון פרס, דער טעם פארוואס ער ווערט אנגערופען "כלבא" איז ווייל ווען ער איז געווען א קינד, האט ער געטרונקען מילך פון א הינט, און א הונט הייסט א "כלב".
"כלבא נשך לשונרא" כורש איז געווען דער וואס האט געהארגעט בַּלשַאצַר, דער זון (אדער אייניקעל לויט טייל מפרשים) פון נבוכדנצר, און אזוי האט כורש איבערגענומען דעם קעניגרייך פון בלשאצר. (דריוש און כורש זענען געווען די צוויי טויער וועכטערס פון בלשאצר, און נאך די מעשה מיט די האנט וואס האט געשריבען אויפ'ן וואנט, האט כורש און דריוש געהארגעט בלשאצר, און קודם איז דריוש פון מדי געווארען קעניג, און נאכדעם האט כורש פון פרס איבערגענומען די מלוכה)
"חוטרא" מיינט דער קעניגרייך פון "יון". דער טעם פארוואס די יוונים הייסען "חוטרא" איז ווייל זיי פלעגען שלאגען די יודען מיט שטעקענס.
"חוטרא הכה לכלבא" דער קעניגרייך פון יון, האט אומגעווארפן דער קעניגרייך פון פרס, (ווייל נאכדעם וואס כורש פון מדי האט האט געקעניגט, האט דאך דריוש פון פרס איבערגענומען זיין מלוכה, און פון איהם האט עס שפעטער יון צוגענומען).
"נורא" מיינט מען די חשמונאים. דער טעם פארוואס די חשמונאים הייסען "נורא" איז ווייל די כהנים ווערען אנגערופען נורא, (מדרש) און זיי זענען דאך געווען כהנים:
"נורא שרף לחוטרא" די חשמונאים האבען מלחמה געהאלטען מיט די יונים, און זיי האבען אוועק גענומען דער קעניגרייך פון די יונים.
"מיא" מיינט מען אדום און "רוים" איז געווען פון אדום. דער טעם פארוואס די "רומים" הייסען "מיא" איז, ווייל אזוי ווי די גרויסע וואסערן גייען פון איין עק וועלט ביז'ן צווייטען, אזוי אויך די רומיים זענען געווען אזוי שטארק, אז זייער באפעל איז געגאנגען פון איין עק וועלט ביז'ן צווייטען.
"מיא כבה לנורא" די רומים האבען אוועק גענומען די מלוכה פון די חשמונאים, און שפעטער חרוב געמאכט דער צווייטע בית המקדש.
"תורא" מיינט מען די ישמאלים, וואס זיי ווערען אנגערופען "תור - אקס" (מדרש).
"תורא שתה למיא" די ישמאלים האבען שפעטער אוועק גענומען דער מלוכה אין ארץ ישראל פון די רומיים.
"שוחט" מיינט מען משיח בן יוסף, איידער משיח בן דוד וועט קומען, וועט קודם משיח בן יוסף קומען מלחמה האלטען מיט די ישמאלים:
משיח בן יוסף וועט אבער געהארגעט ווערען אין דעם גרויסען מלחמה דארך דעם מלאך המות, און נאכדעם וועט משיח בן דוד אונז קומען אויסלייזען. דאס מיינט "ואתא מלאך המות ושחט לשוחט"
די גמרא זאגט אז ווען משיח וועט קומען וועט דער אויבערשטער שחט'ן דעם יצר הרע, (מלאך המות) און נאכדעם וועט דער מלאך המות מער נישט קענען הארגענען:
פירוש ב' על חד גדיא
אין די הגדה של פסח פון מהר"ט באנדי ז"ל פון פראנקפורט, ווערט געברענגט א פירוש אויף דעם שיר פון "חד גדיא". אז דאס גייט ארויף אויף א וויכוח (שאלות און תשובות) וואס א איד האט געהאט מיט א מצרי.
דער איד שפעט אפ פון דער עבודה זרה פון די מצריים "די ציגען", און לאכט אפ ווי נאריש זיי זענען אז זיי בוקען זיך צו א פשוטע ציג.
די הגדה הייבט אהן: "חד גדיא חד גדיא דזבין אבא בתרי זוזי". דער טאטע האט געקויפט א ציג (די עבודה זרה פון די מצריים) פאר זייער א ביליגער פרייז, 2 גילדען. און צו אזא ביליגע און פראסטע זאך בוקען זיך די מצריים.
רופט זיך אהן דער איד מיט געלעכטער: "פארוואס דינט איר דעם "ציג" וואס קאסט אזוי ווייניג געלט, דינט בעסער די "קאץ" וואס איז שטערקער און קען אויפעסן די ציג". ענטפערט דער מצרי: "גוט, מיר וועלן דינען די קאץ וואס איז שטארקער"!
זאגט דער איד: "אויב אזוי, דינט בעסער דעם "הינט", וואס ער איז שטערקער פון די "קאץ" און ער קען איהר צורייסען אויף שטיקער און מאכן א ענדע פון אייער עבודה זרה"! ענטפערט דער מצרי: "גוט, מיר הייבען אהן צו דינען דעם שטארקן הינט"!
זאגט ווייטער דער איד: "אויב אזוי, איז שוין בעסער אז איר דינט דעם "שטעקן" וואס קען שלאגן און הרג'נען דעם הינט"... ענטפערט דער מצרי: "טאקע גוט, מיר וועלן דינען פאר דעם "שטעקן" וואס האט אין זיך א שטארקן כח, און מיר וועלן זאגן אז דער שטעקן איז אונזער גאט"!
זאגט צוריק דער איד שמייכעלדיג: "אויב אזוי, איז דען נישט שענער אויב איר דינט דעם "פייער" וואס פארברענט דעם שטעקן און מאכט פון איהם אין איין רגע אַש"! זאגט דער מצרי: "נו גוט, מיר וועלן דינען דעם "פייער" וואס פארברענט דעם שטעקן".
שפעט פון איהם דער איד: "וואס פאר א גאט איז "פייער", וואס "וואסער" קען איהם פארלעשן? - "וואסער" איז דאך פוהל שטארקער פון פייער". ענטפערט צוריק דער מצרי: "זייער פיין, מיר הייבען אהן צו דינען די וואסער".
פרעגט איהם דער איד: "אויב די וואסער וועט זיין אייער גאט - קען דאך קומען דער "אקס" און איהם אויסטרינקען. איז דאך שוין בעסער אז איר דינט דעם אקס". זאגט איהם דער מצרי: "גוט, מיר דינען דעם אקס".
לאכט דער איד אויף איהם: "וואס פאר א כח האט דער "אקס", עס קומט דער "שוחט" און נעמט זיין מעסער אין האנט און שֶׁחְט איהם אפ"... טראכט דער מצרי: "שוין, מיר הייבען אהן צו דינען דעם שטארקן "שוחט" וואס קען שחט'ן דעם אקס".
פרעגט איהם ווייטער דער איד: "אויב דער "שוחט" איז אייער גאט ווייל ער קען שחט'ן דעם אקס, - אבער דער שוחט ליגט דאך אין די הענט פון דעם "מלאך המות". ווען דער "מלאך המות" וויל, הרג'ט ער דעם שוחט. איז דאך שוין בעסער צו דינען דעם "מלאך המות"! זאגט צוריק דער מצרי: "זייער גוט, פון היינט אהן וועלן מיר דינען דעם שטארקן "מלאך המות" און איהם מאכן פאר אונזער גאט. ווייל ער איז דער שטערקסטער און קען יעדעם איינעם הרג'נען! מיר וועלן קיינעם נישט דינען נאר איהם"!!
רופט זיך אהן דער איד מיט געלעכטער: "דו טיפש און נאַר וואס דו ביזט"!! - די אלע שטארקע כוחות און קרעפטיגע זאכן וואס געפונען זיך אויף דער וועלט, איז דאך גארנישט קעגען די שטארקע כח און געוואלדיגען קראפט פון דעם איין איינציגען באשעפער וואס האט באשאפען די הימל און ערד"!! - ער מאכט דאך אלעס לעבן און העלפט יעדעם איינעם - עס איז נישט דא קיין אנדערע גאט אויסער איהם".
צום סוף ווען משיח וועט קומען, וועלן אלע פעלקער אפלאזען זייערע עבודה זרה'ס, און איינזעהן אז עס איז טאקע נישט דא נאך א באשעפער אויף דער וועלט אויסער דער אייבערשטער, און זיי וועלן אנהייבען צו פארכטען פון איהם, און איהם דינען מיט'ן גאנצען הארץ, במהרה בימנו אמן!
פון די דריי ימים טובים אין וועלכע די יודן זענען געווען באפוילען ארויף צו קומען קיין ירושלים און מקריב זיין זייערע נדרים און נדבות אין דעם בית המקדש, - איז געווען דאס מערסטע אינטערעסאנט, דער יום טוב פסח. אין דעם יום טוב האבן די יודן געשטראמט אין מאסען קיין ירושלים, מקיים צו זיין די מצוה וואס אלע יודן זענען געווען באפוילען, מקריב צו זיין דעם קרבן פסח.
הונדערטער טויזענטער יודן האבן "עולה רגל" געווען פון אלע שטעט און געגענטער פון ארץ ישראל. און אויך יודן וואס האבן געוואוינט אין אנדערע לענדער, האבן זיך אנגעשטרענגט "עולה רגל" צו זיין אויף פסח.
פארשטייט זיך אליין, אז מ'האט געמוזט זארגן פאר פסח אז די יודן זאלן נישט האבן קיין צוריק - האלט אויף די וועגן. די משנה דערציילט אין מסכת שקלים, אז שוין פון ראש חודש אדר אן, האט מען אנגעהויבן צו פארעכטן די אלע וועגן וואס זענען קאליע געווארן אין ווינטער פון די רעגענס און שנייען. אויך האט מען געגראבן ברונערס וואסער אויף די הויפט וועגן, אז די יודן זאלן האבן וואס צו טרינקן אינמיטען וועג. אויך האט מען איינגעפיהרט א תקנה, אז די יודן וואס האבן הייזער אין ירושלים, זאלן נישט נעמען קיין געלט פון די געסט וואס שטייען איין ביי זיי. ווייל ירושלים געהערט פאר אלע יודן צוזאמען, און עס איז נישט איינגעטיילט געווארן פאר די שבטים. די אלע זאכן האבן צוגעברענגט, אז די יודן האבן "עולה רגל" געווען מיט שמחה אהן קיין שום זארג.
אין תוספתא פון מסכת פסחים ווערט דערצעהלט, אז איינמאהל האט אגריפס המלך (וועלכע האט געלעבט אין די צייטן פון דעם צווייטן בית המקדש) געוואלט וויסען וויפיעל יודן זענען געקומען "עולה רגל" זיין, האט ער געבעטן פון די כהנים אז זיי זאלן אָפְּשֵׁיידֶען איין ניר פון יעדן קרבן איידער מען וועט דאס מקריב זיין. די צאהל איז אויסגעקומען 600 טויזענט. און ווי באקאנט, איז אויף יעדן קרבן פסח געווארן צוזאמען געציילט מער פון צעהן מענטשן. קענען מיר זיך שוין פארשטעלן וויפוהל מיליאנען יודן האבן עולה רגל געווען!!!
אויך ווערט דערצעהלט, אז דריי יאהר פאר דעם חורבן פון דעם צווייטן בית המקדש, - ווען עס איז שוין געווען זייער שווער עולה רגל צו זיין, צוליב די צרות וואס די רומישע הערשער האבן אנגעטוהן, - האט דער רוימישער גענעראל געשטעלט פאליציי אפצוציילען די אלע "פסחים", און די צאהל איז אויסגעקומען 256,500 (צוויי הונדערט זעקס און פופציג טויזענט און פינף הונדערט)
און כאטש אזוי פיל יודן האבן "עולה רגל" געווען אויף איינמאהל, - דאך האט קיין איין יוד נישט געהאט א טענה אז עס איז מיר נישט באקוועם דאס פלאץ ווי איך וועל נעכטיגן אין ירושלים (אזוי דערצעהלט די משנה אין מסכת אבות).
די שמחה און דערהויבענקייט וואס האט געהערשט ביי יעדן איינציגן יוד בשעת ער האט זיך געפונען אין ירושלים, איז אוממעגליך זיך פארצושטעלן. און דער הויפט מאמענט פון די גאנצע שמחה איז געווען ביים מקריב זיין דעם קרבן פסח.
א גרויסע משפחה וואס האט געקענט אליין אויפעסן א קרבן פסח, האבן געקויפט א לעמעלע פאר זיך אליין. א קלענערע משפחה האט זיך צוזאמען גֶעפָּאהרְט מיט א צווייטע קליינע משפחה, און צוזאמען זענען זיי געווארן א "חבורה". און אזוי ווי פריער דערצעהלט, האט מען געמוזט די אלע הונדערטער טויזענטער "פסחים" מקריב זיין אין זייער א קורצע צייט פון נאך חצות פון ערב פסח ביז ביינאכט!!!!
דער ריזיגער "עולם" האט מען צוטיילט אין דריי כיתות. און זיי האבן מקריב געווען איינער נאכן אנדערן. באלד ווען דער חצר פון בית המקדש האט זיך אנגעפילט מיט די ערשטע כיתה האט מען פארשלאסען די גרויסע שווערע טויערן. מ'האט געבלאזען שופר: תקיעה, שברים, תקיעה, און מ'האט אנגעהויבן צו שחט'ן די פסחים. לאנגע רייעס פון כהנים זענען געשטאנען אין דעם הויף, און זיי האבן געהאלטן אין זייערע הענט שיסלעך פון זילבער און פון גאלד, אויף אריין צו נעמען אין דעם די בלוט. די כהנים מיט די גאלדענע שיסלעך זענען געשטאנען עקסטערע און זיך נישט אויסגעמישט מיט די כהנים פון די זילבערנע שיסלעך.
דער ערשער כהן וואס איז געשטאנען לעבן ווי מ'האט געשחט'ן, האט אנגענומען די בלוט מיט זיין שיסעל, און ער האט דאס שנעל איבערגעגעבן פאר דעם צווייטן כהן, און דער צווייטער צו דעם דריטן, מיט איין האנט געגעבען די פולע שיסעל אין מיט די אנדערע האנט צוריק געגעבען די ליידיגע שיסל, און אזוי ווייטער און ווייטער. ביז עס איז אנגעקומען צו דער לעצטער כהן וואס איז געשטאנען נעבן דעם מזבח, און ער האט דאס געשפריצט.
דאס אלעס איז געטוהן געווארען אזוי פלינק און מיט א שנעלקייט, אז איינער וואס איז געשטאנען פון דערווייטענס און ער האט דאס צוגעקוקט, האבן אויסגעזעהן פאר איהם די אלע גלאנצעדיגע שיסלעך, אזוי ווי פייער בליצען וואס פליען.
פון אונטען זענען די שיסלעך נישט געווען פלאך (אזוי ווי געוועהנליכע שיסלעך), נאר שפוציג. כדי מ'זאל זיי נישט קענען אראפ לייגען אויף'ן גרונד אז די בלוט זאל פארגליווערט ווערן. (בלוט וואס ליגט אביסל צייט אהן באשעפטיגונג ווערט פארטריקענט). נאך די בלוט שפריצען, האט מען מקטיר געווען די אלע אימורים אויף דעם מזבח.
במשך די גאנצע צייט פון די עבודה האט די גאנצע כיתה געזאגט הלל צוזאמען. און אויב די כהנים זענען נאך נישט פארטיג געווארן מיט די עבודה, האט מען איבערגעזאגט הלל צום צווייטן מאהל און צום דריטן מאהל. אבער די גמרא דערצעהלט, אז וויבאלד די כהנים זענען געווען אזוי פלינק, האט קיינמאהל נישט פאסירט אז מ'זאל מוזען איבער זאגן הלל צום דריטן מאהל.
ווען די ערשטע כיתה איז ארויס געגאנגען, איז אריין געגאנגען די צווייטע כיתה, און געטוהן דאס זעלבע ווי ביי די ערשטע. און אזוי אויך ביי די דריטע.
נאך דעם איז יעדע "חבורה" געגאנגען בראטען זיין קרבן פסח. מ'האט געבראטען די גאנצע קרבן אויף איינמאהל: די קאפ, די קערפער די קניען, אויף א שטייענדיגע שפיז.
ביינאכט האבן זיך איינגעזאמעלט יעדע "חבורה", און מ'האט אפגעראכטען א פסח סדר אזוי ווי מיר טוהן היינט. אבער אנשטאט לייגען אויף די קערה "זרוע" - וואס דאס איז נאר א זכר אויף דעם קרבן פסח - האבן זיי געברענגט דעם קרבן פסח אליין און דאס געגעסן מיט געוואלדיגע פרייד און לוסטיגקייט.
דער גאנצער ענין פון מקריב זיין דעם קרבן פסח, איז געווארן שטארק באקאנט פאר נאהנט און פאר ווייט, אז אפילו די גוים זענען פון גרויס אינטערעס געקומען קיין ירושלים צוצוקוקען דעם געוואלדיג-הייליגן בילד. דאס האט צוגעברענגט, אז פוהל גוים האבן זיך אנגעהויבן צו דערנעהנטערן צום יודישן פאלק, און זיי האבן זיך מגייר געווען. מיט די צייט איז געווארן א באוועגונג פון הונדערטער גרים. און מיט די אלע הלכה פראבלעמען וואס די גרים האבן צוגעברענגט, האבן זיך באשעפטיגט די צוויי גרויסע תנאים, שמאי און הלל, - וואס האבן געלעבט אין די לעצטע צייט פון דעם צווייטן בית המקדש.
און היינט, ווען מיר זעצען זיך אוועק צום סדר, און מיר טראכטן אריין אין יענע גליקליכע און ליכטיגע טעג, וואס יעדער יוד איז געזעצן אין זיין וויינגארטען מיט זיין פְּרַאכְטִיגֶן הויז, און דער הויז פון באשעפער איז געשטאנען אויף זיין ארט מיט זיין פוהלן גלאנץ און הערליכקייט, רופען מיר אויס פוהל מיט בטחון און האפענונג:
לשנה הבאה בירושלים הבנויה!!
קודם גייט מען צו ר' שמעון:
איינער פון די הכנות החג פונ'ם הייליגען אמרי חיים זי"ע, פלעגט זיין, אז ער פלעגט פארען קיין "מירון" צום ציון פון ר' שמעון ב"ר יוחאי. איין יאהר ווען דער רבי איז געווען שוואך, האט איהם זיין שמש געפרעגט: "פארוואס דארף זיך דער רבי אזוי מטריח זיין צו פארען קיין מירון". האט דער רבי געענפערט: "ווי אזוי קען מען זאגען פקודא בתר דא פון זוהר הקדוש, אהן ר' שמעון".
לעושה נפלאות גדולות לבדו
כי לעולם חסדו
ווי באקאנט האט דער הייליגער בעל שם טוב זי"ע זייער שטארק געוואלט פאהרען קיין ארץ ישראל. פון הימעל האט מען דאס נישט צוגעלאזט. און א געוויסע יאהר האט ער נאכאמאהל פרובירט צו פארען קיין ארץ ישראל. אינמיטען זיין נסיעה, וואס איז פינקט אויסגעקומען פאר פסח, האט ער וועגען געוויסע שטערונגען געדארפט פארבלייבען אין דער שטאט קאנסטאנטינאפעל.
דארט אין יענע שטאט, האט מען נישט געוואוסט פונ'ם גרויסקייט פון דעם הייליגען בעל שם טוב. צוליב דעם האט איהם קיינער נישט ספיציעל באמערקט, אין ער האט נישט באקומען קיין איינלאדענונג צום סדר. דער הייליגער בעל שם טוב איז בכלל נישט געווען באזארגט. ער איז רואיג געגאנגען אין בית מדרש און זיך געזעצט לערנען.
די גרויסע צדיקת אדל וואס איז מיטגעפארען מיט'ן הייליגען טאטען, איז יא געווען באזארגט, ווייל דער יום טוב פסח איז שוין באלד דא, און עס איז נישט דא ווי איינצושטיין. אפילו קיין פרוטה איז אויך נישט געווען צו קענען איינקויפען אויף יום טוב. זי האט זיך זייער שטארק צעוויינט.
זי האט גענומען איר פאטער'ס העמד צום טייך אויסצוואשען, טראכטענדיג אז כאטש א ריין העמד זאל זיין אויף יום טוב. בשעת זי האט געוואשען דעם בגד, האט זי מתפלל געווען צום רבונו של עולם, אז זיי זאלען געהאלפען ווערען.
עס איז אדורך געגאנגען א גביר און באמערקט ווי זי וויינט, האט ער איר געפרעגט: "וואס האט מיט אייך פאסירט?". האט זי פארציילט זייער גאנצע פארלעגענהייט, ווי אויך וועגען דעם גרויסקייט פון איר הייליגען טאטען.
דער גביר האט איר בארואיגט, זאגענדיג: "ביי מיר וועט איר זיין אויף יום טוב, און עס וועט אייך גארנישט פעלען", אויך האט ער איר איבערגעגעבען זיין אדרעס.
דער צדיקת אדל איז באלד געלאפען אין בית מדרש פארציילען איר פאטער אז זיי האבען שוין ברוך השם ווי צו זיין אויף יום טוב.
ערב פסח איז דער בעל שם טוב מיט זיין טאכטער אריבער צום גביר אין שטוב. דער גביר האט איהם זייער פריינטליך אויפגענומען. ער האט איהם געוויזען ווי זיין שלאף צימער געפינט זיך. דער הייליגער בעש"ט איז זיך געגאנגען אביסעל צולייגען.
עס איז שוין געווארען שפעט און מען האט שוין געדארפט גיין אין שוהל דאווענען. דער גביר איז אריין אין צימער, אויפצווועקען זיין גאסט. ווי ערשטוינט איז ער געווען, זעהענדיג ווי אינמיטען שלאף גיסען זיך טייכען טרערען פון זיינע הייליגע אויגען.
א וויילע שפעטער האט זיך דער הייליגער בעש"ט אויפגעכאפט, און מיט א ברען געזאגט: "לעושה נפלאות גדולות לבדו כי לעולם חסדו". דערנאך זענען זיי געגאנגען צום דאווענען.
מען איז אהיים פון שוהל פרייליך. דער בעש"ט האט געפירט דעם סדר אויף גאר א הייליגען שטייגער. דער עושר האט פארשטאנען אז דא זיצט פאר איהם א גרויסע צדיק.
ווען מען איז אנגעקומען צו די ווערטער "לעושה נפלאות גדולות לבדו כי לעולם חסדו", האט דער הייליגער בעש"ט זיך זייער שטארק צופייערט. מיט גרויס פרייד האט ער דאס איבערגע'חזר'ט עטליכע מאהל.
ווען זיי האבען געענדיגט די הגדה האט זיך דער בעש"ט אנגערופען: "ברוך השם אז דער אייבערשטער האט אונז געהאלפען און ער האט איבערגעדרייט טרויער צו פרייד". ער האט אנגעהויבען דערציילען וואס דא האט פאסירט.
דא אין קאנסטאנטינאפעל, האט אמאהל געוואוינט דער טערקישע קעניג. ער איז געווען א אוהב ישראל. זיין יועץ איז געווען א יוד מיט'ן נאמען ר' משה. קיין זאך האט ער נישט געטוהן אהן זיך דורכרעדען מיט איהם.
ווען דער קעניג איז געשטארבען, האט זיין זון איבערגענומען דער מלוכה. דער זון איז אויך געווען א אוהב ישראל. אויך ער האט גארנישט געטוהן אהן דער עצה פון זיין ראטגעבער ר' משה.
צווישען די יועצים איז געווען א גוי'שע אנטיסעמיט, וואס האט נישט פארגינט אז א יוד זאל זיין אזוי גרויס. כסדר האט ער געזוכט עצות איהם שלעכטס צו טוהן.
איינמהאל, איז איהם אייגעפאלען א פלאן. ער האט געזאגט אז עס וואלט געפאסט אז דער קעניג זאל ארומגיין אין דעם גאנצען לאנד, כדי אז יעדער זאל אנערקענען דער נייע מלך, און איהם באגריסען.
דער יועץ האט אויסגערעכענט אז דער קעניג זאל אנקומען צום יודישען געגענט פונקט פסח ביינאכט, ווען אלע יודען זיצען ביים סדר. אזוי וועלען זיי נישט באגריסען דעם קעניג. און דער יועץ וועט קענען אויספירען זיין בייזען פלאן.
דער קעניג איז טאקע ארויס אויף א שפאציר. ווען ער איז אנגעקומען צו די יודישע גאס, האט ער געזעהן אז די יודען קומען איהם נישט אנטקעגען. ער האט זיך זייער געוואונדערט.
דער יועץ האט זיך גלייך אנגערופען: "קוק ווי די יודען זיצען ביי זיך אין דער היים, און זיי פראווען גרויסארטיגע סעודות, און פון דיר מאכען זיי זיך גארנישט וויסענדיג".
דער קעניג איז טאקע זייער באליידיגט געווארען, און געפרעגט דעם גוי'שע יועץ: "ווי אזוי דארף מען יעצט באשטראפען די יודען פאר דעם?".
דער יועץ האט אויסגענוצט דעם געלעגענהייט און געזאגט צום קעניג: "דיין גוטע יועץ ר' משה העצט זיכער אהן די יודען, איהם דארף מען הענגען, און אלע יודען דארף מען פארטרייבען פון דעם שטאט".
דער קעניג האט זייער געפעלען די עצה, און באלד איבערגעגעבען זיין זיגעל רינגעל צום יועץ, אויסצופירען זיין רשעות'דיגע אקציע.
ווען דער קעניג איז אהיימגעקומען, האט ער פארציילט פאר זיין אלטע מאמען וואס עס איז דא געשעהן. ווען זי האט דאס געהערט, האט זי אויסגעבראכען אין א ביטער געוויין און געזאגט: "ווייסטו דען נישט אז די אלע וואס הייבען זיך אהן מיט די יודען האבען א ביטערען סוף? ווייסטו דען נישט וואס עס האט פאסירט מיט עמלק, המן, סנחרב, און נבוכדנצר, און אלע וואס האבען פרובירט צו טשעפענען מיט די יודען? די יודען זענען א גוט פאלק. דאס איז זיכער געווען א בלבול פון דיין שלעכטען יועץ".
שפעט אינמיטען נאכט, האט דער קעניג געשיקט רופען ר' משה. ער האט איהם פארציילט דער גאנצער מעשה, און געבעטען א עצה, ווי אזוי מען דרייט זיך ארויס פון דער שלעכטע גזירה, נאכדעם וואס ער האט שוין ארויסגעגעבען דעם רינגעל צו דעם שלעכטען יועץ.
ר' משה האט זיך נישט פארלוירען, טראכטענדיג אז היינט איז דאך "ליל שימורים". דער באשעפער וועט זיי זיכער נישט פארלאזען. נאך אפאהר מינוט טראכטען, האט ער זיך אנגערופען: "מארגען אינדערפרי, ווען דער יועץ וועט אנקומען, זאל מען איהם גלייך באפאלען אז ער האט גע'גנב'עט דער קעניגס רינגעל".
אזוי איז טאקע געווען. מען האט געפונען דעם רינגעל ביים גוי'שע יועץ. מען האט נישט געמאכט קיין פארשונגען, נאר מען האט איהם באלד געהאנגען. אזוי זענען די יודען געראטעוועט געווארען פון א ביטער גזירה.
דער בעל שם טוב האט געענדיגט זיין ערציילונג און געזאגט: "ווען איך האב געוויינט אינמיטען שלאף איז דאס געווען צוליב דעם קטרוג וואס האט געהאנגען אויף כלל ישראל. ברוך השם אז מען האט גע'פועל'ט א ישועה".
יום טוב אינדערפרי, ווען ר' משה איז אהיים געקומען, נאכדעם וואס מען האט געהאנגען דעם רשע, איז ער פונקט אדורך געגאנגען דעם הויז פון דעם גביר. ווען דער הייליגער בעל שם טוב האט איהם דערזעהן, האט ער ארויסגעשריגען פון פענסטער: "גוט יום טוב ר' משה. יא, דער אייבערשטער האט געברענגט א ישועה צו זיין פאלק, און דו ביסט געווען דער גוטער שליח. אמת, "לעושה נפלאות גדולות לבדו כי לעולם חסדו".
אויסגענארט דעם דאקטער:
ווען דער הייליגער אמרי חיים זי"ע איז אמאהל שוואך געווען, איז איהם א דאקטער געקומען באזוכען, ווען דער דאקטער איז אנגעקומען האט דער רבי געפרעגט דעם דאקטער צו ער מעג עסען "חריין" מיט די פלייש. האט איהם דער דאקטער געענפערט: "חריין איז זייער נישט גוט פאר אייך". האט איהם דער רבי ווייטער געמוטשעט, אז ער האט זייער שטארק ליב צו עסען חריין מיט פלייש. האט איהם דער דאקטער געענפערט: "אויב דער רבי האט אזוי שטארק ליב צו עסען חריין מיט פלייש, קען ער דאס עסען". ווען דער דאקטער איז שפעטער ארויס, האט זיך דער רבי אויסגעדרייט צו זיין גבאי און געזאגט: "קוק אהן א נארישען דאקטער, "חריין האב איך ליב?", איך ווייס גאנץ גוט אז מען וועט מיר נישט לאזען עסען פסח דעם מרור, וויבאלד איך בין נישט אזוי געזונט האב איך מיר געוואלט פארזיכערען. איך וויל אז דו זאלסט זיין ביים סדר פסח ביינאכט, און דו וועסט זיין דער "עד" אז דער דאקטער האט געזאגט אז איך מעג עסען דעם "מרור".
דער מפלה פון דעם פריץ
ווען מהר"ש מבעלזא זי"ע האט אנגעהויבן צו בויען די שוהל אין בעלזא, האט דער פריץ פון די שטאט אנגעהויבן אנצוטוהן צרות און ענג צו מאכן פאר איהם זיינע וועגן. ער האט געסטראשעט אז קעגען איבער דעם שוהל וועט ער בויען א קירכע גרעסער און העכער פון דעם שוהל.
דערווייל איז שוין אנגעקומען פסח, און דער פריץ האט ארויסגעגעבן א ביטערע גזירה אז מען טאהר נישט מאכן קיין שום מצה בעקעריי אין שטאט ווייל עס קען צוברענגן צו פייער-אויסברוך.
די איינוואוינערס אין בעלזא זענען געווארן זייער צובראכן און טרויעריג פון די ביטערע בשורה, אבער מהר"ש זי"ע האט זיך פון דעם איבערהויפט נישט וויסענדיג געמאכט. און ער האט יעדעם איינעם בארוהיגט אז מען וועט נאך באקען פיל מצות אויף פסח.
די פאליציי וואס דער פריץ האט ארום געשיקט צו זעהן אויב די יודן היטען אפ זיין באפעהל, האבן דערצעהלט פאר דעם פריץ דאס די איינוואוינערס זענען טאקע זייער טרויעריג, אבער זייער רבי בארוהיגט זיי אז זיי וועלן נאך באקען פיל מצות.
דאס האט זייער אויפגערעגט דעם פריץ, און ער האט מורא געהאט דאס די הויפט יודן פון די בעלזער געמיינדע, וועלן נאך קענען ערלעדיגן ביי די העכערע רעגירונגס מיניסטארן, צו מבטל זיין די גזירה. דערפאר האט ער באשלאסען געשווינד אריבער צו פאהרן צו דעם הויפט מיניסטער וואס געוועלטיגט אויף די אלע שטעטלעך און דערפער, און איהם ערקלערן ווי געפערליך עס וועט זיין אויב מען וועט ערלויבן די יודן צו באקען מצות.
אנצוקומען צו יענעם מיניסטער, האט מען געמוזט אריבער פאהרן א שמאלען בריק. ווען דער פריץ איז אנגעקומען צו יענעם שמאלען בריק, האט ער באמערקט ווי קעגען איהם רייט דער פריץ פון "היבניב". אזוי ווי שטאלצע פריצים וואס זענען נישט מוותר פאר זייער כבוד, האבן זיך די צוויי אנגעהויבן ארום צו קריגען ווער עס מוז אָפְּטְרֶעטֶען פארן צווייטן און פריי מאכן דעם וועג. פון שרייען מיט די מויל האבן זיי אנגעהויבן זיך צו קריגען מיט די הענט, ביז דער פריץ פון בעלזא איז געהרג'ט געווארן.
די גזירה פון מצות איז בטל געווארן, און אויך דער פראבלעם פון דעם שוהל איז צו נישט געווארען. און דער שטאט בעלזא איז געווארן צהלה ושמחה.
אויסגעבעטן קינדער ביים
"מה נשתנה"
א חסיד איז אמאהל געפאהרן צו זיין רבי'ן דער "תפארת שלמה" פון ראדאמסק זי"ע. דער איד האט געדארפט געהאלפן ווערן, ווייל שוין אכצעהן יאהר וואס ער האט חתונה געהאט און ער האט נאך נישט געהאט קיין קינדער. האט איהם דער רבי געהייסען קומען צום קומענדיגען סדר, פסח ביינאכט.
איידער דער רבי האט אנגעהויבן צו זאגן די "מה נשתנה" האט ער צוגערופען דעם חסיד, און געהייסען פארלייענען וואס עס שטייט אין די הגדה פאר "מה נשתנה" האט ער געליינט "כאן הבן שואל" (דא פרעגט דער זוהן די קשיות). האט איהם דער רבי געזאגט: "כאן הבן שואל - דא קענסטו אויסבעטן א זוהן"
אזוי איז טאקע געווען, א יאהר שפעטער איז איהם געבוירן געווארן א זוהן!
"א-ת פתח לו"
ווען דער הייליגער בעל שם טוב זי"ע איז געפאהרן אויפן וועג קיין ארץ ישראל באגלייט פון זיין חסיד ר' צבי סופר זצ"ל. דער בעש"ט האט זיך געוואלט באגעגענען מיט'ן אור החיים הקדוש זי"ע, און צוזאמען ארבעטען מקרב צו זיין די גאולה אז משיח זאל קומען, דער צייט פון דער גאולה איז אבער נאך נישט אנגעקומען, האט דער שטן אונטערגעלייגט פארשידענע שטערונגען אויפן וועג אז דער בעל שם טוב זי"ע האט געמוזט צוריק אהיים פאהרן.
אינמיטען וועג האבן רויבערס זיי געכאפט און געבינדען אין קייטען און זיך געגרייט זיי צו פארקויפן פאר קנעכט. פון גרויס ווייטאג האט דער בעל שם טוב זי"ע פארלוירן זיין רוח הקודש און אלע הויכע מדריגות. האט איהם ר' צבי סופר געפרעגט: "רבי, פארוואס טוהט איהר גארנישט קעגען זיי"? האט דער בעש"ט זי"ע געענטפערט אז ער האט פארלוירן זיינע אלע הויכע מדריגות, און ער האט שוין נישט מער קיין כוח קעגען זיי ווייל ער האט אלעס פארגעסען.
האט דער בעש"ט זי"ע געבעטן ר' צבי סופר ער זאל איהם דערמאנען די "אלף-בית". דער בעש"ט זי"ע האט נאכגעזאגט מיט קדושה און גרויס ברען און התלהבות די אלע 22 אותיות פון דער א-ב, אז פון די קדושה האט זיך אויפגעריסן די שטריק און די רויבערס זענען אנטלאפען.
דאס קען זיין דער רמז: "ושאינו יודע לשאול" דער וואס קען שוין גארנישט רעדן ווייל ער האט אלעס פארגעסן, - "א-ת" (דאס מיינט מען די אותיות פון "אלף" ביז "תיו") "פתח לו", ווערט פאר איהם געעפענט די אלע טויערן פון הימל און די ישועה קומט שנעל.
ער האט איהם באמערקט
דער צדיק ר' פסח זצ"ל - דער פאטער פון ר' צבי אלימלך זי"ע (דער "בני יששכר") פלעגט זיך פארדינגען אלץ א מלמד ביי א רייכען מענטש אין א געוויסען דארף. ער פלעגט פארברענגן ביי יענעם א גאנץ ווינטער און פאר פסח איז ער אהיים געפאהרן מיט די געלט וואס ער האט פארדינט ביי יענעם.
דער בעל הבית איז אבער געווען זייער א קארגער מענטש און קיינמאהל נישט געטיילט קיין צדקה מיט א ברייטע האנט. ר' פסח האט נישט געקענט צוקוקען ווי ארימעלייט גייען אוועק פון איהם צובראכען און טרויעריג, האט ער געבעטן זיין בעל הבית אז ער זאל טיילען צדקה אויף זיין חשבון, און ביים ענדע זאל ער אראפ רעכענען פון די געלט וואס ער האט אויסגעטיילט פאר צדקה.
פאר פסח, ווען ר' פסח האט געוואלט אהיים פאהרן, האט דער בעל הבית אויסגערעכענט וויפוהל צדקה ער האט אויסגעטיילט אויף ר' פסח'ס חשבון. עס איז אויסגעקומען אז ר' פסח האט נאך געמוזט צולייגען א סומע געלט, אבער ער האט דאך גארנישט געהאט ביי זיך. האט דער בעל הבית ביי איהם צוגענומען זיין מאנטעל און בעקיטשע.
אזוי איז ר' פסח אהיים געפאהרן ליידיג אהן קיין פרוטה. ער האט זיך געשעמט אריין צו גיין אין זיין הויז, איז ער אנשטאט דעם געגאנגען אין בית המדרש. דארט האט איהם געטראפן זיין זוהן ר' צבי אלימלך, און ער איז באלד אהיים געלאפן מעלדן פאר די מאמע אז דער טאטע איז שוין אהיים געקומען. זי האט שנעל צוגעגרייט א מאלצייט ווי עס פאסט צו זיין.
באין ברירה איז ר' פסח אהיים געגאנגען, און ער באמערקט ווי אויפן וועג פאהרט שנעל אריבער א פערד און וואגען און דער רייטער ווארפט אראפ צו זיי א שווערן זעקל.
ר' פסח רופט און ווינקט איהם אז ער זאל זיך אפשטעלן אויף צו נעמען זיין זעקל. אבער יענער פאהרט ווייטער און מאכט זיך נישט וואוסענדיג. ער שרייט העכער און העכער און לויפט איהם נאך, אבער יענער איז געפארען זייער שנעל ביז ער איז אינגאנצן פארשוואונדען געווארען.
ר' פסח האט פארשטאנען אז דאס איז נישט קיין פשוטע זאך. ער האט אויפגעמאכט דעם זעקל און געטראפען ליגען פונקטליך וויפוהל געלט דער בעל הבית האט איהם געמוזט באצאהלן.
דער סדר האט ער שוין אנגעראכטען מיט א ברייטקייט, און ווען מען איז אנגעקומען צו "שפוך חמתך" און געעפענט די טיהר, האט זיך דער קליינער זוהן ר' צבי אלימלך אנגערופען: "קוק נאר, קוק נאר טאטע, אט דא איז דער מענטש וואס האט צוגעווארפן צו אונז דעם זעקל"!!!
א חסידישע לבוש
דער מהר"א מבעלזא זצ"ל האט אמאהל דערצעהלט וואס עס הייסט א "חסידישע לבוש", און וואס דאס היט אפ דעם מענטש. ער האט אנגעהויבען צו דערציילען:
איינמאהל איז געווען א חסידישער איד וואס האט געמוזט ערלעדיגען פאר זיין געשעפט עטליכע זאכן אין חול המועד פסח, און ער האט דערפאר געמוזט פארברענגען מיט גוים. זיין שטריימעל האט ער געהאלטען אין זיין טאשקע.
ביים ענדע זיצונג האבן די גוים ארויס גענומען בִּיעֶר (וואס דאס איז חמץ) און אנגעגאסען פאר יעדעם א גלעזעל. דער חסיד האט נישט געוואלט מאכן א ברכה נאר מיט זיין היט. ער האט ארויס גענומען פון זיין טאשקע זיין שטריימעל דאס אנצוטוהן. ווען ער האט געזעהן דעם שטריימעל, האט ער זיך דערמאנט אז היינט איז פסח, און דאס האט איהם צוריק געהאלטן פון צו טרינקן דעם חמץ'דיגען בִּיעֶר.
האט דער בעלזער רב זי"ע געענדיגט: "פון דעם זעהט מען וואס א חסידישע לבוש קען אויפטוהן און צוריק האלטן דעם מענטש פון עבירות.
מען דארף זיך אליינס דערנענטערען:
דער הייליגער אמרי חיים זי"ע, האט אמאהל אויפ'ן וועג אהיים פון שוהל, געפרעגט זיין גבאי: "וואס הערט זיך?", האט דער גבאי געענפערט: "עס דערנענטערט זיך שוין דער הייליגער יום טוב פסח. האט דער רבי איהם צוריק געענפערט: "דאס אז דער יום טוב פסח דערנענטערט זיך, דאס ווייס איך, אבער ווי אזוי דערנענטערסט דו זיך צום יום טוב פסח.
מען דארף איהם
אויסהאקען די ציין
ווען דער חיד"א (ר' יוסף חיים דוד אזולאי זצ"ל) איז געווען רב אין דעם איטאליענישע שטאט ליווארנא, האט ער איינמאהל געהאלטן א דרשה און שוהל, און גערעדט וועגן דעם גרויסן איסור פון זיך אפשערן די בארד, אז דער וואס טוהט דאס, איז עובר אויף אסאך לאווין. איינער א בעל עבירה האט צוגעהערט די דרשה, האט ער זיך אנגערופען צו דעם רב מיט חוצפה: "איך האלט אז מען מעג זיך אפשערן די בארד, און בלייבן אזוי ווי מען איז געבוירן געווארן, אהן א בארד"! האט דער חיד"א זצ"ל זיך צוריק אנגערופען: "מיט דעם איז מיר שוין פארענטפערט פארוואס דער בעל ההגדה זאגט אויף דעם רשע "ואף אתה הקהה את שיניו". - דער רשע טענה'ט אז א מענטש דארף בלייבן אזוי ווי ער איז געבוירן געווארן - אהן א בארד! דערפאר "הקהה את שיניו" - האק איהם אויס די ציין!! ער דארף נישט האבן קיין ציין, ווייל ער איז געבוירן געווארן אהן ציין.
מען קען זיך שוין זעצען צום סדר:
דער הייליגער אמרי חיים זי"ע האט זיך אמאהל אנגערופען, מיט זיין הייליגער עניוות: "עס ווערט געברענגט אין ספרים הקדושים, אז א מענטש דארף זיך מקדש ומטהר זיין און זיך צוגרייטען צום הייליגען יום טוב. איך אבער מיט וואס האב איך זיך צוגעגרייט צום הייליגען יום טוב פסח".
א וויילע שפעטער האט ער אויסגעפירט: "איין זאך בארואיגט מיך, ווייל איך האב געגעבען געלט פאר ארימערלייט אויף מעות חטים. יעצט וועלען זיי זיך קענען זעצען צו א לעכטיגען סדר. מיט דעם זכות קען איך זיך אויך זעצען צום סדר.
פסח איז נאך א טאג
דער הייליגער צדיק, דער נודע ביהודא זי"ע, וואס איז געווען רב אין'ם שטאט פראג, האט אמאל געטראפען א קליינער שייגעץ אין גאס, ווי ער וויינט. דער נודע ביהודא איז צוגעגאנגען און געפרעגט: "פארוואס וויינסטו?" האט דער שייגיץ געענפערט, און אנגעהויבען דערציילען זיין ווייטאג:
"מיין טאטע און מאמע זענען געשטארבען, און איך וואוין ביי מיין פעטער. ער איז זייער א שלעכטע מענטש. ער איז א בעקער, און יעדן טאג שיקט ער מיר ארויס מיט א קוישעל ברויט. איך מוז פארקויפען אלע ברויט, און אהיימברענגען די גאנצע געלט. טאמער איך קום אהיים מיט ווייניגער געלט, שלאגט ער מיר מיט געפערליכע, אכזריות'דיגע קלעפ. היינט האב איך שוין פארקויפט דעם גאנצען קויש. אזוי ווי איך בין געווען גרייט אהיים צוגיין, האב איך אריינגעלייגט מיין האנט אין טאש, און דער געלט איז נישט דא. מן הסתם האט דאס איינער גע'גנב'עט. יעצט האב איך מורא אהיימצוקומען".
דער נודע ביהודא האט איהם בארואיגט. ער האט איהם אהיימגענומען און געגעבען די גאנצע געלט. דער קליינער גוי, האט איהם זייער באדאנקט, און ער איז אהיים געגאנגען.
* * *
עס איז חול המועד פסח, און דער נודע ביהודא זיצט ביי זיך אין זיין ספרים שטוב. פלוצלינג הערט ער א קלאפ אין טיר. ווען ער איז צוגעגאנגען האט ער געזעהן ווי עס שטייט פאר איהם א גרויסער גוי. דער גוי האט איהם געזאגט: "ביטע לאז מיר אריין. איך דארף דיר איבערגעבען זייער א וויכטיגע זאך".
אזוי ווי דער גוי איז אריין, האט ער אנגעהויבען דערציילען: "דו דערקענסט מיר מן הסתם נישט. איך בין דער גוי וואס דו האסט מיט יאהרען צוריק געראטעוועט פון די רציחות'דיגע הענט פון מיין פעטער. דו האסט מיר געגעבען די געלט וואס איך האב פארלוירען. יעצט בין איך געקומען אפצאלען פאר די טובה. איר זאלט וויסען אז מיין פעטער גרייט זיך יעצט אויסצו'הרג'נען אלען יודען פון די שטאט פראג. א טאג נאך פסח קויפען דאך אלע יודען ברויט פון א גוי. אזוי ווי מיין פעטער איז דער בעקער פון דעם שטאט, פלאנירט ער אריינצולייגען סם אין אלע ברויט. אזוי וועט ער אויס'הרג'ענען די גאנצע שטאט פראג אין איין טאג. דער נודע ביהודא האט איהם זייער שטארק באדאנקט, און דער גוי איז אהיימגעגאנגען.
* * *
עס איז אחרון של פסח, און אין דעם גרויסען שוהל פון פראג האט מען שוין געענדיגט דאווענען. דער גבאי האט געגעבען א קלאפ אויפן בימה און געזאגט: "דער רב האט געהייסען אויסרופען אז היינט נאכמיטאג גייט זיין זייער א וויכטיגע דרשה, און קיינער זאל נישט פעלען".
נאכמיטאג איז דער שוהל געווען פיל. יעדער האט זיך שוין זייער שטארק געוואונדערט וואס דער רב גייט זאגען. דער רב איז ארויף און אנגעהויבען רעדען: "רבותי, עס איז געשעהן זייער א גרויסע טעות ווען איך האב מסדר געווען דעם לוח פון דעם יאהר. איך האב באמערקט אז איך האב מיך פארעכענט. פסח האט זיך באמת געדארפט אנהייבען א טאג שפעטער. יעצט איז שביעי של פסח, און מארגען איז אחרון של פסח. יעדער זאל מארגען קומען אין שוהל, און חס ושלום נישט איינקויפען קיין חמץ ביז מארגען אווענט.
דער נעקסטער טאג, שטייען שוין אלע וועגעלעך מיט ברויט אין דער גרויסע גאס פון פראג. ווי ערשטוינט איז דער רשע, דער בעקער געווען, ווי קיינער קויפט נישט קיין ברויט. אלע יודען זענען אנגעטוהן מיט יום טוב קליידער און זיי גייען אין שוהל.
מען ווארט אז דער רב זאל אריינקומען, כדי אז מען זאל קענען אנהייבען דאווענען. עס גייט אדורך א שעה, אבער דער רב איז נאך אלץ נישט דא. "קוק ארויס" רופט זיך אהן איינער צום צווייטען. אינדרויסען זעהט מען ווי דער רב שטייט, און ער רעדט צו די פאליציי. אויך האבען זיי געזעהן ווי מען קייטעלט איין דער בעקער און מען פירט איהם אוועק.
וואס האט דא פאסירט? האבען זיי זיך געוואונדערט. א וויילע שפעטער איז דער רב אריינגעקומען און פארציילט דער גאנצע מעשה, און ער האט זיי געזאגט אז היינט איז באמת נישט פסח. און דער טעם פארוואס ער האט נישט געוואלט פריער דערציילען וואס דא איז געשען, איז כדי צו זיין פארזיכערט אז דער רשע זאל האבען א ביטערען סוף. היינט אינדעפרי האבען די פאליציי אוסגעפריווט און געגעבען א הינט צו עסען איין ברויט, און דער הינט איז אויפן ארט געשטארבען, און מען האט ארעסטירט דעם רשע דער בעקער. אזוי זענען אלע יודען געראטעווט געווארען, כן יאבדו כל אויבך ה'.
א כזית נרצה
ביים אהבת ישראל זי"ע האט אמאהל פאסירט, צום סוף סדר, פסח ביינאכט, נאכדעם וואס ער האט געזאגט "נרצה" האט ער געגעבען א טיפ'ן זיפץ, און זיך אנגערופען, "דעם כזית מצה האבן מיר געגעסען, דעם כזית מרור האבען מיר געגעסען, אבער ווי נעמט מען א כזית נרצה, צו וויסען אז אונזערע מעשים זענען באוויליגט ביים רבונו של עולם.
זכותם יגן עלינו ועל כל ישראל
רייניגען אויף פסח: ראש השנה בעט מען נאך די תקיעות: "יהי רצון שאלו המלאכים היוצאים מן קשר"ק (תקיעה, שברים, תרועה, תקיעה) ימליצו טוב בעדינו". אז די מלאכים וואס קומען ארויס פון דער שופר ווען מען בלאזט תקיעה, שברים, תרועה און תקיעה, זאלן רעדן גוטס פאר אונז. האט דער בארדיטשובער רב זי"ע געזאגט אויף דעם, אז דאס גייט אויך ארויף אויף די ארבייט פון פאר פסח. אז די מלאכים וואס קומען ארויס פון "קשר"ק" ק'ראצען, ש'ארען, ר'ייבען און ק'ערען זאלן רעדן גוטס פאר אונז.
מים שלנו: ראש השנה איז מען זוכה תשובה צו טוהן "מיראה" (פארכט פון דעם אייבערשטן). און פסח איז מען זוכה תשובה צו טוהן "מאהבה" (ליבשאפט צו דעם אייבערשטן). דורך "תשובה מיראה" ווערן די עבירות פון "מזיד" איבער געקערט צו "שוגג". און דורך "תשובה מאהבה" ווערן אפילו די "שגגות" איבער געקערט צו מצוות און זכותים. ראש השנה ווארפען מיר אריין אין דעם טייך אונזערע עבירות, וואס זענען געווארן "שגגות". אבער אין פסח וואס מיר טוהן "תשובה מאהבה", גייען מיר צוריק צום טייך ארויס צו שעפען די "שגגות" אז זיי זאלן ווערן איבער געקערט צו מצוות און אונזערע זכותים זאלן זיך מערן.
בדיקת חמץ: דער טעם פארוואס ביי בדיקת חמץ איז מען אזוי שטארק מקפיד אז עס זאל נישט בלייבן קיין ברעקל, וואס מיר זעהן נישט אז ביי אנדערע זאכן זאל מען אזוי שטארק מקפיד זיין און נאכזוכען יעדען ברעקל. זאגט אויף דעם דער רדב"ז אין זיינע תשובות, ווייל חמץ איז מרמז אויף דעם יצר הרע און מצה איז מרמז אויף דעם יצר טוב. דערפאר קוקען מיר אזוי שטארק אויס צו רוימען דעם חמץ, כדי ארויס צו רייסען פון אונז דעם יצר הרע אינגאנצן אז עס זאל נישט איבערבלייבן קיין שום צייכען פון איהם.
שריפת חמץ: פארוואס איז דא וואס פיהרן זיך צו פארברענען ביי שריפת חמץ די לעכט וואס מען האט גענוצט פאר בדיקת חמץ, עס איז דאך נישט חמץ'דיג געווארן? נאר מיט דעם זענען מיר מרמז אז מיר האפן אז אין דעם קומענדיגן יאהר וועלן מיר נישט דארפן דאס לעכט. נאר דער אייבערשטער אליין וועט פארברענען די חמץ דורך די גרויסע לעכט וואס וועט אויפשיינען ווען משיח וועט קומען.
משה עומד בראש החדש ומזהיר על הפסח: ראש חדש האט שוין משה רבינו מזהיר געווען וועגען פסח משה רבינו האט שוין ר"ח ניסן אריינגעלאכטן דער הייליגען יו"ט פסח אין כלל ישראל.
(אמרי חיים)
מה שמשייר יניחנו בצנעא שמא תטול חולדה: חמץ איז דאך מרמז אויף גאווה, און דאס דארף מען מבער זיין פון זיך, עס איז אבער דא אמאהל וואס מ'דארף דאס יא ניצען פאר עבודת ה', אזוי ווי עס שטייט ויגבה לבו בדרכי ה', אבער אפילו מיט יענער גאווה דארף מען זייער אכטונג געבען, די משנה רעדט דאך פון גאווה ווייל מ'רעדט דאך פון חמץ און חמץ איז מרמז אויף די יצר הרע, זאגט אונז די משנה, "מה שמשייר" דער ביסעל גאווה וואס ער לאזט איבער פאר עבדות ה', "יניחנו בצנעא" זאל ער דאס גוט אפהיטען, דאס הייסט ער זאל אכטונג געבען אפילו ביי דער גאווה ווי אזוי ער נוצט דאס "שמא תטול חולדה" חולדה גייט ארויף אויף די יצר הרע, טאמער וועט די יצר הרע דיר איבער רעדען אז גאוה איז זייער א גוטע זאך און דו וועסט בלייבען דערמיט.
(אמרי חיים)
ליל הסדר: פארוואס ווערן אנגערופען די נעכט פון פסח "סדר נעכט" זאגט אויף דעם דער מהר"ל, מרמז צו זיין מיט דעם, אז אלעס וואס געשעהט מיט יודן זייט זיי זענען ארויס געגאנגען פון מצרים ביז צו דעם היינטיגן טאג, איז מיט א אויסגערעכענטען סדר. אפילו מיר פארשטייען נישט די באדייטונג פון די פאסירונגען. אויך שטייט אז וועגען דעם ווערן זיי אנגערופען די סדר נעכט, ווייל ווי אזוי מען פירט זיך אויף די נאכט אזוי וועט מען זיך אויפפירען א גאנצע יאהר, דאס הייסט, עס איז א סדר פאר א גאנצע יאהר.
ויעל הארבה וגו' וינח בכל גבול מצרים וגו' ותחשך הארץ ויאכל את כל עשב וגו' (שמות י-יד-טו). דער בעל הטורים זאגט, עס שטייט ביי ארבה "וינח הארבה" און ביי שבת קודש שטייט "וינח ביום השביעי" פון דא זעהן מיר אז די ארבה האט גערוהט שבת און נישט געארבייט (געגעסען). מען קען זאגען נאך א ראי', ווייל עס שטייט אינ'ם נעקסטען פסוק "ותחשך הארץ ויאכל את כל עשב" ערשט נאכדעם וואס עס איז געווען "ותחשך הארץ" דאס הייסט אז עס איז געווארען מוצאי שבת, ערשט דעמאלס איז געווען "ויאכל את כל עשב" זיי האבען אנגעהויבען צו ארבייטען (צו עסען).
(ספרים)
כשלחו כלה גרש יגרש אתכם מזה, דבר נא באזני העם וישאלו איש מאת רעהו (שמות יא-א-ב). עס איז דא א דין אז ווען א בעל הבית דינגט א ארבייטער פאר א גאנצע טאג, און דער ארבייטער ציעט צוריק פונ'ם געשעפט אינמיטען טאג, דארף איהם דער בעל הבית בכלל נישט באצאלען, אפילו פאר די ארבייט וואס ער האט געארבייט, אבער אויב דער בעל הבית ציעט צוריק אינמיטען טאג, דארף ער איהם באצאלען פאר'ן גאנצען טאג, כאטש ער האט נאר אביסעל געארבייט. די יודען וואלטען אין אמת'ן געדארפט ארבייטען 400 יאהר, זיי זענען אבער ארויס פון מצרים נאך 210 יאהר, וואלטען דאך די מצרים גארנישט געדארפט באצאלען, ווייל זיי זענען ארויס פארן צייט, אזוי ווי א ארבייטער אינמיטען טאג. זאגט די תורה, "כשלחו כלה גרש יגרש אתכם מזה" די מצרים וועלען אייך ארויסשיקען מיט געוואלד, ממילה איז דאס אזוי ווי א ארבייטער וואס דער בעל הבית פארשיקט איהם אינמיטען דער ארבייט, וואס דעמאלס דארף דער בעל הבית באצאלען פארן גאנצען טאג, קומט דאך אויס אז די מצרים דארפען באצאלען פאר'ן ארבעט פון די גאנצע 400 יאהר. וועגען דעם "דבר נא באזני העם וישאלו איש מאת רעהו" זאג זיי אז זיי זאלען נעמען פון די מצרים וואס מער, ווייל זיי דארפען באצאלען פאר ארבעט פון 400 יאהר.
(מפי השמועה)
ראשון הוא לכם לחדשי השנה (שמות יב-ב). דער תורה הק' זאגט, אז חודש ניסן זאל הייסען דעם ערשטען חודש פונ'ם יאהר, און דאס וועט זיין א זכר ליציאת מצרים. וועגען דעם, אויב מען שרייבט א בריף וכדו' אין דעם גוי'שע שפראך, און מען דארף זיך באנוצען מיט זייערע חדשים, זאל מען ארויס שרייבען די נאמען פונ'ם גוי'שע חודש (למשל יאנוער וכדו') און נישט שרייבען קיין מספר (למשל 98\5\7) ווייל מיט דעם ווייזט מען אז דאס איז דער זיבעטער חודש, וואס ביי אונז איז דאס גאר א אנדערע חודש. (עס זענען דא וואס פירען זיך צוצושרייבען "למספרם")
(חתם סופר)
ושחטו אותו כל קהל עדת ישראל (שמות יב-ו). לכאורה ווי אזוי האבען די יודען מקריב געווען דעם קרבן פסח אין מצרים, עס איז דאך "שחוטי חוץ"? נאר עס שטייט אין פרשת יתרו "ואשא אתכם על כנפי נשרים" דער אייבערשטער האט גענומען גאנץ כלל ישראל מיט די "עננים" צו דעם "מקום המקדש", און דארט האט מען גע'שחט'ען דעם קרבן פסח, און נאכדעם האט ער אונז צוריק געברענגט קיין ארץ גושן.
(תרגום יונתן בפרשת יתרו)
משכו וקחו לכם (שמות יב-כא). עס איז באקאנט אז דער הייליגער רבי ר' זושא זי"ע פלעגט אזוי זאגען וועגען זיך, "מען וועט נישט שטראפען זושא, פאר וואס ער איז נישט אזוי ווי דער רבי ר' בער, מען וועט איהם אבער שטראפען פאר וואס ער איז נישט זושא". קען מען אזוי טייטשען, "משכו וקחו לכם" דו זאלסט זיך מתקן זיין "לכם" לויט דיינע אייגענע בחינת הנפש.
(אמרי חיים)
וחמשים עלו בני ישראל מארץ מצרים (שמות יג-יח) אחד מחמשה יצאו וארבעה חלקים מתו בשלשת ימי אפילה (רש"י) אויב אזא גרויסע חלק פון כלל ישראל איז געשטארבען, קומט דאך אויס אז יעדער מענטש וואס איז ארויס פון מצרים, האט ערשט פארלוירען א חלק פון זיין משפחה, און דאך ווען מען איז ארויס פון'ם ים סוף האט ער געזינגען שירה מיט א מורה'דיגע שמחה, פון דא זעהן מיר דער גרויסקייט פונ'ם שירת הים.
(מהר"י מבעלזא זי"ע)
ולא נחם אלקים דרך ארץ וגו' (שמות יג-יז) דער אייבערשטער האט זיך נישט אויפגעפיהרט מיט די אידן אזוי ווי די שטייגער און נאטור פון דער וועלט. ווייל דער נאטור פון דער וועלט איז, אז וואסער קומט אראפ פון הימעל, און ברויט מאכט מען פון ווייץ וואס קומט פון דער ערד. אבער מיט די אידן האט זיך דער אייבערשטער אויפגעפיהרט פארקערט ברויט, איז אראפ געקומען פון'ם הימעל, דאס איז דער מן, און וואסער איז ארויף געקומען פון אונטען, פונ'ם שטיין וואס משה רבינו האט געשלאגען און ס'האט געגעבן וואסער.
(פנינים יקרים)
וייראו מאד מהם ויצעקו בני ישראל אל ה' (שמות יד-י) די אידן האבען געשריגען און געוויינט צו דעם אייבערשטען, פאר דעם וואס זיי האבן מורא פון א מענטש א "בשר ודם". ווייל איינער וואס איז א אמת'דיגער ירא שמים, האט נישט מורא פון קיינעם נאר פון דעם אייבערשטען. "ויראו מאד מהם" וועגען דעם וואס זיי האבען מורא פאר א בשר ודם, "ויצעקו בני ישראל אל ה'" פאר דעם האבען זיי געשריגען צום אייבערשטען.
(מאור ושמש)
ופרעה הקריב וגו'. דבר אל בני ישראל ויסעו (שמות יד-י-טו) ווען די אידן האבן געזעהן מיט וואס פאר א מסירת נפש פרעה וויל זיי שלעכטס טוהן אז ער האט אליין איינגעשפַּאנט זיין פערד און וואגען און געגאנגען דער ערשטער, צו שלאגען די אידן, האבן די אידן געבעטען פונ'ם אייבערשטן, זיי זאלן אויך האבן אזא מסירת נפש וואס זאל קענען ביישטיין די רשעים. האט זיי דער אייבערשטער געענטפערט "דבר אל בני ישראל ויסעו" זאג פאר די אידן אז מיט דעם וואס זיי וועלען אנהייבען צו גיין אין די וואסער, וועלען זיי ארויס ווייזען דאס גרעסטע מסירת נפש, און דורך מסירת נפש וועלען זיי קענען באזיגען די רשעים.
(קדושת לוי)
וישב הים לפנות בקר לאיתנו (שמות יד-כז) עס איז אמאהל געווען א "פילוסוף" וואס האט זיך געלערנט די "חכמת הטבע" און ער האט געוואלט קומען צום הייליגען בעל שם טוב הק' און זאגען, אז ער האט חוקר געווען און'ם חכמה פון די טבע, און ער האט געטראפען אז אין די צייט ווען די ים סוף האט זיך געשפאלטען, האט דאס געדארפט געשען "על פי דרך הטבע" אויב אזוי וואס איז געווען דער גרויסער נס? און נאך איידער ער איז אנגעקומען צום הייליגען בעל שם, איז דער צדיק געגאנגען אין שוהל, און געהייסען אז מען זאל צוזאמען רופען די גאנצע שטאט, און ער האט אנגעהויבען דרש'ענען, עס זענען דא אזעלכע נארישע מענטשען, וואס פארשטייען נישט וואס עס איז געווען די נס פון קריאת ים סוף, און זיי זאגען אז עס איז נאר געווען א "טבע", ווייסען זיי דען נישט אז דער הייליגער באשעפער האט באשאפען די "טבע", אזוי ווי חז"ל דרש'ענען אויף דער פסוק "וישב הים לפנות בקר לאיתנו", אז דער אייבערשטער האט שוין ביי בריאת העולם אריינגעלייגט אינ'ם טבע פון דער בריאה, אז אינ'ם מינוט וואס די יודען וועלען אריבער גיין דעם ים סוף, זאל זיך דער ים שפאלטען, אויב אזוי איז דאך דער "טבע" גרעסטער "נס".
(בעל שם טוב)
ויושע ה' ביום ההוא את ישראל מיד מצרים וירא ישראל את מצרים מת על שפת הים (שמות יד-ל) ווען דער אייבערשטער וועט משפט'ן די גוים ביי די גאולה העתידה וועט דער שטראף זיין מיט פייער, אזוי ווי עס שטייט אין פסוק (ישעי' סו-טו) כי הנה ה' באש יבא וגו' כי באש ה' נשפט. ווען די יודען זענען ארויס פון מצרים האבען זיי געמיינט אז דאס איז די גאולה עתידה, אבער ווען זיי האבען געזעהן אז דער אייבערשטער משפט מיט וואסער האבען זיי פארשטאנען אז דאס איז נאר א הצלת הגוף, און נישט די גאולה העתידה, דאס זאגט דער פסוק "וירא ישראל את מצרים מת על שפת הים", די יודען האבען געזעהן אז די רשעים ווערען גע'משפט מיט וואסער און נישט מיט פייער, האבען זיי פארשטאנען אז זיי זענען נאך נישט גאנץ און אז זיי האבען נאך אויף וואס תשובה צו טאהן, "ויראו העם את ה'", האבען זיי מורא געהאט פון דעם אייבערשטען און תשובה געטוהן ווי עס דארף צו זיין.
(ספרים)
אשירה לה' כי גאה גאה סוס ורכבו רמה בים (טו-א) ווי אזוי קען א איד אנקומען צו די מדריגה פון זינגען שירה און לויבן דעם אייבערשטן, דורך דעם וואס "סוס ורוכבו רמה בים" אלע תאוות און שלעכטע מידות ווארפט ער אוועק.
(ספרים)
אמר אויב ארדף אשיג אחלק שלל (שמות טו-ט) די מצרים האבען געוואלט פוגע זיין אין די דריי גרויסע ענינים וואס די יודען האבען איינגעהאלטען אין די לאנד מצרים, דאס זענען ש'ם ל'שון ל'בוש, וואס איז ראשי תיבות "שלל" זיי האבען געוואלט בייקומען די יודען דארך'ן עוקר זיין די דריי זאכען, אבער עס האט זיי גארנישט געהאלפען. מיט דעם קען מען מפרש זיין דעם פסוק אין אשת חיל, "בטח בה לב בעלה" דער אייבערשטער האט געגלייבט אין כנסת ישראל, ווייל "ושלל לא יחסר" עס האט נישט געפעלט פון די אותיות "שלל" ש'ם ל'שון ל'בוש.
(אמרי חיים)
שבת נאך פסח: דער אפטער רב זי"ע (אוהב ישראל - לקוטים) שרייבט עטליכע טעמים וועגען דער מנהג וואס מען מאכט א שליסל חלה, שבת נאך פסח, (מען שטעכט אריין, אין די חלות א שליסל און מען מאכט א צורה פון א שליסל) ער שרייבט אויף דעם אז מנהג ישראל תורה. איינער פון די טעמים זענען, וויבאלד די יודען האבען דאך געגעסען "מן" ביז זיי זענען אריין אין ארץ ישראל, און פון נאך פסח (הקרבת העומר) האבען זיי אנגעהויבען צו עסען פון די תבואה פון ארץ ישראל, האבען זיי דאך געדארפט בעטען פאר פרנסה, און מיר ווייסען דאך אז צו יעדע זאך איז דא א שליסל, איז דער שליסל מרמז אויף דער שליסעל פון פרנסה.
(אוהב ישראל)
ועתה..... און יעצט וועל איך דיר זאגן א כלל און מיט דעם וועסטו פארשטיין א סאך מצוות........(און איז מסביר יעדער ענין וענין עיין שם) ..... אין מצרים האט דער רבונו של עולם אפען געוויזען די אמונה וועלכע האט אפגעפרעגט יעדער ענין פון כפירה, וועגען דעם ווייל הקב"ה מאכט נישט אותות ומופתים אין יעדער דור אנקעגען די אויגען פון יעדער רשע אדער כופר, האט ער אונז באפוילען אין די תורה אז מ'זאל מאכען א כסדר'דיגע געדענקעניש אין צייכען צו וואס אונזערע אויגען האבען געזעהן, און דאס זאלען מיר איבערגעבען צו אונזערע קינדער און זייער קינדער צו זייערע קינדער און זייערע קינדער צום לעצטען דור [ווייל דאס איז א שורש פון אמונה בה'.] די תורה האט דאס זייער הארב אוועקגעשטעלט ווי מ'זעט אז די תורה באשטראפט מיט כרת פאר דער וואס עסט חמץ אין פסח, און פאר דעם וואס טוט נישט מקריב זיין קיין קרבן פסח, און ער האט געהייסען אז מיר זאלען פארשרייבען אלעס וואס ער האט זיך צו אונז באוויזען מיט אותות ומופתים אויף אונזערע הענט און אויף קעגען אונזערע אויגען (תפילין) און מען זאל דאס אויך פארשרייבען אויף די טירען פון די הייזער מיט מזוזות, און מען זאל דאס דערמאנען (און זאגן) מיט אונזער מויל צופרי און ביינאכט ווי די גמרא לערנט ארויס אין מס' ברכות פונעם פסוק למען תזכור וכו' [אמת ויציב דאורייתא] און אז מ'זאל מאכען א סוכה יעדער יאהר, און אזוי איז אויך פאראן אסאך מצוות וואס איז "זכר ליציאת מצרים".
אלעס איז וועגען דעם אז מיר זאלען האבן אין אלע דורות עדות אין די מופתים עס זאל קיינמאל נישט פארגעסען ווערען, און מיט דעם וועט א כופר נישט קענען אויפמאכען זיין מויל צו לייקענען ח"ו אין דעם גלויבונג פון השם.
ווייל א מענטש וואס קויפט א מזוזה פאר א זוז און ער קלאפט עס ארויף אין די עפענונג פון זיין טיר און ער טראכט אין איר ענין? מיט דעם מידה ווייזט ער אז דער הייליגער באשעפער האט באשאפען דער וועלט און אז ער ווייסט אלעס און זעט אלעס, און ער טוט אלעס, און דארך דעם איז ער מודה אין נבואה, און ער גלייבט אין אלע ווינקלען פון די תורה, און דאס איז אויסער דעם וואס ער ברענגט דאך ארויס אז די גענאדער פון הקב"ה איז זייער גרויס צו די וואס טוען זיין ווילען, ווייל דער רבש"ע האט דאך אונז ארויסגענומען פון יענער שווערע ארבעט, צו פרייקייט און מיט גרויס כבוד, דאס איז געווען אין דעם זכות פון זייערע עלטערען וואס האבען געוואלט (באגערט) און די מורא פון השם, און וועגען דעם האבען חז"ל געזאגט אין מסכת אבות, "הוי זהיר וכו'" זאלסט זיין אפגעהיטען און אנגעווארענט אין א לייכטער מצוה פונקט ווי אין א הארבע מצוה, ווייל אלע זענען זייער באגלוסט און באליבט צום הייליגען באשעפער, ווייל מיט זיי טוט מען שטענדיג דאנקען דעם הייליגען באשעפער, און די כוונה פון אלע מצוות איז אז מיר זאלען גלויבן און אונזער גאט און מיר זאלען איהם דאנקען פאר דעם וואס ער האט אונז באשעפען, און דאס איז דער כוונה פון באשאפונג פון דער גאנצער וועלט, [שאין לנו טעם אחר ביצירה הראשונה ואין לעליון בתחתונים, חפץ מלבד זה שידע האדם ויודה לאלהיו שבראו] נאר דאס מיר זאלען וויסען און דאנקען די באשעפער דער מענטשען זאלן וויסען און דאנקען זיין גאט וואס האט איהם באשאפען און די כוונה פון דאווענען הויך אויפען קול ביי די תפילות אין די כוונת פון בתי כנסיות, און זכות תפלת הרבים, אז עס זאל זיין פאר מענטשען א פלאץ מען זאל זיך איינזאמלען און דאנקען דער גאט וואס האט זיי באשאפען און געמאכט עגזעסטירען און דאס פארשפרייטען צו די עולם און אלע זאלען זאגען צו איהם מיר זענען דיינע באשעפנישען, און דאס איז פשט אין חז"ל (ירושלמי תענית פ"ב ה"א) "ויקראו אל אלקים בחזקה", "מכאן אתה למד שתפלה צריכה קול" פון דא לערנען מיר ארויס אז תפלה פאדערט א קול.
און פון די גרויסע נסים וואס זענען מפורסם וועט א מענטש שוין מודה זיין אין די באהאלטערנע נסים, וועלכער זענען די יסוד פון די גאנצע תורה, ווייל א מענטש האט נישט קיין חלק אין תורה פון משה רבינו ע"ה נאר אויב ער גלייבט ביי אלע זאכען און פאסירונגען אז אלעס איז נסים, און נישט קיין טבע און חס ושלום מנהגו של עולם, סיי ברבים און סיי ביחיד, נאר אויב טוט ער די מצוות וועט די שכר המצוות איהם מאכען מצליח זיין און אויב וועט ער עובר זיין דערויף וועט איהם די עונש פארשניידען, אלעס מיטען אנזאג פון באשעפער, און ביי זאכען וואס זענען נוגע רבים וועט די נסים נסתרים מפורסם ווערען (אויב מען איז גוט וועט די וועלט זעהן און די גוט'ס פון די אידען און חלילה פארקערט ווען ח"ו זיין די עונשים אויך מפורסם ווערען) אזוי ווי עס שטייט אין די פסוקים פון שכר וואס די תורה זאגט צו און די ענין פון ברכות וקללות. אזוי ווי ס'שטייט "ואמרו כל הגוים על מה עשה ה' ככה לארץ הזאת, ואמרו על אשר עזבו את ברית ה' אלוקי אבותם" און אלע גוים וועלען זאגן פאר וואס האט דער אובערשטער אזוי געטוען צו דעם לאנד, וועלען זיי זאגן ווייל זיי (די אידן) האבען עובר געווען אויפ'ן בונד די גאט פו זייערע עלטערען, זעהט מען אז עס וועט פארשפרייט ווערען די זאך צו אלע צו אלע פעלקער אז דאס קומט אלעס פון דער אויבערשטער וואס האט זיי געשטראפט, און פארקערט ביי גוטס, ווי עס שטייט "וראו כל עמי הארץ כי שם ה' נקרא עליך ויראו ממך" און עס וועלען זעהן אלע פעלקער פון די וועלט אז די נאמען פון השי"ת ווערט גערופען אויף דיר, און זיי וועלען מורא האבען פון דיר.....ועוד אפרש בעזהשי"ת (ויקרא כו-יא)
געדרוקט אין טאג פון יאהרצייט
י"א ניסן
|
|
|
|
|
| נשלח ב-31/3/2005 01:55 |
|
| |
ווער איז הרב ווייכברויט?
|
|
|
|
| נשלח ב-31/3/2005 06:04 |
|
| |
איך וועל צוזאמנעמען דא אלע אשכולות פון פסח
|
|
|
|
| נשלח ב-31/3/2005 06:07 |
|
| |
שינוי פרטים | דף אישי | תיבה קולית | תיבה אישית - מאירקע | יציאה
כניסה למנהלים
| הפוך למנהל
| הרשם
| פורומים
| צ'ט
| ראשי
|
שלח לחבר הוסף לדף אישי שלח תגובה צ'ט הפורום
פורומים > אקטואליה וחדשות > חדשות אנש בארהב ובעולם > תורות וסיפורים לפסח
נושא מחבר
6:42 11/3/2004 - נשלח ב
--------------------------------------------------------------------------------
ב"ה
קדש
מעשה מיטן שפאלער זיידע זי"ע
עס איז א מנהג אין חדר אז די מלמדים לערנען אויס די צו זאגן "קדש ווען די טאטע קומט אהיים פון שול טוט ער זיך אן דעם ווייסן קיטל" און אזוי ווייטער... דאז זעלבע ביי "ורחץ" "כרפס" "יחץ" "מגיד" און אזוי ווייטער ביז "נרצה". אמאל ביים סדר נאכט האט דער שפאלער זיידע געבעטן זיין קליין אינגל צו זאגן הויעך "קדש" האט דער אינגל אנגעהויבן צו זאגן "קדש, ווען די טאטע קומט אהיים פון שול פסח ביינאכט, מוז ער באלד זאגן קידוש! דער פאטער האט געווארט אז ער זאל צוענדיגן, אבער דער אינגל האט געזאגט אז דער רבי האט אים נישט אויסגעלערנט מער פון דעם. האט אים דער פאטער אויסגעלערנט דאס ווייטערדיגע, "כדי די קליינע קינדער זאלן נישט איינשלאפן, און קענען פרעגן די פיר קשיות".
דעם אנדערן טאג איז דער מלמד געקומען צום שפאלער זיידן צום טיש, האט ער אים געפרעגט פארוואס ער האט נישט אויסגעלערנט דאס קינד צו זאגן דעם גאנצען נוסח פון "קדש" האט אים דער מלמד גע'ענטפערט, ווייל ער האט נישט געוואלט פארמאטערן דאס קינד מיט איבריגע ווערטער וואס זענען נישט אזוי וויכטיג, ווייל ידער מענטש אפילו דער וואס האט נישדו קיין קינדער מוז דאך באלד זאגן קידוש ווען ער קומט אהיים פון שול...
איז דער שפאלער זיידע געווארן זייער בייז, און האט זיך אנגערופן צו אים: "דו ביסט נישט דער וואס זאל באשליסן וואס איז וויכטיג און וואס נישט, ביסטו דען קליגער פון אלע מלמדים פון פאר דיר? ווי אזוי וואגסטו צו טוישן דעם נוסח וואס ווערט געלערנט מיט די קינדער שוין אזויפיל דורות? לאמיר דיר זאגן וואס איז
מאירקע
6:44 11/3/2004 - נשלח ב
--------------------------------------------------------------------------------
10 מכות
דם
אלע וואסערן זענען געווארן בלוט, אבער פאר די אידן איז געווען וואסער, די אידן זענען געווארן זייער רייך, ווייל אויב א גוי האט באצאלט געלט האט ער געקענט באקומען וואסער.
צפרדע
ס'איז ארויסגעקומען א גרויסע פראש פון טייך נילוס, די מצריים האבן עס געשלאגן און ס'איז ארויס מער און מער פרעש.
כינים
די 3'טע מכה איז געווען כינים - לייז,
די לייז זענען געקראכן אויף די גאנצע קערפער, עס האט זייער שטארק געקראצט.
ערוב
עס זענען געקומען ווילדע חיות פון וואלד, און האבן אויפגעגעסן די מצריים,
די אידישע קינדער האבן זיך געקענט שפילן מיט די חיות.
דבר
די מצריים האבן געוויינט אז זייערע בהמות זענען אויסגעשטארבן,
די בהמות זענען געווען די עבודה זרה פון די מצריים.
שחין
משה רבינו האט ארויפגעווארפן אש צום הימל און ס'איז אראפגעפאלן שחין-בלאטערן.
ברד
ס'איז געפאלן האגעל אין מצרים,
עס האט פארברענט די ביימער און אויך די מענטשן וואס זענען געווען אינדרויסן.
ארבה
עס איז געקומען היישעריק איבער גאנץ לאנד מצרים,
די היישעריקן האבן אויפגעגעסן אלע שפייז.
חושך
עס איז געווארן חושך אין גאנץ לאנד מצרים, אבער ביי די אידן איז געווען ליכטיג.
מכת בכורות
דער אייבערשטער האט איבערגעהיפט די אידישע הייזער,
אבער ביי די גוי'אישע הייזער האט דער אייבערשטער אויסגע'הרג'ט אלע בכורים.
יַעקֹב אָבִינוּ מִיט זַיינֶע קִינְדֶער הָאבְּן גֶענִידְערְט קַיין מִצְרַיִם וַוייל עֶס אִיז אַ הוּנְגֶער אִין אֶרֶץ כְּנַעַן, זֵיי הָאְבְּן זִיך בַּאזֶעצְט אִין גֹושְׁן.
פַּרְעֹה הָאְט גֶעהֵייסְן אֹויפְבֹּויעֶן דִי שְׁטֶעט פּיתֹום אוּן רַעמְסֵס,
דִי מִצְרִיִים הָאְבְּן גֶעשְׁלָאגְן דִי אִידְן אִינְמִיטְן דִי שְׁוֶוערֶע אַרְבֶּעט.
דִי מִצְרִיִים הָאְבְּן אַרַיינְגֶעוָוארְפְן דִי אִידִישֶע אִינְגְלֶעך אִין וַואסֶער,
דֶער אֵייבֶּערְשְׁטֶער הָאְט גֶעמַאכְט אַ נֶס אַז דִי וַואסֶער הָאְט זֵיי אַרֹויסְגֶעשְׁפִּיגְן אֹויף דֶער עֶרְד.
דֶער אֵייבֶּערְשְׁטֶער הָאְט זִיך בַּאוִויזְן צוּ מֹשֶה רַבֵּינוּ אִין אַ דָאְרְן בּוֹים, דֶער אֵייבֶּערְשְׁטֶער הָאְט גֶעהֵייסְן פַאר מֹשֶה רַבֵּינוּ עֶר זָאְל וָוארֶענֶען פַּרְעֹה אַז עֶר זָאְל שֹׁוין אַרֹויסְלָאזְן דִי אִידְן פוּן מִצְרַים.
ווֶען משֶׁה רַבֵּינוּ הָאְט גֶערֶעדְט צוּ פַּרְעֹה הָאְט פַּרְעֹה גֶעזָאגְט אַז עֶר לָאזְט נִישְׁט אַרֹויס דִי אִידְן פוּן מִצְרַיִם, דֶער אֵייבֶּערְשְׁטֶער הָאְט אים בַּאשְׁטְרָאפְט מִיט דִי צֶען מַכֹּות.
דֶער אֵייבֶּערְשְׁטֶער הָאְט בַּאפֹוילְן אַז יֶעדֶער זָאְל צוּבִּינְדְן אַ שֶׁעפֶעלֶע צוּם בֶּעט,
דִי שֶׁעפֶעלֶע הָאְט מֶען גֶענוּצְט פַארְן קָרְבְּן פֵּסְח.
פַּרְעֹה אִיז גֶעוֶוען אַ בְּכֹור, עֶר הָאְט מֹורְא גֶעהַאט אַז עֶר גֵייט בַּאלְד שְׁטַארְבְּן,
אִיז עֶר גֶעלָאְפְן צוּ משֶׁה רַבֵּינוּ זָאגְן אַז עֶר זָאְל שֹׁוין אַרֹויס פוּן מִצְרַיִם.
דֶעם נֶעקְסְטְן צוּפְרִי הָאְט פַּרְעֹה אַרֹויסְגֶעטְרִיבְּן דִי אִידְן, זֵיי הָאְבְּן נִישְׁט גֶעהַאט קַיין צַייט צוּ בַּאקְן זֵייעֶר טֵייג, אֹויפְן וֶועג אִיז דִי טֵייג גֶעוָוארְן מַצֹות פוּן דִי הֵייסֶע זוּן.
דֶער אֵייבֶּערְשְׁטֶער הָאְט גֶעשְׁפָּאלְטְן דֶעם יַם, דִי אִידְן זֶענֶען דֹורְך גֶעגַאנְגֶען דֶעם יַם סוּף אוּן דִי מִצְרִיִים זֶענֶען דֶערְטְרָאנְקֶען גֶעוָוארְן, דִי אִידִישֶע קִינְדֶער הָאבְּן גֶעזִינְגֶען שִׁירה וֶועגְן דִי גְרֹויסֶע נֶס.
אִין מִדְבָּר סִינַי הָאבְּן אִידִישֶׁע קִינְדֶער מְקַבּל גֶעוֶוען דִי הֵיילִיגֶע תֹּורְה אֹויפְן בַּארְג סִינַי, דִי מַלְאָכִים הָאבְּן אָנְגֶעטוּהן פַאר יֶעדֶעם צְוֵויי קְרֹוינֶען, אֵיינְס פַאר "נַעשֶׂה" אוּן אֵיינְס פַאר "נִשְׁמַע".
מאירקע
1:49 12/3/2004 - נשלח ב
--------------------------------------------------------------------------------
פסחhttp://www.shofar.net/products/video/SederPesach_sfaradi/SederSfaradiCABLE.wmv
עשר מכות
http://www.shofar.net/products/video/AseretHaMakot/AseretHaMakotADSL.WMV
worldwar
3:48 30/3/2004 - נשלח ב
--------------------------------------------------------------------------------
דא איז דאס מען האט דאס נישט אויסגעמעקט עס איז נאר ארופ פון אשכול עוגן
מאירקע
16:52 28/3/2005 - נשלח ב
--------------------------------------------------------------------------------
.
מאירקע
20:45 28/3/2005 - נשלח ב
--------------------------------------------------------------------------------
מאירקע שרייבט
הגדה של פסח
בְּדִיקַת חָמֵץ
הִנְנִי מוּכָן וּמְזוּמָּן לְקַיֵּם מִצְוַת עַשֵׂה וְלֹא תַעֲשֶׂה שֶׁל בְּדִיקַת חָמֵץ לְשֵׁם יִחוּד קוּדְשָׁא בְּרִיךְ הוּא וּשְׁכִינְתֵּיהּ עַל יְדֵי הַהוּא טָמִיר וְנֶעְלָם בְּשֵׁם כָּל יִשְׂרָאֵל.
ויהי נועם יי אלהינו עלינו ומעשה ידינו כוננה עלינו ומעשה ידינו כוננהו:
בָּרוּךְ אַתָּה יְיָ אֱלֹהֵינו מֶלֶךְ הָעוֹלָם, אֲשֶׁר קִדְּשָׁנוּ בְּמִצְוֹתָיו, וְצִוָּנוּ עַל בִּעוּר חָמֵץ:
כָּל חֲמִירָא וַחֲמִיעָא דְּאִכָּא בִרְשׁוּתִי דְּלָא חֲמִתֵּהּ וּדְלָא בִעַרְתֵּהּ וּדְלָא יְדַעְנָא לֵהּ לִבָּטֵל וְלֶהֱוֵי הֶפְקֵר כְּעַפְרָא דְאַרְעָא: (ג"פ)
בִּיעוּר חָמֵץ
הִנְנִי מוּכָן וּמְזוּמָּן לְקַיֵּם מִצְוַת עַשֵׂה שֶׁל שְׂרֵפַת חָמֵץ לְשֵׁם יִחוּד קוּדְשָׁא בְּרִיךְ הוּא וּשְׁכִינְתֵּיהּ עַל יְדֵי הַהוּא טָמִיר וְנֶעְלָם בְּשֵׁם כָּל יִשְׂרָאֵל.
ויהי נועם יי אלהינו עלינו ומעשה ידינו כוננה עלינו ומעשה ידינו כוננהו:
כָּל חֲמִירָא וַחֲמִיעָא דְּאִכָּא בִרְשׁוּתִי דַּחֲזִתֵּהּ וּדְּלָא חֲזִתֵּהּ, דַּחֲמִתֵּהּ וּדְּלָא חֲמִתֵּהּ, דְּבִעַרְתֵּהּ וּדְלָא בִעַרְתֵּהּ, לִבָּטֵל וְלֶהֱוֵי הֶפְקֵר כְּעַפְרָא דְאַרְעָא: (ג"פ)
עֵרוּב תַּבְשִׁילִין
בָּרוּךְ אַתָּה יְיָ אֱלֹהֵינוּ מֶלֶךְ הָעוֹלָם, אֲשֶׁר קִדְּשָׁנוּ בְּמִצְוֹתָיו, וְצִוָּנוּ עַל מִצְוַת עֵרוּב:
בַּהֲדֵין עֵרוּבָא יְהֵא שָׁרֵא לָנָא לַאֲפוּיֵי וּלְבַשּׁוּלֵי וּלְאַטְמוּנֵי וּלְאַדְלוּקֵי שְׁרָגָא וּלְתַקָּנָא וּלְמֶעְבַּד כָּל צָרְכָנָא, מִיּוֹמָא טָבָא לְשַׁבַּתָּא לָנוּ וּלְכָל יִשְׂרָאֵל הַדָּרִים בָּעִיר הַזֹאת:
ווען יו"ט געפאלט אום שבת זענען דא וואס זינגען קודם שלום עליכם און אשת חיל:
שָׁלוֹם עֲלֵיכֶם, מַלְאֲכֵי הַשָּׁלוֹם, מַלְאֲכֵי הַשָּׁרֵת, מַלְאֲכֵי עֶלְיוֹן, מִמֶּֽלֶךְ מַלְכֵי הַמְּלָכִים, הַקָּדוֹשׁ בָּרוּךְ הוּא: ג"פ בּוֹאֲכֶם לְשָׁלוֹם, מַלְאֲכֵי הַשָּׁלוֹם, מַלְאֲכֵי הַשָּׁרֵת, מַלְאֲכֵי עֶלְיוֹן, מִמֶּֽלֶךְ מַלְכֵי הַמְּלָכִים, הַקָּדוֹשׁ בָּרוּךְ הוּא: ג"פ בָּרְכֽוּנִי לְשָׁלוֹם, מַלְאֲכֵי הַשָּׁלוֹם, מַלְאֲכֵי הַשָּׁרֵת, מַלְאֲכֵי עֶלְיוֹן, מִמֶּֽלֶךְ מַלְכֵי הַמְּלָכִים, הַקָּדוֹשׁ בָּרוּךְ הוּא: ג"פ צֵאתְכֶם לְשָׁלוֹם, מַלְאֲכֵי הַשָּׁלוֹם, מַלְאֲכֵי הַשָּׁרֵת, מַלְאֲכֵי עֶלְיוֹן, מִמֶּֽלֶךְ מַלְכֵי הַמְּלָכִים, הַקָּדוֹשׁ בָּרוּךְ הוּא: ג"פ
(יש אומרים כי מלאכיו עד תמים דרכו, ויש אומרים אשת חיל)
אֵֽשֶׁת חַֽיִל מִי יִמְצָא וְרָחֹק מִפְּנִינִים מִכְרָהּ: בָּֽטַח בָּהּ לֵב בַּעְלָהּ וְשָׁלָל לֹא יֶחְסָר: גְּמָלַֽתְהוּ טוֹב וְלֹא רָע כֹּל יְמֵי חַיֶּֽיהָ: דָּרְשָׁה צֶֽמֶר וּפִשְׁתִּים וַתַּֽעַשׂ בְּחֵֽפֶץ כַּפֶּֽיהָ: הָיְתָה כָּאֳנִיּוֹת סוֹחֵר מִמֶּרְחָק תָּבִיא לַחְמָהּ: וַתָּֽקָם בְּעוֹד לַֽיְלָה וַתִּתֵּן טֶֽרֶף לְבֵיתָהּ וְחֹק לְנַעֲרֹתֶֽיהָ: זָמְמָה שָׂדֶה וַתִּקָּחֵֽהוּ מִפְּרִי כַפֶֽיהָ נָֽטְעָה כָּֽרֶם: חָגְרָה בְעֹז מָתְנֶֽיהָ וַתְּאַמֵּץ זְרוֹעֹתֶֽיהָ: טָעֲמָה כִּי טוֹב סַחְרָהּ לֹא יִכְבֶּה בַּלַּֽיְלָה נֵרָהּ: יָדֶֽיהָ שִׁלְּחָה בַכִּישׁוֹר וְכַפֶּֽיהָ תָּֽמְכוּ פָֽלֶךְ: כַּפָּהּ פָּרְשָׂה לֶעָנִי וְיָדֶֽיהָ שִׁלְּחָה לָאֶבְיוֹן: לֹא תִירָא לְבֵיתָהּ מִשָּֽׁלֶג כִּי כָל בֵּיתָהּ לָבֻשׁ שָׁנִים: מַרְבַדִּים עָֽשְׂתָה לָּהּ שֵׁשׁ וְאַרְגָּמָן לְבוּשָׁהּ: נוֹדָע בַּשְּׁעָרִים בַּעְלָהּ בְּשִׁבְתּוֹ עִם זִקְנֵי אָֽרֶץ: סָדִין עָשְׂתָה וַתִּמְכֹּר וַחֲגוֹר נָתְנָה לַכְּנַעֲנִי: עֹז וְהָדָר לְבוּשָׁהּ וַתִּשְׂחַק לְיוֹם אַחֲרוֹן: פִּֽיהָ פָּתְחָה בְחָכְמָה וְתֽוֹרַת חֶֽסֶד עַל לְשׁוֹנָהּ: צוֹפִיָּה הֲלִיכוֹת בֵּיתָהּ וְלֶֽחֶם עַצְלוּת לֹא תֹאכֵל: קָֽמוּ בָנֶֽיהָ וַיְאַשְּׁרֽוּהָ בַּעְלָהּ וַיְהַלְלָהּ: רַבּוֹת בָּנוֹת עָֽשׂוּ חָֽיִל וְאַתְּ עָלִית עַל כֻּלָּֽנָה: שֶֽׁקֶר הַחֵן וְהֶֽבֶל הַיֹּֽפִי אִשָּׁה יִרְאַת יְיָ הִיא תִתְהַלָּל: תְּנוּ לָהּ מִפְּרִי יָדֶֽיהָ וִיהַלְלֽוּהָ בַּשְּׁעָרִים מַעֲשֶֽׂיהָ:
סדר ההגדה
קַדֵּשׁ. וּרְחַץ. כַּרְפַּס. יַחַץ. מַגִּיד. רָחְצָה. מוֹצִיא מַצָּה. מָרוֹר. כּוֹרֵךְ. שֻׁלְחָן עוֹרֵךְ. צָפוּן. בֵּרַךְ. הַלֵּל. נִרְצָה.
קַדֵשׁ
ווען דער טאטע קומט אהיים פון שול טוט ער זיך אהן די ווייסע קיטל און ער מאכט שנעל קידוש כדי די קליינע קינדער זאלען נישט איינשלאפען:
הִנְנִי מוּכָן וּמְזוּמָּן לְקַיֵּם מִצְוַת קִידוּשׁ וּמִצוַת כּוֹס רִאשׁוֹן מֵאַרְבַּע כּוֹסוֹת לְשֵׁם יִחוּד קוּדְשָׁא בְּרִיךְ הוּא וּשְׁכִינְתֵּיהּ עַל יְדֵי הַהוּא טָמִיר וְנֶעְלָם בְּשֵׁם כָּל יִשְׂרָאֵל: ויהי נועם יי אלהינו עלינו ומעשה ידינו כוננה עלינו ומעשה ידינו כוננהו:
(לשבת) וַיְהִי עֶרֶב וַיְהִי בֹקֶר יוֹם הַשִּׁשִּׁי, וַיְכֻלּוּ הַשָּׁמַיִם וְהָאָרֶץ וְכָל-צְבָאָם: וַיְכַל אֱלֹהִים בַּיּוֹם הַשְּׁבִיעִי, מְלַאכְתּוֹ אֲשֶׁר עָשָׂה, וַיִשְׁבֹּת בַּיּוֹם הַשְּׁבִיעִי, מִכָּל-מְלַאכְתּוֹ אֲשֶׁר עָשָׂה: וַיְבָרֵךְ אֱלֹהִים אֶת-יוֹם הַשְּׁבִיעִי, וַיְקַדֵּשׁ אֹתוֹ, כִּי בוֹ שָׁבַת מִכָּל-מְלַאכְתּוֹ, אֲשֶׁר-בָּרָא אֱלֹהִים לַעֲשׂוֹת:
סַבְרִי מָרָנָן וְרַבָּנָן וְרַבּוֹתַי:
בָּרוּךְ אַתָּה יְיָ, אֱלֹהֵינוּ מֶלֶךְ הָעוֹלָם, בּוֹרֵא פְּרִי הַגָּפֶן:
בָּרוּךְ אַתָּה יְיָ, אֱלֹהֵינוּ מֶלֶךְ הָעוֹלָם, אֲשֶׁר בָּחַר בָּנוּ מִכָּל-עָם, וְרוֹמְמָנוּ מִכָּל-לָשׁוֹן, וְקִדְּשָׁנוּ בְּמִצְוֹתָיו, וַתִּתֶּן-לָנוּ יְיָ אֱלֹהֵינוּ בְּאַהֲבָה (לשבת שַׁבָּתוֹת לִמְנוּחָה וּ) מוֹעֲדִים לְשִׂמְחָה, חַגִּים וּזְמַנִּים לְשָׂשׂוֹן אֶת-יוֹם (לשבת הַשַּׁבָּת הַזֶה וְאֶת-יוֹם) חַג הַמַּצוֹת הַזֶּה. זְמַן חֵרוּתֵנוּ, (לשבת בְּאַהֲבָה,) מִקְרָא קֹדֶשׁ, זֵכֶר לִיצִיאַת מִצְרָיִם. כִּי בָנוּ בָחַרְתָּ וְאוֹתָנוּ קִדַּשְׁתָּ מִכָּל-הָעַמִים. (לשבת וְשַׁבָּת) וּמוֹעֲדֵי קָדְשֶׁךָ (לשבת בְּאַהֲבָה וּבְרָצוֹן) בְּשִׂמְחָה וּבְשָׂשׂוֹן הִנְחַלְתָּנוּ: בָּרוּךְ אַתָּה יְיָ, מְקַדֵּשׁ (לשבת הַשַׁבָּת וְ) יִשְׂרָאֵל וְהַזְמַנִּים:
ווען יו"ט געפאלט מוצאי שבת, זאגט מען דאס פאר שהחינו:
בָּרוּךְ אַתָּה יְיָ, אֱלֹהֵינוּ מֶלֶךְ הָעוֹלָם, בּוֹרֵא מְאוֹרֵי הָאֵשׁ:
בָּרוּךְ אַתָּה יְיָ, אֱלֹהֵינוּ מֶלֶךְ הָעוֹלָם, הַמַּבְדִּיל בֵּין קֹדֶשׁ לְחֹל בֵּין אוֹר לְחֹשֶׁךְ, בֵּין יִשְׂרָאֵל לָעַמִים, בֵּין יוֹם הַשְּׁבִיעִי לְשֵׁשֶׁת יְמֵי הַמַּעֲשֶׂה. בֵּין קְדֻּשַּׁת שַׁבָּת לִקְדֻשַּׁת יוֹם טוֹב הִבְדַּלְתָּ. וְאֶת יוֹם הַשְּׁבִיעִי מִשֵּׁשֶׁת יְמֵי הַמַּעֲשֶׂה קִדַּשְׁתָּ. הִבְדַּלְתָּ וְקִדַּשְׁתָּ אֶת עַמְּךָ יִשְׂרָאֵל בִּקְדֻשָּׁתֶךָ. בָּרוּךְ אַתָּה יְיָ, הַמַּבְדִּיל בֵּין קֹדֶשׁ לְקֹדֶשׁ:
בָּרוּךְ אַתָּה יְיָ, אֱלֹהֵינוּ מֶלֶךְ הָעוֹלָם, שֶׁהֶחֱיָנוּ וְקִיְּמָנוּ וְהִגִּיעָנוּ לַזְּמַן הַזֶּה:
וּרְחַץ
מען וואשט זיך די הענט און מען מאכט נישט קיין ברכה על נטילת ידים:
כַּרְפַּס
מען נעמט א שטיקעל גרינצייג קלענער ווי א כזית, און מען טונקט דאס איין אין זאלץ וואסער, און מען מאכט א ברכה בורא פרי האדמה, און מען האט אינזין צו פטר'ן דעם מרור:
בָּרוּךְ אַתָּה יְיָ, אֱלֹהֵינוּ מֶלֶךְ הָעוֹלָם, בּוֹרֵא פְּרִי הָאֲדָמָה:
יַחַץ
מען נעמט די מיטעלסטע מצה וואס הייסט לוי און מען צוברעכט דאס אין האלב, די גרעסערע האלב באהאלט מען פאר די אפיקומן, און דער קלענערע האלב לייגט מען צוריק צווישען די צוויי מצות:
מַגִּיד
מען זאגט די הגדה פון הא לחמא עניא ביז גאל ישראל:
מען זאגט די הגדה מיט גרויס פרייד און מען זאל אינזינען האבן אז מען גייט מקיים זיין א מצות עשה דאורייתא פון סיפור יציאת מצרים, פארציילען די גרויסע נסים וואס איז געשען מיט אונז ווען מיר זענען ארויס פון מצרים.
הֵא לַחְמָא עַנְיָא דִּי אֲכָלוּ אַבְהָתָנָא בְּאַרְעָא דְמִצְרָיִם. כָּל דִּכְפִין יֵיתֵי וְיֵכוֹל, כָּל דִּצְרִיךְ יֵיתֵי וְיִפְסַח. הָשַּׁתָּא הָכָא, לְשָׁנָה הַבָּאָה בְּאַרְעָא דְיִשְׂרָאֵל. הָשַּׁתָּא עַבְדֵי, לְשָׁנָה הַבָּאָה בְּנֵי חוֹרִין:
מוזגין לו כוס שני
וכאן הבן שואל:
מַה נִּשְׁתַּנָּה הַלַּיְלָה הַזֶּה מִכָּל הַלֵּילוֹת: שֶׁבְּכָל הַלֵּילוֹת אָנוּ אוֹכְלִין חָמֵץ וּמַצָּה. הַלַּיְלָה הַזֶּה כֻּלּוֹ מַצָּה: שֶׁבְּכָל הַלֵּילוֹת אָנוּ אוֹכְלִין שְׁאָר יְרָקוֹת הַלַּיְלָה הַזֶּה מָרוֹר: שֶׁבְּכָל הַלֵּילוֹת אֵין אָנוּ מַטְבִּילִין אֲפִילוּ פַּעַם אֶחָת. הַלַּיְלָה הַזֶּה שְׁתֵּי פְעָמִים: שֶׁבְּכָל הַלֵּילוֹת אָנוּ אוֹכְלִין בֵּין יוֹשְׁבִין וּבֵין מְסֻבִּין. הַלַּיְלָה הַזֶּה כֻּלָּנוּ מְסֻבִּין:
עֲבָדִים הָיִינוּ לְפַרְעֹה בְּמִצְרָיִם. וַיּוֹצִיאֵנוּ יְיָ אֱלֹהֵינוּ מִשָּׁם, בְּיָד חֲזָקָה וּבִזְרוֹעַ נְטוּיָה, וְאִלּוּ לֹא הוֹצִיא הַקָּדוֹשׁ בָּרוּךְ הוּא אֶת אֲבוֹתֵינוּ מִמִּצְרַיִם, הֲרֵי אָנוּ וּבָנֵינוּ וּבְנֵי בָנֵינוּ, מְשֻׁעְבָּדִים הָיִינוּ לְפַרְעֹה בְּמִצְרָיִם. וַאֲפִילוּ כֻּלָּנוּ חֲכָמִים, כֻּלָּנוּ נְבוֹנִים, כֻּלָּנוּ זְקֵנִים, כֻּלָּנוּ יוֹדְעִים אֶת הַתּוֹרָה, מִצְוָה עָלֵינוּ לְסַפֵּר בִּיצִיאַת מִצְרָיִם. וְכָל הַמַּרְבֶּה לְסַפֵּר בִּיצִיאַת מִצְרַיִם, הֲרֵי זֶה מְשֻׁבָּח:
מַעֲשֶׂה בְּרַבִּי אֱלִיעֶזֶר, וְרַבִּי יְהוֹשֻׁעַ, וְרַבִּי אֶלְעָזָר בֶּן עֲזַרְיָה, וְרַבִּי עֲקִיבָא, וְרַבִּי טַרְפוֹן, שֶׁהָיוּ מְסֻבִּין בִּבְנֵי בְרַק, וְהָיוּ מְסַפְּרִים בִּיצִיאַת מִצְרַיִם, כָּל אוֹתוֹ הַלַּיְלָה, עַד שֶׁבָּאוּ תַלְמִידֵיהֶם וְאָמְרוּ לָהֶם: רַבּוֹתֵינוּ, הִגִּיעַ זְמַן קְרִיאַת שְׁמַע, שֶׁל שַׁחֲרִית:
אָמַר רַבִּי אֶלְעָזָר בֶּן עֲזַרְיָה. הֲרֵי אֲנִי כְּבֶן שִׁבְעִים שָׁנָה, וְלֹא זָכִיתִי, שֶׁתֵּאָמֵר יְצִיאַת מִצְרַיִם בַּלֵּילוֹת. עַד שֶּׁדְּרָשָׁהּ בֶּן זוֹמָא. שֶׁנֶּאֱמַר: לְמַעַן תִּזְכֹּר, אֶת יוֹם צֵאתְךָ מֵאֶרֶץ מִצְרַיִם, כֹּל יְמֵי חַיֶּיךָ. יְמֵי חַיֶּיךָ הַיָּמִים. כֹּל יְמֵי חַיֶּיךָ הַלֵּילוֹת. וַחֲכָמִים אוֹמְרִים: יְמֵי חַיֶּיךָ הָעוֹלָם הַזֶּה. כֹּל יְמֵי חַיֶּיךָ לְהָבִיא לִימוֹת הַמָּשִׁיחַ:
בָּרוּךְ הַמָּקוֹם. בָּרוּךְ הוּא. בָּרוּךְ שֶׁנָּתַן תּוֹרָה לְעַמּוֹ יִשְׂרָאֵל. בָּרוּךְ הוּא: כְּנֶגֶד אַרְבָּעָה בָנִים דִּבְּרָה תוֹרָה. אֶחָד חָכָם, וְאֶחָד רָשָׁע, וְאֶחָד תָּם, וְאֶחָד שֶׁאֵינוֹ יוֹדֵעַ לִשְׁאוֹל:
חָכָם מָה הוּא אוֹמֵר: מָה הָעֵדֹת וְהַחֻקִּים וְהַמִּשְׁפָּטִים, אֲשֶׁר צִוָּה יְיָ אֱלֹהֵינוּ אֶתְכֶם: וְאַף אַתָּה אֱמָר לוֹ כְּהִלְכוֹת הַפֶּסַח: אֵין מַפְטִירִין אַחַר הַפֶּסַח אֲפִיקוֹמָן:
רָשָׁע מָה הוּא אוֹמֵר: מָה הָעֲבֹדָה הַזֹּאת לָכֶם: לָכֶם ולֹא לוֹ. וּלְפִי שֶׁהוֹצִיא אֶת עַצְמוֹ מִן הַכְּלָל, כָּפַר בָּעִקָּר. וְאַף אַתָּה הַקְהֵה אֶת שִׁנָּיו, וֶאֱמָר לוֹ: בַּעֲבוּר זֶה, עָשָׂה יְיָ לִי, בְּצֵאתִי מִמִּצְרָיִם, לִי וְלֹא לוֹ. אִלּוּ הָיָה שָׁם, לֹא הָיָה נִגְאָל:
תָּם מָה הוּא אוֹמֵר: מַה זֹאת: וְאָמַרְתָּ אֵלָיו: בְּחֹזֶק יָד הוֹצִיאָנוּ יְיָ מִמִּצְרַיִם מִבֵּית עֲבָדִים:
וְשֶׁאֵינוֹ יוֹדֵעַ לִשְׁאוֹל, אַתְּ פְּתַח לוֹ. שֶׁנֶּאֱמַר: וְהִגַּדְתָּ לְבִנְךָ, בַּיּוֹם הַהוּא לֵאמֹר: בַּעֲבוּר זֶה עָשָׂה יְיָ לִי, בְּצֵאתִי מִמִּצְרָיִם:
יָכוֹל מֵרֹאשׁ חֹדֶשׁ, תַּלְמוּד לוֹמַר בַּיּוֹם הַהוּא. אִי בַּיּוֹם הַהוּא. יָכוֹל מִבְּעוֹד יוֹם. תַּלְמוּד לוֹמַר. בַּעֲבוּר זֶה. בַּעֲבוּר זֶה לֹא אָמַרְתִּי, אֶלָּא בְּשָׁעָה שֶׁיֵּשׁ מַצָּה וּמָרוֹר מֻנָחִים לְפָנֶיךָ:
מִתְּחִלָּה עוֹבְדֵי עֲבוֹדָה זָרָה הָיוּ אֲבוֹתֵינוּ. וְעַכְשָׁיו קֵרְבָנוּ הַמָּקוֹם לַעֲבוֹדָתוֹ. שֶׁנֶּאֱמַר: וַיֹּאמֶר יְהוֹשֻׁעַ אֶל כָּל הָעָם. כֹּה אָמַר יְיָ אֱלֹהֵי יִשְׂרָאֵל, בְּעֵבֶר הַנָּהָר יָשְׁבוּ אֲבוֹתֵיכֶם מֵעוֹלָם, תֶּרַח אֲבִי אַבְרָהָם וַאֲבִי נָחוֹר. וַיַּעַבְדוּ אֱלֹהִים אֲחֵרִים: וָאֶקַּח אֶת אֲבִיכֶם אֶת אַבְרָהָם מֵעֵבֶר הַנָּהָר, וָאוֹלֵךְ אוֹתוֹ בְּכָל אֶרֶץ כְּנָעַן. וָאַרְבֶּה אֶת זַרְעוֹ, וָאֶתֶּן לוֹ אֶת יִצְחָק: וָאֶתֵּן לְיִצְחָק אֶת יַעֲקֹב וְאֶת עֵשָׂו. וָאֶתֵּן לְעֵשָׂו אֶת הַר שֵׂעִיר, לָרֶשֶׁת אוֹתוֹ. וְיַעֲקֹב וּבָנָיו יָרְדוּ מִצְרָיִם:
בָּרוּךְ שׁוֹמֵר הַבְטָחָתוֹ לְיִשְׂרָאֵל. בָּרוּךְ הוּא. שֶׁהַקָּדוֹשׁ בָּרוּךְ הוּא חִשַּׁב אֶת הַקֵּץ, לַעֲשׂוֹת כְּמָה שֶּׁאָמַר לְאַבְרָהָם אָבִינוּ בִּבְרִית בֵּין הַבְּתָרִים, שֶׁנֶּאֱמַר: וַיֹּאמֶר לְאַבְרָם יָדֹעַ תֵּדַע, כִּי גֵר יִהְיֶה זַרְעֲךָ, בְּאֶרֶץ לֹא לָהֶם, וַעֲבָדוּם וְעִנּוּ אֹתָם אַרְבַּע מֵאוֹת שָׁנָה: וְגַם אֶת הַגּוֹי אֲשֶׁר יַעֲבֹדוּ דָּן אָנֹכִי. וְאַחֲרֵי כֵן יֵצְאוּ, בִּרְכֻשׁ גָּדוֹל:
מען דעקט צו די מצות, און מען הייבט אויף דער בעכער, און מען זאגט:
וְהִיא שֶׁעָמְדָה לַאֲבוֹתֵינוּ וְלָנוּ. שֶׁלֹא אֶחָד בִּלְבָד, עָמַד עָלֵינוּ לְכַלּוֹתֵנוּ. אֶלָּא שֶׁבְּכָל דּוֹר וָדוֹר, עוֹמְדִים עָלֵינוּ לְכַלּוֹתֵנוּ. וְהַקָּדוֹשׁ בָּרוּךְ הוּא מַצִּילֵנוּ מִיָּדָם:
מען שטעלט אוועק דעם בעכער, און מען דעקט צוריק אויף די מצות, און מען זאגט:
צֵא וּלְמַד, מַה בִּקֵּשׁ לָבָן הָאֲרַמִּי לַעֲשׂוֹת לְיַעֲקֹב אָבִינוּ. שֶׁפַּרְעֹה לֹא גָזַר אֶלָּא עַל הַזְּכָרִים, וְלָבָן בִּקֵּשׁ לַעֲקֹר אֶת הַכֹּל, שֶׁנֶּאֱמַר: אֲרַמִּי אֹבֵד אָבִי, וַיֵּרֶד מִצְרַיְמָה, וַיָּגָר שָׁם בִּמְתֵי מְעָט. וַיְהִי שָׁם לְגוֹי גָּדוֹל, עָצוּם וָרָב:
וַיֵּרֶד מִצְרַיְמָה, אָנוּס עַל פִּי הַדִּבּוּר. וַיָּגָר שָׁם. מְלַמֵּד שֶׁלֹּא יָרַד יַעֲקֹב אָבִינוּ לְהִשְׁתַּקֵעַ בְּמִצְרַיִם, אֶלָּא לָגוּר שָׁם, שֶׁנֶּאֱמַר: וַיֹּאמְרוּ אֶל פַּרְעֹה, לָגוּר בָּאָרֶץ בָּאנוּ, כִּי אֵין מִרְעֶה לַצֹּאן אֲשֶׁר לַעֲבָדֶיךָ, כִּי כָבֵד הָרָעָב בְּאֶרֶץ כְּנָעַן. וְעַתָּה, יֵשְׁבוּ נָא עֲבָדֶיךָ בְּאֶרֶץ גֹּשֶן: בִּמְתֵי מְעָט. כְּמָה שֶּׁנֶּאֱמַר: בְּשִׁבְעִים נֶפֶשׁ, יָרְדוּ אֲבֹתֶיךָ מִצְרָיְמָה. וְעַתָּה, שָׂמְךָ יְיָ אֱלֹהֶיךָ, כְּכוֹכְבֵי הַשָּׁמַיִם לָרֹב. וַיְהִי שָׁם לְגוֹי. מְלַמֵּד שֶׁהָיוּ יִשְׂרָאֵל מְצֻיָּנִים שָׁם: גָּדוֹל עָצוּם, כְּמָה שֶּׁנֶּאֱמַר: וּבְנֵי יִשְׂרָאֵל, פָּרוּ וַיִּשְׁרְצוּ, וַיִּרְבּוּ וַיַּעַצְמוּ, בִּמְאֹד מְאֹד, וַתִּמָּלֵא הָאָרֶץ אֹתָם: וָרָב. כְּמָה שֶּׁנֶּאֱמַר: רְבָבָה כְּצֶמַח הַשָּׂדֶה נְתַתִּיךְ, וַתִּרְבִּי, וַתִּגְדְּלִי, וַתָּבֹאִי בַּעֲדִי עֲדָיִים: שָׁדַיִם נָכֹנוּ, וּשְׂעָרֵךְ צִמֵּחַ, וְאַתְּ עֵרֹם וְעֶרְיָה: וָאֶעֱבֹר עָלַיִךְ וָאֶרְאֵךְ מִתְבּוֹסֶסֶת בְּדָמָיִךְ וָאֹמַר לָךְ בְּדָמַיִךְ חֲיִי וָאֹמַר לָךְ בְּדָמַיִךְ חֲיִי:
וַיָּרֵעוּ אֹתָנוּ הַמִּצְרִים וַיְעַנּוּנוּ. וַיִּתְּנוּ עָלֵינוּ עֲבֹדָה קָשָׁה:
וַיָּרֵעוּ אֹתָנוּ הַמִּצְרִים. כְּמָה שֶּׁנֶּאֱמַר: הָבָה נִתְחַכְּמָה לוֹ. פֶּן יִרְבֶּה, וְהָיָה כִּי תִקְרֶאנָה מִלְחָמָה, וְנוֹסַף גַּם הוּא עַל שׂנְאֵינוּ, וְנִלְחַם בָּנוּ וְעָלָה מִן הָאָרֶץ: וַיְעַנּוּנוּ. כְּמָה שֶּׁנֶּאֱמַר: וַיָּשִׂימוּ עָלָיו שָׂרֵי מִסִּים, לְמַעַן עַנֹּתוֹ בְּסִבְלֹתָם: וַיִּבֶן עָרֵי מִסְכְּנוֹת לְפַרְעֹה, אֶת פִּתֹם וְאֶת רַעַמְסֵס: וַיִּתְּנוּ עָלֵינוּ עֲבֹדָה קָשָׁה. כְּמָה שֶּׁנֶּאֱמַר: וַיַעֲבִדוּ מִצְרַיִם אֶת בְּנֵי יִשְׂרָאֵל בְּפָרֶךְ:
וַנִּצְעַק אֶל יְיָ אֱלֹהֵי אֲבֹתֵינוּ, וַיִּשְׁמַע יְיָ אֶת קֹלֵנוּ, וַיַּרְא אֶת עָנְיֵנוּ, וְאֶת עֲמָלֵנוּ, וְאֶת לַחֲצֵנוּ:
וַנִּצְעַק אֶל יְיָ אֱלֹהֵי אֲבֹתֵינוּ, כְּמָה שֶּׁנֶּאֱמַר: וַיְהִי בַיָּמִים הָרַבִּים הָהֵם, וַיָּמָת מֶלֶךְ מִצְרַיִם, וַיֵּאָנְחוּ בְנֵי יִשְׂרָאֵל מִן הָעֲבֹדָה וַיִּזְעָקוּ. וַתַּעַל שַׁוְעָתָם אֶל הָאֱלֹהִים מִן הַעֲבֹדָה: וַיִּשְׁמַע יְיָ אֶת קֹלֵנוּ. כְּמָה שֶּׁנֶּאֱמַר: וַיִּשְׁמַע אֱלֹהִים אֶת נַאֲקָתָם, וַיִּזְכֹּר אֱלֹהִים אֶת בְּרִיתוֹ, אֶת אַבְרָהָם, אֶת יִצְחָק, וְאֶת יַעֲקֹב: וַיַּרְא אֶת עָנְיֵנוּ: זוֹ פְּרִישׁוּת דֶּרֶךְ אֶרֶץ. כְּמָה שֶּׁנֶּאֱמַר: וַיַּרְא אֱלֹהִים אֶת בְּנֵי יִשְׂרָאֵל. וַיֵּדַע אֱלֹהִים: וְאֶת עֲמָלֵנוּ. אֵלּוּ הַבָּנִים. כְּמָה שֶּׁנֶּאֱמַר: כָּל-הַבֵּן הַיִּלּוֹד הַיְאֹרָה תַּשְׁלִיכֻהוּ, וְכָל-הַבַּת תְּחַיּוּן: וְאֶת לַחֲצֵנוּ. זֶה הַדְּחַק. כְּמָה שֶּׁנֶּאֱמַר: וְגַם רָאִיתִי אֶת הַלַּחַץ, אֲשֶׁר מִצְרַיִם לֹחֲצִים אֹתָם:
וַיּוֹצִאֵנוּ יְיָ מִמִּצְרַיִם, בְּיָד חֲזָקָה, וּבִזְרֹעַ נְטוּיָה, וּבְמֹרָא גָדוֹל וּבְאֹתוֹת וּבְמוֹפְתִים:
וַיּוֹצִאֵנוּ יְיָ מִמִּצְרַיִם. לֹא עַל יְדֵי מַלְאָךְ, וְלֹא עַל יְדֵי שָׂרָף. וְלֹא עַל יְדֵי שָׁלִיחַ. אֶלָּא הַקָּדוֹשׁ בָּרוּךְ הוּא בִּכְבוֹדוֹ וּבְעַצְמוֹ. שֶׁנֶּאֱמַר: וְעָבַרְתִּי בְאֶרֶץ מִצְרַיִם בַּלַּיְלָה הַזֶּה, וְהִכֵּיתִי כָל בְּכוֹר בְּאֶרֶץ מִצְרַיִם, מֵאָדָם וְעַד בְּהֵמָה, וּבְכָל אֱלֹהֵי מִצְרַיִם אֶעֱשֶׂה שְׁפָטִים אֲנִי יְיָ: וְעָבַרְתִּי בְאֶרֶץ מִצְרַיִם בַּלַּיְלָה הַזֶּה, אֲנִי וְלֹא מַלְאָךְ. וְהִכֵּיתִי כָל בְּכוֹר בְּאֶרֶץ מִצְרַיִם. אֲנִי וְלֹא שָׂרָף. וּבְכָל אֱלֹהֵי מִצְרַיִם אֶעֱשֶׂה שְׁפָטִים, אֲנִי וְלֹא הַשָּׁלִיחַ. אֲנִי יְיָ. אֲנִי הוּא וְלֹא אַחֵר: בְּיָד חֲזָקָה. זוֹ הַדֶּבֶר. כְּמָה שֶּׁנֶּאֱמַר: הִנֵּה יַד יְיָ הוֹיָה, בְּמִקְנְךָ אֲשֶׁר בַּשָּׂדֶה, בַּסּוּסִים בַּחֲמֹרִים בַּגְּמַלִּים, בַּבָּקָר וּבַצֹּאן, דֶּבֶר כָּבֵד מְאֹד: וּבִזְרֹעַ נְטוּיָה. זוֹ הַחֶרֶב. כְּמָה שֶּׁנֶּאֱמַר: וְחַרְבּוֹ שְׁלוּפָה בְּיָדוֹ, נְטוּיָה עַל יְרוּשָׁלָיִם: וּבְמוֹרָא גָּדוֹל, זֶה גִּלּוּי שְׁכִינָה. כְּמָה שֶּׁנֶּאֱמַר: אוֹ הֲנִסָּה אֱלֹהִים, לָבוֹא לָקַחַת לוֹ גוֹי מִקֶּרֶב גּוֹי, בְּמַסֹּת בְּאֹתֹת וּבְמוֹפְתִים וּבְמִלְחָמָה, וּבְיָד חֲזָקָה וּבִזְרוֹעַ נְטוּיָה, וּבְמוֹרָאִים גְּדֹלִים. כְּכֹל אֲשֶׁר עָשָׂה לָכֶם יְיָ אֱלֹהֵיכֶם בְּמִצְרַיִם, לְעֵינֶיךָ: וּבְאֹתוֹת. זֶה הַמַּטֶּה, כְּמָה שֶּׁנֶּאֱמַר: וְאֶת הַמַּטֶּה הַזֶּה תִּקַּח בְּיָדֶךָ. אֲשֶׁר תַּעֲשֶׂה בּוֹ אֶת הָאֹתֹת: וּבְמוֹפְתִים. זֶה הַדָּם. כְּמָה שֶּׁנֶּאֱמַר: וְנָתַתִּי מוֹפְתִים, בַּשָּׁמַיִם וּבָאָרֶץ:
ווען מען זאגט דם ואש וכו', און ווען מען זאגט דם צפרדע, וכו', און ווען מען זאגט דצ"ך עד"ש וכו' גיסט מען אראפ וויין מיט די פינגער:
דָּם. וָאֵשׁ. וְתִימְרוֹת עָשָׁן:
דָּבָר אַחֵר. בְּיָד חֲזָקָה שְׁתַּיִם. וּבִזְרֹעַ נְטוּיָה שְׁתַּיִם. וּבְמוֹרָא גָּדוֹל שְׁתַּיִם. וּבְאֹתוֹת שְׁתַּיִם. וּבְמֹפְתִים שְׁתַּיִם: אֵלּוּ עֶשֶׂר מַכּוֹת שֶׁהֵבִיא הַקָּדוֹשׁ בָּרוּךְ הוּא עַל הַמִּצְרִים בְּמִצְרַיִם,וְאֵלוּ הֵן
דָּם. צְפַרְדֵּעַ. כִּנִּים. עָרוֹב. דֶּבֶר. שְׁחִין. בָּרָד. אַרְבֶּה. חֹשֶׁךְ. מַכַּת בְּכוֹרוֹת:
רַבִּי יְהוּדָה הָיָה נוֹתֵן בָּהֶם סִמָּנִים:
דְּצַ"ךְ עֲדַ"שׁ בְּאַחַ"ב:
רַבִּי יוֹסֵי הַגְּלִילִי אוֹמֵר: מִנַּיִן אַתָּה אוֹמֵר, שֶׁלָּקוּ הַמִּצְרִים בְּמִצְרַיִם עֶשֶׂר מַכּוֹת, וְעַל הַיָּם, לָקוּ חֲמִשִּׁים מַכּוֹת בְּמִצְרַיִם מָה הוּא אוֹמֵר: וַיֹאמְרוּ הַחַרְטֻמִּם אֶל פַּרְעֹה, אֶצְבַּע אֱלֹהִים הִוא. וְעַל הַיָּם מָה הוּא אוֹמֵר וַיַּרְא יִשְׂרָאֵל אֶת הַיָּד הַגְּדֹלָה, אֲשֶׁר עָשָׂה יְיָ בְּמִצְרַיִם, וַיִּירְאוּ הָעָם אֶת יְיָ. וַיַּאֲמִינוּ בַּיָי, וּבְמֹשֶה עַבְדּוֹ. כַּמָּה לָקוּ בְּאֶצְבַּע, עֶשֶׂר מַכּוֹת: אֱמוֹר מֵעַתָּה, בְּמִצְרַיִם לָקוּ עֶשֶׂר מַכּוֹת, וְעַל הַיָּם, לָקוּ חֲמִשִּׁים מַכּוֹת:
רַבִּי אֱלִיעֶזֶר אוֹמֵר: מִנַּיִן שֶׁכָּל מַכָּה וּמַכָּה, שֶׁהֵבִיא הַקָּדוֹשׁ בָּרוּךְ הוּא עַל הַמִּצְרִים בְּמִצְרַיִם, הָיְתָה שֶׁל אַרְבַּע מַכּוֹת שֶׁנֶּאֱמַר: יְשַׁלַּח בָּם חֲרוֹן אַפּוֹ, עֶבְרָה וָזַעַם וְצָרָה. מִשְׁלַחַת מַלְאֲכֵי רָעִים. עֶבְרָה אַחַת. וָזַעַם שְׁתַּיִם. וְצָרָה שָׁלֹש. מִשְׁלַחַת מַלְאֲכֵי רָעִים אַרְבַּע: אֱמוֹר מֵעַתָּה, בְּמִצְרַיִם לָקוּ אַרְבָּעִים מַכּוֹת, וְעַל הַיָּם לָקוּ מָאתַיִם מַכּוֹת:
רַבִּי עֲקִיבָא אוֹמֵר: מִנַּיִן שֶׁכָּל מַכָּה וּמַכָּה, שֶׁהֵבִיא הַקָּדוֹשׁ בָּרוּךְ הוּא עַל הַמִּצְרִים בְּמִצְרַיִם, הָיְתָה שֶׁל חָמֵשׁ מַכּוֹת שֶׁנֶּאֱמַר: יְשַׁלַּח בָּם חֲרוֹן אַפּוֹ, עֶבְרָה וָזַעַם וְצָרָה. מִשְׁלַחַת מַלְאֲכֵי רָעִים. חֲרוֹן אַפּוֹ אַחַת. עֶבְרָה שְׁתַּיִם. וָזַעַם שָׁלֹש. וְצָרָה אַרְבַּע. מִשְׁלַחַת מַלְאֲכֵי רָעִים חָמֵשׁ : אֱמוֹר מֵעַתָּה, בְּמִצְרַיִם לָקוּ חֲמִשִּׁים מַכּוֹת, וְעַל הַיָּם לָקוּ חֲמִשִּׁים וּמָאתַיִם מַכּוֹת:
כַּמָּה מַעֲלוֹת טוֹבוֹת לַמָּקוֹם עָלֵינוּ:
אִלּוּ הוֹצִיאָנוּ מִמִּצְרַיִם, וְלֹא עָשָׂה בָהֶם שְׁפָטִים, דַּיֵּנוּ:
אִלּוּ עָשָׂה בָהֶם שְׁפָטִים, וְלֹא עָשָׂה בֵאלֹהֵיהֶם, דַּיֵּנוּ:
אִלּוּ עָשָׂה בֵאלֹהֵיהֶם, וְלֹא הָרַג אֶת בְּכוֹרֵיהֶם, דַּיֵּנוּ:
אִלּוּ הָרַג אֶת בְּכוֹרֵיהֶם, וְלֹא נָתַן לָנוּ אֶת מָמוֹנָם, דַּיֵּנוּ:
אִלּוּ נָתַן לָנוּ אֶת מָמוֹנָם, וְלֹא קָרַע לָנוּ אֶת הַיָּם, דַּיֵּנוּ:
אִלּוּ קָרַע לָנוּ אֶת הַיָּם, וְלֹא הֶעֱבִירָנוּ בְתוֹכוֹ בֶחָרָבָה , דַּיֵּנוּ:
אִלּוּ הֶעֱבִירָנוּ בְתוֹכוֹ בֶחָרָבָה, וְלֹא שִׁקַּע צָרֵינוּ בְּתוֹכוֹ, דַּיֵּנוּ:
אִלּוּ שִׁקַּע צָרֵינוּ בְּתוֹכוֹ, וְלֹא סִפֵּק צָרְכֵּנוּ בַּמִּדְבָּר אַרְבָּעִים שָׁנָה, דַּיֵּנוּ:
אִלּוּ סִפֵּק צָרְכֵּנוּ בַּמִּדְבָּר אַרְבָּעִים שָׁנָה, וְלֹא הֶאֱכִילָנוּ אֶת הַמָּן, דַּיֵּנוּ:
אִלּוּ הֶאֱכִילָנוּ אֶת הַמָּן, וְלֹא נָתַן לָנוּ אֶת הַשַּׁבָּת, דַּיֵּנוּ:
אִלּוּ נָתַן לָנוּ אֶת הַשַּׁבָּת, וְלֹא קֵרְבָנוּ לִפְנֵי הַר סִינַי, דַּיֵּנוּ:
אִלּוּ קֵרְבָנוּ לִפְנֵי הַר סִינַי, וְלֹא נָתַן לָנוּ אֶת הַתּוֹרָה, דַּיֵּנוּ:
אִלּוּ נָתַן לָנוּ אֶת הַתּוֹרָה, וְלֹא הִכְנִיסָנוּ לְאֶרֶץ יִשְׂרָאֵל, דַּיֵּנוּ:
אִלּוּ הִכְנִיסָנוּ לְאֶרֶץ יִשְׂרָאֵל, וְלֹא בָנָה לָנוּ אֶת בֵּית הַבְּחִירָה, דַּיֵּנוּ:
עַל אַחַת כַּמָּה וְכַמָּה טוֹבָה כְפוּלָה וּמְכֻפֶּלֶת לַמָּקוֹם עָלֵינוּ: שֶׁהוֹצִיאָנוּ מִמִּצְרַיִם, וְעָשָׂה בָהֶם שְׁפָטִים, וְעָשָׂה בֵאלֹהֵיהֶם, וְהָרַג אֶת בְּכוֹרֵיהֶם, וְנָתַן לָנוּ אֶת מָמוֹנָם, וְקָרַע לָנוּ אֶת הַיָּם, וְהֶעֱבִירָנוּ בְתוֹכוֹ בֶחָרָבָה, וְשִׁקַּע צָרֵינוּ בְּתוֹכוֹ, וְסִפֵּק צָרְכֵּנוּ בַּמִּדְבָּר אַרְבָּעִים שָׁנָה, וְהֶאֱכִילָנוּ אֶת הַמָּן, וְנָתַן לָנוּ אֶת הַשַּׁבָּת, וְקֵרְבָנוּ לִפְנֵי הַר סִינַי, וְנָתַן לָנוּ אֶת הַתּוֹרָה, וְהִכְנִיסָנוּ לְאֶרֶץ יִשְׂרָאֵל, וְבָנָה לָנוּ אֶת בֵּית הַבְּחִירָה, לְכַפֵּר עַל כָּל עֲוֹנוֹתֵינוּ:
רַבָּן גַּמְלִיאֵל הָיָה אוֹמֵר: כָּל שֶׁלֹּא אָמַר שְׁלֹשָה דְבָרִים אֵלּוּ בַּפֶּסַח, לֹא יָצָא יְדֵי חוֹבָתוֹ, וְאֵלּוּ הֵן:
פֶּסַח. מַצָּה וּמָרוֹר:
פֶּסַח שֶׁהָיוּ אֲבוֹתֵינוּ אוֹכְלִים, בִּזְמַן שֶׁבֵּית הַמִּקְדָּשׁ הָיָה קַיָּם, עַל שׁוּם מָה עַל שׁוּם שֶׁפָּסַח הַקָּדוֹשׁ בָּרוּךְ הוּא, עַל בָּתֵּי אֲבוֹתֵינוּ בְּמִצְרַיִם, שֶׁנֶּאֱמַר: וַאֲמַרְתֶּם זֶבַח פֶּסַח הוּא לַיְיָ, אֲשֶׁר פָּסַח עַל בָּתֵּי בְנֵי יִשְׂרָאֵל בְּמִצְרַיִם, בְּנָגְפּוֹ אֶת מִצְרַיִם וְאֶת בָּתֵּינוּ הִצִּיל, וַיִּקֹּד הָעָם וַיִּשְׁתַּחֲווּ:
מען הייבט אויף דער מצה און מען זאגט:
מַצָּה זוּ שֶׁאָנוּ אוֹכְלִים, עַל שׁוּם מָה עַל שׁוּם שֶׁלֹּא הִסְפִּיק בְּצֵקָם שֶׁל אֲבוֹתֵינוּ לְהַחֲמִיץ, עַד שֶׁנִּגְלָה עֲלֵיהֶם מֶלֶךְ מַלְכֵי הַמְּלָכִים, הַקָּדוֹשׁ בָּרוּךְ הוּא, וּגְאָלָם, שֶׁנֶּאֱמַר: וַיֹּאפוּ אֶת הַבָּצֵק, אֲשֶׁר הוֹצִיאוּ מִמִּצְרַיִם, עֻגֹת מַצּוֹת, כִּי לֹא חָמֵץ: כִּי גֹרְשׁוּ מִמִּצְרַיִם, וְלֹא יָכְלוּ לְהִתְמַהְמֵהַּ, וְגַם צֵדָה לֹא עָשׂוּ לָהֶם:
מען הייבט אויף די מרור און מען זאגט:
מָרוֹר זֶה שֶׁאָנוּ אוֹכְלִים, עַל שׁוּם מָה עַל שׁוּם שֶׁמָּרְרוּ הַמִּצְרִים אֶת חַיֵּי אֲבוֹתֵינוּ בְּמִצְרַיִם, שֶׁנֶּאֱמַר: וַיְמָרֲרוּ אֶת חַיֵּיהֶם בַּעֲבֹדָה קָשָׁה, בְּחֹמֶר וּבִלְבֵנִים, וּבְכָל עֲבֹדָה בַּשָּׂדֶה: אֵת כָּל עֲבֹדָתָם, אֲשֶׁר עָבְדוּ בָהֶם בְּפָרֶךְ:
בְּכָל דּוֹר וָדוֹר חַיָּב אָדָם לִרְאוֹת אֶת עַצְמוֹ, כְּאִלּוּ הוּא יָצָא מִמִּצְרָיִם, שֶׁנֶּאֱמַר: וְהִגַּדְתָּ לְבִנְךָ בַּיּוֹם הַהוּא לֵאמֹר: בַּעֲבוּר זֶה עָשָׂה יְיָ לִי, בְּצֵאתִי מִמִּצְרָיִם. לֹא אֶת אֲבוֹתֵינוּ בִּלְבָד, גָּאַל הַקָּדוֹשׁ בָּרוּךְ הוּא, אֶלָּא אַף אוֹתָנוּ גָּאַל עִמָּהֶם, שֶׁנֶּאֱמַר: וְאוֹתָנוּ הוֹצִיא מִשָׁם, לְמַעַן הָבִיא אֹתָנוּ, לָתֶת לָנוּ אֶת הָאָרֶץ אֲשֶׁר נִשְׁבַּע לַאֲבֹתֵינוּ:
מען דעקט צו די מצות, און מען הייבט אויף דעם בעכער, און מען זאגט:
לְפִיכָךְ אֲנַחְנוּ חַיָּבִים לְהוֹדוֹת, לְהַלֵּל, לְשַׁבֵּחַ, לְפָאֵר, לְרוֹמֵם, לְהַדֵּר, לְבָרֵךְ, לְעַלֵּה וּלְקַלֵּס, לְמִי שֶׁעָשָׂה לַאֲבוֹתֵינוּ וְלָנוּ אֶת כָּל הַנִּסִּים הָאֵלּוּ. הוֹצִיאָנוּ מֵעַבְדוּת לְחֵרוּת, מִיָּגוֹן לְשִׂמְחָה, וּמֵאֵבֶל לְיוֹם טוֹב, וּמֵאֲפֵלָה לְאוֹר גָּדוֹל, וּמִשִּׁעְבּוּד לִגְאֻלָּה. וְנֹאמַר לְפָנָיו שִׁירָה חֲדָשָׁה. הַלְלוּיָהּ:
הַלְלוּיָהּ. הַלְלוּ עַבְדֵי יְיָ. הַלְלוּ אֶת שֵׁם יְיָ. יְהִי שֵׁם יְיָ מְבֹרָךְ מֵעַתָּה וְעַד עוֹלָם: מִמִּזְרַח שֶׁמֶשׁ עַד מְבוֹאוֹ. מְהֻלָּל שֵׁם יְיָ. רָם עַל כָּל גּוֹיִם יְיָ. עַל הַשָּׁמַיִם כְּבוֹדוֹ: מִי כַּיָי אֱלֹהֵינוּ. הַמַּגְבִּיהִי לָשָׁבֶת: הַמַּשְׁפִּילִי לִרְאוֹת בַּשָּׁמַיִם וּבָאָרֶץ: מְקִימִי מֵעָפָר דָּל. מֵאַשְׁפֹּת יָרִים אֶבְיוֹן: לְהוֹשִׁיבִי עִם נְדִיבִים. עִם נְדִיבֵי עַמּוֹ: מוֹשִׁיבִי עֲקֶרֶת הַבַּיִת אֵם הַבָּנִים שְׂמֵחָה. הַלְלוּיָהּ:
בְּצֵאת יִשְׂרָאֵל מִמִּצְרָיִם, בֵּית יַעֲקֹב מֵעַם לֹעֵז: הָיְתָה יְהוּדָה לְקָדְשׁוֹ. יִשְׂרָאֵל מַמְשְׁלוֹתָיו: הַיָּם רָאָה וַיָּנֹס, הַיַּרְדֵּן יִסֹּב לְאָחוֹר: הֶהָרִים רָקְדוּ כְאֵילִים. גְּבָעוֹת כִּבְנֵי צֹאן: מַה לְּךָ הַיָּם כִּי תָנוּס. הַיַּרְדֵּן תִּסֹּב לְאָחוֹר: הֶהָרִים תִּרְקְדוּ כְאֵילִים. גְּבָעוֹת כִּבְנֵי צֹאן: מִלִּפְנֵי אָדוֹן חוּלִי אָרֶץ. מִלִּפְנֵי אֱלוֹהַּ יַעֲקֹב: הַהֹפְכִי הַצּוּר אֲגַם מָיִם. חַלָּמִישׁ לְמַעְיְנוֹ מָיִם:
מען נעמט דער בעכער אין דער האנט, און מען זאגט:
בָּרוּךְ אַתָּה יְיָ, אֱלֹהינוּ מֶלֶךְ הָעוֹלָם, אֲשֶׁר גְּאָלָנוּ וְגָאַל אֶת אֲבוֹתֵינוּ מִמִּצְרַיִם, וְהִגִּיעָנוּ הַלַּיְלָה הַזֶּה, לֶאֱכָל בּוֹ מַצָּה וּמָרוֹר. כֵּן, יְיָ אֱלֹהֵינוּ וֵאלֹהֵי אֲבוֹתֵינוּ, יַגִּיעֵנוּ לְמוֹעֲדִים וְלִרְגָלִים אֲחֵרִים, הַבָּאִים לִקְרָאתֵנוּ לְשָׁלוֹם. שְׂמֵחִים בְּבִנְיַן עִירֶךָ, וְשָׂשִׂים בַּעֲבוֹדָתֶךָ, וְנֹאכַל שָׁם מִן הַזְּבָחִים וּמִן הַפְּסָחִים (במוצאי שבת מִן הַפְּסָחִים וּמִן הַזְּבָחִים) אֲשֶׁר יַגִּיעַ דָּמָם, עַל קִיר מִזְבַּחֲךָ לְרָצוֹן, וְנוֹדֶה לְּךָ שִׁיר חָדָשׁ עַל גְּאֻלָּתֵנוּ, וְעַל פְּדוּת נַפְשֵׁנוּ: בָּרוּךְ אַתָּה יְיָ, גָּאַל יִשְׂרָאֵל:
הִנְנִי מוּכָן וּמְזֻמָּן לְקַיֵּם מִצְוַת כּוֹס שֵׁנִיּ מֵאַרְבַּע כּוֹסוֹת לְשֵׁם יִחוּד קוּדְשָׁא בְּרִיךְ הוּא וּשְׁכִינְתֵּיהּ עַל יְדֵי הַהוּא טְמִיר וְנֶעְלָם בְּשֵׁם כָּל יִשְׂרָאֵל:
ויהי נועם יי אלהינו עלינו ומעשה ידינו כוננה עלינו ומעשה ידינו כוננהו:
בָּרוּךְ אַתָּה יְיָ, אֱלֹהֵינוּ מֶלֶךְ הָעוֹלָם, בּוֹרֵא פְּרִי הַגָּפֶן:
רָחְצָה
מען וואשט זיך די הענט, און מען
מאכט יא א ברכה על נטילת ידים:
בָּרוּךְ אַתָּה יְיָ אֱלֹהֵינוּ מֶלֶךְ הָעוֹלָם, אֲשֶׁר קִדְּשָׁנוּ בְּמִצְוֹתָיו, וְצִוָּנוּ עַל נְטִילַת יָדָיִם:
מוֹצִיא.
מען נעמט אלע דריי מצות און מען מאכט א ברכה המוציא לחם מן הארץ:
בָּרוּךְ אַתָּה יְיָ, אֱלֹהֵינוּ מֶלֶךְ הָעוֹלָם, הַמּוֹצִיא לֶחֶם מִן הָאָרֶץ:
מַצָּה
מען לאזט אויס די אונטערשטער מצה און מען מאכט א ברכה על אכילת מצה, און מען עסט א כזית פון ביידע מצות, אנגעליינט:
הִנְנִי מוּכָן וּמְזוּמָּן לְקַיֵּם מִצְוַת אַכִילַת מַצָּה לְשֵׁם יִחוּד קוּדְשָׁא בְּרִיךְ הוּא וּשְׁכִינְתֵּיהּ עַל יְדֵי הַהוּא טְמִיר וְנֶעְלָם בְּשֵׁם כָּל-יִשְׂרָאֵל.
ויהי נועם יי אלהינו עלינו ומעשה ידינו כוננה עלינו ומעשה ידינו כוננהו:
בָּרוּךְ אַתָּה יְיָ, אֱלֹהֵינוּ מֶלֶךְ הָעוֹלָם, אֲשֶׁר קִדְּשָׁנוּ בְּמִצְוֹתָיו וְצִוָּנוּ עַל אֲכִילַת מַצָּה:
מָרוֹר
מען נעמט א כזית מרור און מען טינקט דאס איין אין חרוסת, און מען שאקלט דאס אפ, און מען מאכט א ברכה על אכילת מרור, און מען עסט דאס נישט אנגעליינט:
הִנְנִי מוּכָן וּמְזוּמָּן לְקַיֵּם מִצְוַת אַכִילַת מָרוֹר לְשֵׁם יִחוּד קוּדְשָׁא בְּרִיךְ הוּא וּשְׁכִינְתֵּיהּ עַל יְדֵי הַהוּא טְמִיר וְנֶעְלָם בְּשֵׁם כָּל-יִשְׂרָאֵל.
ויהי נועם יי אלהינו עלינו ומעשה ידינו כוננה עלינו ומעשה ידינו כוננהו:
בָּרוּךְ אַתָּה יְיָ אֱלֹהֵינוּ מֶלֶךְ הָעוֹלָם,
אֲשֶׁר קִדְּשָׁנוּ בְּמִצְוֹתָיו וְצִוָּנוּ
עַל אֲכִילַת מָרוֹר:
כּוֹרֵךְ
מען נעמט צוויי שטיקלך פון די אונטערשטע מצה און מען לייגט אינצווישען א כזית מרור, און מען זאגט זכר למקדש כהלל, און מען עסט דאס יא אנגעליינט:
זֵכֶר לְמִקְדָּשׁ כְּהִלֵּל: כֵּן עָשָׂה הִלֵּל בִּזְמַן שֶׁבֵּית הַמִּקְדָּשׁ הָיָה קַיָּם. הָיָה כּוֹרֵךְ (פֶּסַח) מַצָּה וּמָרוֹר וְאוֹכֵל בְּיַחַד. לְקַיֵּם מַה שֶּׁנֶּאֱמַר:
עַל מַצּוֹת וּמְרוֹרִים יֹאכְלֻהוּ:
שֻׁלְחָן עוֹרֵךְ
מען גרייט צו דער טיש און מען עסט און מען טרינקט לכבוד יום טוב, און מ'פירט זיך צו עסען אייער:
צָפוּן
מען נעמט ארויס דער באהאלטענע אפיקומן, און מען עסט א כזית אנגעליינט, פאר חצות:
הִנְנִי מוּכָן וּמְזוּמָּן לְקַיֵּם מִצְוַת אַכִילַת אַפִיקוֹמָן לְשֵׁם יִחוּד קוּדְשָׁא בְּרִיךְ הוּא וּשְׁכִינְתֵּיהּ עַל יְדֵי הַהוּא טְמִיר וְנֶעְלָם בְּשֵׁם כָּל-יִשְׂרָאֵל.
ויהי נועם יי אלהינו עלינו ומעשה ידינו כוננה עלינו ומעשה ידינו כוננהו:
בֵּרַךְ
מען גיסט אהן דעם דריטען
כוס און מען בענטשט:
שִׁיר הַמַּעֲלוֹת בְּשׁוּב יְיָ אֶת שִׁיבַת צִיּוֹן הָיִינוּ כְּחֹלְמִים: אָז יִמָּלֵא שְׂחוֹק פִּינוּ וּלְשׁוֹנֵנוּ רִנָּה אָז יֹאמְרוּ בַגּוֹיִם הִגְדִּיל יְיָ לַעֲשׂוֹת עִם אֵלֶּה: הִגְדִּיל יְיָ לַעֲשׂוֹת עִמָּנוּ הָיִינוּ שְׂמֵחִים: שׁוּבָה יְיָ אֶת שְׁבִיתֵנוּ כַּאֲפִיקִים בַּנֶּגֶב: הַזֹּרְעִים בְּדִמְעָה בְּרִנָּה יִקְצֹרוּ: הָלוֹךְ יֵלֵךְ וּבָכֹה נֹשֵׂא מֶשֶׁךְ הַזָּרַע בֹּא יָבֹא בְרִנָּה נֹשֵׂא אֲלֻמֹּתָיו:
המזמן: רַבּוֹתַי מיר וועלען בענטשען:
המסובין: יְהִי שֵׁם יְיָ מְבֹרָךְ מֵעַתָּה וְעַד עוֹלָם:
המזמן: יְהִי שֵׁם יְיָ מְבֹרָךְ מֵעַתָּה וְעַד עוֹלָם. בִּרְשׂוּת מָרָנָן וְרַבָּנָן וְרַבּוֹתַי, נְבָרֵךְ (אֱלֹהֵינוּ) שֶׁאָכַלְנוּ מִשֶּׁלּוֹ.
המסובין: בָּרוּךְ (אֱלֹהֵינוּ) שֶׁאָכַלְנוּ מִשֶּׁלּוֹ וּבְטוּבוֹ חָיִינוּ.
המזמן: בָּרוּךְ (אֱלֹהֵינוּ) שֶׁאָכַלְנוּ מִשֶּׁלּוֹ וּבְטוּבוֹ חָיִינוּ.
בָּרוּךְ הוּא וּבָרוּךְ שְׁמוֹ:
בָּרוּךְ אַתָּה יְיָ, אֱלֹהֵינוּ מֶלֶך הָעוֹלָם, הַזָּן אֶת הָעוֹלָם כֻּלּוֹ בְּטוּבוֹ בְּחֵן בְּחֶסֶד וּבְרַחֲמִים הוּא נוֹתֵן לֶחֶם לְכָל בָשָׂר כִּי לְעוֹלָם חַסְדּוֹ. וּבְטוּבוֹ הַגָּדוֹל תָּמִיד לֹא חָסַר לָנוּ, וְאַל יֶחְסַר לָנוּ מָזוֹן לְעוֹלָם וָעֶד. בַּעֲבוּר שְׁמוֹ הַגָּדוֹל, כִּי הוּא אֵל זָן וּמְפַרְנֵס לַכֹּל וּמֵטִיב לַכֹּל, וּמֵכִין מָזוֹן לְכֹל בְּרִיּוֹתָיו אֲשֶׁר בָּרָא. בָּרוּךְ אַתָּה יְיָ, הַזָּן אֶת הַכֹּל:
נוֹדֶה לְּךָ יְיָ אֱלֹהֵינוּ עַל שֶׁהִנְחַלְתָּ לַאֲבוֹתֵינוּ, אֶרֶץ חֶמְדָּה טוֹבָה וּרְחָבָה, וְעַל שֶׁהוֹצֵאתָנוּ יְיָ אֱלֹהֵינוּ מֵאֶרֶץ מִצְרַים, וּפְדִיתָנוּ, מִבֵּית עֲבָדִים, וְעַל בְּרִיתְךָ שֶׁחָתַמְתָּ בִּבְשָׂרֵנוּ, וְעַל תּוֹרָתְךָ שֶׁלִּמַּדְתָּנוּ, וְעַל חֻקֶּיךָ שֶׁהוֹדַעְתָּנוּ וְעַל חַיִּים חֵן וָחֶסֶד שֶׁחוֹנַנְתָּנוּ, וְעַל אֲכִילַת מָזוֹן שָׁאַתָּה זָן וּמְפַרְנֵס אוֹתָנוּ תָּמִיד, בְּכָל יוֹם וּבְכָל עֵת וּבְכָל שָׁעָה:
וְעַל הַכֹּל יְיָ אֱלֹהֵינוּ אֲנַחְנוּ מוֹדִים לָךְ, וּמְבָרְכִים אוֹתָךְ, יִתְבָּרַךְ שִׁמְךָ בְּפִי כָּל חַי תָּמִיד לְעוֹלָם וָעֶד. כַּכָּתוּב, וְאָכַלְתָּ וְשָׂבָעְתָּ, וּבֵרַכְתָּ אֶת יְיָ אֱלֹהֶיךָ עַל הָאָרֶץ הַטֹּבָה אֲשֶׁר נָתַן לָךְ. בָּרוּךְ אַתָּה יְיָ, עַל הָאָרֶץ וְעַל הַמָּזוֹן:
רַחֵם נָא יְיָ אֱלֹהֵינוּ, עַל יִשְׂרָאֵל עַמֶּךָ, וְעַל יְרוּשָׁלַיִם עִירֶךָ, וְעַל צִיּוֹן מִשְׁכַּן כְּבוֹדֶךָ, וְעַל מַלְכוּת בֵּית דָּוִד מְשִׁיחֶךָ, וְעַל הַבַּיִת הַגָּדוֹל וְהַקָּדוֹשׁ שֶׁנִּקְרָא שִׁמְךָ עָלָיו. אֱלֹהֵינוּ, אָבִינוּ, רְעֵנוּ, זוּנֵנוּ, פַּרְנְסֵנוּ, וְכַלְכְּלֵנוּ, וְהַרְוִיחֵנוּ, וְהַרְוַח לָנוּ יְיָ אֱלֹהֵינוּ מְהֵרָה מִכָּל צָרוֹתֵינוּ, וְנָא, אַל תַּצְרִיכֵנוּ יְיָ אֱלֹהֵינוּ, לֹא לִידֵי מַתְּנַת בָּשָׂר וָדָם, וְלֹא לִידֵי הַלְוָאָתָם. כִּי אִם לְיָדְךָ הַמְּלֵאָה, הַפְּתוּחָה, הַקְּדוֹשָׁה וְהָרְחָבָה, שֶׁלֹּא נֵבוֹשׁ וְלֹא נִכָּלֵם לְעוֹלָם וָעֶד:
(לשבת) רְצֵה וְהַחֲלִיצֵנוּ יְיָ אֱלֹהֵינוּ בְּמִצְוֹתֶיךָ וּבְמִצְוַת יוֹם הַשְּׁבִיעִי הַשַּׁבָּת הַגָּדוֹל וְהַקָּדוֹשׁ הַזֶה. כִּי יוֹם זֶה גָּדוֹל וְקָדוֹש הוּא לְפָנֶיךָ, לִשְׁבָּת בּוֹ וְלָנוּחַ בּוֹ בְּאַהֲבָה כְּמִצְוַת רְצוֹנֶךָ וּבִרְצוֹנְךָ הָנִיחַ לָנוּ יְיָ אֱלֹהֵינוּ, שֶׁלֹּא תְהֵא צָרָה וְיָגוֹן וַאֲנָחָה בְּיוֹם מְנוּחָתֵנוּ. וְהַרְאֵנוּ יְיָ אֱלֹהֵינוּ בְּנֶחָמַת צִיּוֹן עִירֶךָ, וּבְבִנְיַן יְרוּשָׁלַיִם עִיר קָדְשֶׁךָ, כִּי אַתָּה הוּא בַּעַל הַיְשׁוּעוֹת וּבַעַל הַנֶּחָמוֹת:
אֱלֹהֵינוּ וֵאלֹהֵי אֲבוֹתֵינוּ, יַעֲלֶה וְיָבֹא וְיַגִּיעַ, וְיֵרָאֶה, וְיֵרָצֶה, וְיִשָּׁמַע, וְיִפָּקֵד, וְיִזָּכֵר זִכְרוֹנֵנוּ וּפִקְדּוֹנֵנוּ, וְזִכְרוֹן אֲבוֹתֵינוּ, וְזִכְרוֹן מָשִׁיחַ בֶּן דָּוד עַבְדֶּךָ, וְזִכְרוֹן יְרוּשָׁלַיִם עִיר קָדְשֶׁךָ, וְזִכְרוֹן כָּל עַמְּךָ בֵּית יִשְׂרָאֵל לְפָנֶיךָ, לִפְלֵיטָה לְטוֹבָה לְחֵן וּלְחֶסֶד וּלְרַחֲמִים, לְחַיִּים וּלְשָׁלוֹם בְּיוֹם חַג הַמַצּוֹת הַזֶּה. זָכְרֵנוּ יְיָ אֱלֹהֵינוּ בּוֹ לְטוֹבָה. וּפָקְדֵנוּ בוֹ לִבְרָכָה. וְהוֹשִׁיעֵנוּ בוֹ לְחַיִּים, וּבִדְבַר יְשׁוּעָה וְרַחֲמִים, חוּס וְחָנֵּנוּ, וְרַחֵם עָלֵינוּ וְהוֹשִׁיעֵנוּ, כִּי אֵלֶיךָ עֵינֵינוּ, כִּי אֵל מֶלֶךְ חַנּוּן וְרַחוּם אָתָּה:
וּבְנֵה יְרוּשָׁלַיִם עִיר הַקֹּדֶשׁ בִּמְהֵרָה בְיָמֵינוּ. בָּרוּךְ אַתָּה יְיָ, בּוֹנֵה בְּרַחֲמָיו יְרוּשָׁלָיִם. אָמֵן
בָּרוּךְ אַתָּה יְיָ אֱלֹהֵינוּ מֶלֶךְ הָעוֹלָם, הָאֵל אָבִינוּ, מַלְכֵּנוּ, אַדִירֵנוּ בּוֹרְאֵנוּ, גּוֹאֲלֵנוּ, יוֹצְרֵנוּ, קְדוֹשֵׁנוּ קְדוֹשׁ יַעֲקֹב, רוֹעֵנוּ רוֹעֵה יִשְׂרָאֵל. הַמֶּלֶךְ הַטּוֹב, וְהַמֵּטִיב לַכֹּל, שֶׁבְּכָל יוֹם וָיוֹם הוּא הֵטִיב, הוּא מֵטִיב, הוּא יֵיטִיב לָנוּ. הוּא גְמָלָנוּ, הוּא גוֹמְלֵנוּ, הוּא יִגְמְלֵנוּ לָעַד לְחֵן וּלְחֶסֶד וּלְרַחֲמִים וּלְרֶוַח הַצָּלָה וְהַצְלָחָה בְּרָכָה וִישׁוּעָה, נֶחָמָה, פַּרְנָסָה וְכַלְכָּלָה, וְרַחֲמִים, וְחַיִּים וְשָׁלוֹם, וְכָל טוֹב, וּמִכָּל טוּב לְעוֹלָם אַל יְחַסְּרֵנוּ:
הָרַחֲמָן, הוּא יִמְלוֹךְ עָלֵינוּ לְעוֹלָם וָעֶד. הָרַחֲמָן, הוּא יִתְבָּרַךְ בַּשָׁמַיִם וּבָאָרֶץ. הָרַחֲמָן, הוּא יִשְׁתַּבַּח לְדוֹר דּוֹרִים, וְיִתְפָּאַר בָּנוּ לָעַד וּלְנֵצַח נְצָחִים, וְיִתְהַדַּר בָּנוּ לָעַד וּלְעוֹלְמֵי עוֹלָמִים. הָרַחֲמָן, הוּא יְפַרְנְסֵנוּ בְּכָבוֹד. הָרַחֲמָן, הוּא יִשְׁבּוֹר עֻלֵּנוּ מֵעַל צַוָּארֵנוּ וְהוּא יוֹלִיכֵנוּ קוֹמְמִיּוּת לְאַרְצֵנוּ. הָרַחֲמָן, הוּא יִשְׁלַח לָנוּ בְּרָכָה מְרֻבָּה בַּבַּיִת הַזֶּה, וְעַל שֻׁלְחָן זֶה שֶׁאָכַלְנוּ עָלָיו. הָרַחֲמָן, הוּא יִשְׁלַח לָנוּ אֶת אֵלִיָּהוּ הַנָּבִיא זָכוּר לַטּוֹב, וִיבַשֶּׂר לָנוּ בְּשׂוֹרוֹת טוֹבוֹת יְשׁוּעוֹת וְנֶחָמוֹת. הָרַחֲמָן, הוּא יְבָרֵךְ אֶת בַּעַל הַבַּיִת הַזֶּה, וְאֶת בַּעֲלַת הַבַּיִת הַזֶּה. אוֹתָם וְאֶת בֵּיתָם וְאֶת זַרְעָם וְאֶת כָּל אַשֶׁר לָהֶם אוֹתָנוּ וְאֶת כָּל אֲשֶׁר לָנוּ, כְּמוֹ שֶׁנִתְבָּרְכוּ אֲבוֹתֵינוּ, אַבְרָהָם יִצְחָק וְיַעֲקֹב: בַּכֹּל, מִכֹּל, כֹּל. כֵּן יְבָרֵךְ אוֹתָנוּ כֻּלָּנוּ יַחַד. בִּבְרָכָה שְׁלֵמָה, וְנֹאמַר אָמֵן:
בַּמָּרוֹם יְלַמְּדוּ עֲלֵיהֶם וְעָלֵינוּ זְכוּת, שֶׁתְּהֵא לְמִשְׁמֶרֶת שָׁלוֹם, וְנִשָּׂא בְרָכָה מֵאֵת יְיָ וּצְדָקָה מֵאֱלֹהֵי יִשְׁעֵנוּ, וְנִמְצָא חֵן וְשֵׂכֶל טוֹב בְּעֵינֵי אֱלֹהִים וְאָדָם:
(לשבת) הָרַחֲמָן, הוּא יַנְחִילֵנוּ לְיוֹם שֶׁכֻּלּוֹ שַׁבָּת וּמְנוּחָה לְחַיֵּי הָעוֹלָמִים. הָרַחֲמָן, הוּא יַנְחִילֵנוּ לְיוֹם שֶׁכֻּלּוֹ טוֹב. הָרַחֲמָן, הוּא יְזַכֵּנוּ לִימוֹת הַמָּשִׁיחַ וּלְחַיֵּי הָעוֹלָם הַבָּא. מִגְדּוֹל יְשׁוּעוֹת מַלְכּוֹ, וְעֹשֶׂה חֶסֶד לִמְשִׁיחוֹ לְדָוִד וּלְזַרְעוֹ עַד עוֹלָם: עֹשֶׂה שָׁלוֹם בִּמְרוֹמָיו, הוּא יַעֲשֶׂה שָׁלוֹם, עָלֵינוּ וְעַל כָּל יִשְׂרָאֵל, וְאִמְרוּ אָמֵן:
יְראוּ אֶת יְיָ קְדֹשָיו, כִּי אֵין מַחְסוֹר לִירֵאָיו: כְּפִירִים רָשׁוּ וְרָעֵבוּ, וְדוֹרְשֵׁי יְיָ לֹא יַחְסְרוּ כָל טוֹב: הוֹדוּ לַיָי כִּי טוֹב, כִּי לְעוֹלָם חַסְדּוֹ: פּוֹתֵחַ אֶת יָדֶךָ, וּמַשְׂבִּיעַ לְכָל חַי רָצוֹן: בָּרוּךְ הַגֶּבֶר אֲשֶׁר יִבְטַח בַּיְיָ, וְהָיָה יְיָ מִבְטַחוֹ: נַעַר הָיִיתִי גַם זָקַנְתִּי וְלֹא רָאִיתִי צַדִּיק נֶעֱזָב, וְזַרְעוֹ מְבַקֵשׁ לָחֶם: יְיָ עֹז לְעַמּוֹ יִתֵּן, יְיָ יְבָרֵךְ אֶת עַמּוֹ בַשָּׁלוֹם:
מען נעמט דעם בעכער אין דער האנט, און מען זאגט:
הִנְנִי מוּכָן וּמְזֻמָּן לְקַיֵּם מִצְוַת כּוֹס שְׁלִישִׁי מֵאַרְבַּע כּוֹסוֹת לְשֵׁם יִחוּד קוּדְשָׁא בְּרִיךְ הוּא וּשְׁכִינְתֵּיהּ עַל יְדֵי הַהוּא טְמִיר וְנֶעְלָם בְּשֵׁם כָּל יִשְׂרָאֵל.
ויהי נועם יי אלהינו עלינו ומעשה ידינו כוננה עלינו ומעשה ידינו כוננהו:
בָּרוּךְ אַתָּה יְיָ, אֱלֹהֵינוּ מֶלֶךְ הָעוֹלָם, בּוֹרֵא פְּרִי הַגָּפֶן:
מען גיסט אהן א גרויסע בעכער פאר אליהו הנביא, און מען עפענט אויף דער טיר און מען זאגט:
שְׁפֹךְ חֲמָתְךָ אֶל הַגּוֹיִם, אֲשֶׁר לֹא יְדָעוּךָ וְעַל מַמְלָכוֹת אֲשֶׁר בְּשִׁמְךָ לֹא קָרָאוּ: כִּי אָכַל אֶת יַעֲקֹב. וְאֶת נָוֵהוּ הֵשַׁמּוּ: שְׁפָךְ עֲלֵיהֶם זַעְמֶךָ, וַחֲרוֹן אַפְּךָ יַשִּׂיגֵם: תִּרְדֹּף בְּאַף וְתַשְׁמִידֵם, מִתַּחַת שְׁמֵי יְיָ:
הַלֵּל
מען גיסט אהן דעם פערטן כוס
און מען זאגט הלל:
לֹא לָנוּ יְיָ לֹא לָנוּ כִּי לְשִׁמְךָ תֵּן כָּבוֹד, עַל חַסְדְּךָ עַל אֲמִתֶּךָ. לָמָּה יֹאמְרוּ הַגּוֹיִם, אַיֵּה נָא אֱלֹהֵיהֶם. וֵאלֹהֵינוּ בַשָּׁמָיִם כֹּל אֲשֶׁר חָפֵץ עָשָׂה. עֲצַבֵּיהֶם כֶּסֶף וְזָהָב, מַעֲשֵׂה יְדֵי אָדָם. פֶּה לָהֶם וְלֹא יְדַבֵּרוּ, עֵינַיִם לָהֶם וְלֹא יִרְאוּ. אָזְנַיִם לָהֶם וְלֹא יִשְׁמָעוּ, אַף לָהֶם וְלֹא יְרִיחוּן. יְדֵיהֶם וְלֹא יְמִישׁוּן, רַגְלֵיהֶם וְלֹא יְהַלֵּכוּ, לֹא יֶהְגּוּ בִּגְרוֹנָם. כְּמוֹהֶם יִהְיוּ עֹשֵׂיהֶם, כֹּל אֲשֶׁר בֹּטֵחַ בָּהֶם: יִשְׂרָאֵל בְּטַח בַּיָי, עֶזְרָם וּמָגִנָּם הוּא. בֵּית אַהֲרֹן בִּטְחוּ בַיְיָ, עֶזְרָם וּמָגִנָּם הוּא. יִרְאֵי יְיָ בִּטְחוּ בַיְיָ, עֶזְרָם וּמָגִנָּם הוּא:
יְיָ זְכָרָנוּ יְבָרֵךְ, יְבָרֵךְ אֶת בֵּית יִשְׂרָאֵל, יְבָרֵךְ אֶת בֵּית אַהֲרֹן. יְבָרֵךְ יִרְאֵי יְיָ, הַקְּטַנִּים עִם הַגְּדֹלִים. יֹסֵף יְיָ עֲלֵיכֶם, עֲלֵיכֶם וְעַל בְּנֵיכֶם. בְּרוּכִים אַתֶּם לַיְיָ, עֹשֵׂה שָּׁמַיִם וָאָרֶץ. הַשָּׁמַיִם שָּׁמַיִם לַיְיָ, וְהָאָרֶץ נָתַן לִבְנֵי אָדָם. לֹא הַמֵּתִים יְהַלְלוּ יָהּ, וְלֹא כָּל יֹרְדֵי דוּמָה. וַאֲנַחְנוּ נְבָרֵךְ יָהּ, מֵעַתָּה וְעַד עוֹלָם, הַלְלוּיָהּ:
אָהַבְתִּי כִּי יִשְׁמַע יְיָ, אֶת קֹולִי תַּחֲנוּנָי. כִּי הִטָּה אָזְנוֹ לִי וּבְיָמַי אֶקְרָא: אֲפָפוּנִי חֶבְלֵי מָוֶת, וּמְצָרֵי שְׁאוֹל מְצָאוּנִי צָרָה וְיָגוֹן אֶמְצָא. וּבְשֵׁם יְיָ אֶקְרָא, אָנָּה יְיָ מַלְּטָה נַפְשִׁי. חַנּוּן יְיָ וְצַדִּיק, וֵאלֹהֵינוּ מְרַחֵם. שֹׁמֵר פְּתָאִים יְיָ דַּלּוֹתִי וְלִי יְהוֹשִׁיעַ. שׁוּבִי נַפְשִׁי לִמְנוּחָיְכִי, כִּי יְיָ גָּמַל עָלָיְכִי. כִּי חִלַּצְתָּ נַפְשִׁי מִמָּוֶת אֶת עֵינִי מִן דִּמְעָה, אֶת רַגְלִי מִדֶּחִי. אֶתְהַלֵּךְ לִפְנֵי יְיָ, בְּאַרְצוֹת הַחַיִּים. הֶאֱמַנְתִּי כִּי אֲדַבֵּר, אֲנִי עָנִיתִי מְאֹד. אֲנִי אָמַרְתִּי בְחָפְזִי כָּל הָאָדָם כֹּזֵב:
מָה אָשִׁיב לַיָי, כָּל תַּגְמוּלוֹהִי עָלָי. כּוֹס יְשׁוּעוֹת אֶשָּׂא, וּבְשֵׁם יְיָ אֶקְרָא. נְדָרַי לַיָי אֲשַׁלֵּם, נֶגְדָה נָּא לְכָל עַמּוֹ. יָקָר בְּעֵינֵי יְיָ הַמָּוְתָה לַחֲסִידָיו. אָנָּה יְיָ כִּי אֲנִי עַבְדֶּךָ אֲנִי עַבְדְּךָ, בֶּן אֲמָתֶךָ פִּתַּחְתָּ לְמוֹסֵרָי. לְךָ אֶזְבַּח זֶבַח תּוֹדָה וּבְשֵׁם יְיָ אֶקְרָא. נְדָרַי לַיְיָ אֲשַׁלֵּם נֶגְדָה נָּא לְכָל עַמּוֹ. בְּחַצְרוֹת בֵּית יְיָ בְּתוֹכֵכִי יְרוּשָׁלָיִם הַלְלוּיָהּ:
הַלְלוּ אֶת יְיָ, כָּל גּוֹיִם, שַׁבְּחוּהוּ כָּל הָאֻמִּים. כִּי גָבַר עָלֵינוּ חַסְדּוֹ, וֶאֱמֶת יְיָ לְעוֹלָם הַלְלוּיָהּ:
הוֹדוּ לַיָי כִּי טוֹב, כִּי לְעוֹלָם חַסְדּוֹ:
יֹאמַר נָא יִשְׂרָאֵל, כִּי לְעוֹלָם חַסְדּוֹ:
יֹאמְרוּ נָא בֵית אַהֲרֹן, כִּי לְעוֹלָם חַסְדּוֹ:
יֹאמְרוּ נָא יִרְאֵי יְיָ, כִּי לְעוֹלָם חַסְדּוֹ:
מִן הַמֵּצַר קָרָאתִי יָּהּ, עָנָנִי בַמֶּרְחָב יָהּ. יְיָ לִי לֹא אִירָא, מַה יַּעֲשֶׂה לִי אָדָם. יְיָ לִי בְּעֹזְרָי, וַאֲנִי אֶרְאֶה בְשׂנְאָי. טוֹב לַחֲסוֹת בַּיְיָ, מִבְּטֹחַ בָּאָדָם. טוֹב לַחֲסוֹת בַּיְיָ מִבְּטֹחַ בִּנְדִיבִים. כָּל גּוֹיִם סְבָבוּנִי בְּשֵׁם יְיָ כִּי אֲמִילַם. סַבּוּנִי גַם סְבָבוּנִי בְּשֵׁם יְיָ כִּי אֲמִילַם. סַבּוּנִי כִדְבֹרִים דֹּעֲכוּ כְּאֵשׁ קוֹצִים, בְּשֵׁם יְיָ כִּי אֲמִילַם. דָּחֹה דְחִיתַנִי לִנְפֹּל, וַיְיָ עֲזָרָנִי. עָזִּי וְזִמְרָת יָהּ, וַיְהִי לִי לִישׁוּעָה. קוֹל רִנָּה וִישׁוּעָה בְּאָהֳלֵי צַדִּיקִים, יְמִין יְיָ עֹשָׂה חָיִל. יְמִין יְיָ רוֹמֵמָה, יְמִין יְיָ עֹשָׂה חָיִל. לֹא אָמוּת כִּי אֶחְיֶה, וַאֲסַפֵּר מַעֲשֵׂי יָהּ. יַסֹּר יִסְּרַנִּי יָּהּ, וְלַמָּוֶת לֹא נְתָנָנִי. פִּתְחוּ לִי שַׁעֲרֵי צֶדֶק ,אָבֹא בָם אוֹדֶה יָהּ. זֶה הַשַּׁעַר לַיְיָ, צַדִּיקִים יָבֹאוּ בוֹ. אוֹדְךָ כִּי עֲנִיתָנִי, וַתְּהִי לִי לִישׁוּעָה. אוֹדְךָ כִּי עֲנִיתָנִי וַתְּהִי לִי לִישׁוּעָה. אֶבֶן מָאֲסוּ הַבּוֹנִים, הָיְתָה לְרֹאשׁ פִּנָּה. אֶבֶן מָאֲסוּ הַבּוֹנִים, הָיְתָה לְרֹאשׁ פִּנָּה. מֵאֵת יְיָ הָיְתָה זֹּאת, הִיא נִפְלָאת בְּעֵינֵינוּ: מֵאֵת יְיָ הָיְתָה זֹּאת, הִיא נִפְלָאת בְּעֵינֵינוּ. זֶה הַיּוֹם עָשָׂה יְיָ, נָגִילָה וְנִשְׂמְחָה בוֹ. זֶה הַיּוֹם עָשָׂה יְיָ נָגִילָה וְנִשְׂמְחָה בוֹ:
אָנָּא יְיָ הוֹשִׁיעָה נָּא:
אָנָּא יְיָ הוֹשִׁיעָה נָּא:
אָנָּא יְיָ הַצְלִיחָה נָא:
אָנָּא יְיָ הַצְלִיחָה נָא:
בָּרוּךְ הַבָּא בְּשֵׁם יְיָ, בֵּרַכְנוּכֶם מִבֵּית יְיָ. בָּרוּךְ הַבָּא בְּשֵׁם יְיָ, בֵּרַכְנוּכֶם מִבֵּית יְיָ. אֵל יְיָ וַיָּאֶר לָנוּ, אִסְרוּ חַג בַּעֲבֹתִים עַד קַרְנוֹת הַמִּזְבֵּחַ. אֵל יְיָ וַיָּאֶר לָנוּ, אִסְרוּ חַג בַּעֲבֹתִים, עַד קַרְנוֹת הַמִּזְבֵּחַ. אֵלִי אַתָּה וְאוֹדֶךָּ אֱלֹהַי אֲרוֹמְמֶךָּ. אֵלִי אַתָּה וְאוֹדֶךָּ אֱלֹהַי אֲרוֹמְמֶךָּ: הוֹדוּ לַיָי כִּי טוֹב, כִּי לְעוֹלָם חַסְדּוֹ: הוֹדוּ לַיָי כִּי טוֹב, כִּי לְעוֹלָם חַסְדּוֹ:
הוֹדוּ לַיָי כִּי טוֹב, כִּי לְעוֹלָם חַסְדּוֹ: הוֹדוּ לֵאלֹהֵי הָאֱלֹהִים, כִּי לְעוֹלָם חַסְדּוֹ: הוֹדוּ לַאֲדֹנֵי הָאֲדֹנִים, כִּי לְעוֹלָם חַסְדּוֹ: לְעֹשֵׂה נִפְלָאוֹת גְּדֹלוֹת לְבַדּוֹ, כִּי לְעוֹלָם חַסְדּוֹ: לְעֹשֵׂה הַשָּׁמַיִם בִּתְבוּנָה כִּי לְעוֹלָם חַסְדּוֹ: לְרוֹקַע הָאָרֶץ עַל הַמָּיִם, כִּי לְעוֹלָם חַסְדּוֹ: לְעֹשֵׂה אוֹרִים גְּדֹלִים, כִּי לְעוֹלָם חַסְדּוֹ: אֶת הַשֶּׁמֶשׁ לְמֶמְשֶׁלֶת בַּיּוֹם, כִּי לְעוֹלָם חַסְדּוֹ: אֶת הַיָּרֵחַ וְכוֹכָבִים לְמֶמְשְׁלוֹת בַּלָּיְלָה, כִּי לְעוֹלָם חַסְדּוֹ: לְמַכֵּה מִצְרַיִם בִּבְכוֹרֵיהֶם, כִּי לְעוֹלָם חַסְדּוֹ: וַיּוֹצֵא יִשְׂרָאֵל מִתּוֹכָם, כִּי לְעוֹלָם חַסְדּוֹ: בְּיָד חֲזָקָה וּבִזְרוֹעַ נְטוּיָה, כִּי לְעוֹלָם חַסְדּוֹ: לְגֹזֵר יַם סוּף לִגְזָרִים, כִּי לְעוֹלָם חַסְדּוֹ: וְהֶעֱבִיר יִשְׂרָאֵל בְּתוֹכוֹ כִּי לְעוֹלָם חַסְדּוֹ: וְנִעֵר פַּרְעֹה וְחֵילוֹ בְיַם סוּף, כִּי לְעוֹלָם חַסְדּוֹ: לְמוֹלִיךְ עַמּוֹ בַּמִּדְבָּר, כִּי לְעוֹלָם חַסְדּוֹ: לְמַכֵּה מְלָכִים גְּדֹלִים, כִּי לְעוֹלָם חַסְדּוֹ: וַיַּהֲרֹג מְלָכִים אַדִּירִים, כִּי לְעוֹלָם חַסְדּוֹ: לְסִיחוֹן מֶלֶךְ הָאֱמֹרִי כִּי לְעוֹלָם חַסְדּוֹ: וּלְעוֹג מֶלֶךְ הַבָּשָׁן, כִּי לְעוֹלָם חַסְדּוֹ: וְנָתַן אַרְצָם לְנַחֲלָה, כִּי לְעוֹלָם חַסְדּוֹ: נַחֲלָה לְיִשְׂרָאֵל עַבְדּוֹ, כִּי לְעוֹלָם חַסְדּוֹ: שֶׁבְּשִׁפְלֵנוּ זָכַר לָנוּ, כִּי לְעוֹלָם חַסְדּוֹ: וַיִּפְרְקֵנוּ מִצָּרֵינוּ, כִּי לְעוֹלָם חַסְדּוֹ: נוֹתֵן לֶחֶם לְכָל בָּשָׂר, כִּי לְעוֹלָם חַסְדּוֹ: הוֹדוּ לְאֵל הַשָּׁמָיִם, כִּי לְעוֹלָם חַסְדּוֹ:
נִשְׁמַת כָּל חַי, תְּבָרֵךְ אֶת שִׁמְךָ יְיָ אֱלֹהֵינוּ. וְרוּחַ כָּל בָּשָׂר, תְּפָאֵר וּתְרוֹמֵם זִכְרְךָ מַלְכֵּנוּ תָּמִיד, מִן הָעוֹלָם וְעַד הָעוֹלָם אַתָּה אֵל. וּמִבַּלְעָדֶיךָ אֵין לָנוּ מֶלֶךְ גּוֹאֵל וּמוֹשִׁיעַ, פּוֹדֶה וּמַצִּיל וּמְפַרְנֵס וְעוֹנֶה וּמְרַחֵם, בְּכָל עֵת צָרָה וְצוּקָה. אֵין לָנוּ מֶלֶךְ עוֹזֵר וְסוֹמֵך אֶלָּא אָתָּה: אֱלֹהֵי הָרִאשׁוֹנִים וְהָאַחֲרוֹנִים, אֱלוֹהַּ כָּל בְּרִיּוֹת, אֲדוֹן כָּל תּוֹלָדוֹת, הַמְהֻלָּל בְּכָל הַתִּשְׁבָּחוֹת, הַמְנַהֵג עוֹלָמוֹ בְּחֶסֶד, וּבְרִיּוֹתָיו בְּרַחֲמִים. וַיְיָ עֵר לֹא יָנוּם וְלֹא יִישָׁן, הַמְעוֹרֵר יְשֵׁנִים וְהַמֵּקִיץ נִרְדָּמִים, הַמֵּשִׂיחַ אִלְּמִים, וּמַּתִּיר אֲסוּרִים, וְהַסּוֹמֵךְ נוֹפְלִים, וְהַזּוֹקֵף כְּפוּפִים, וְהַמְפַנֵחַ נֶעֱלָמִים וּלְךָ לְבַדְּךָ אֲנַחְנוּ מוֹדִים. וְאִלּוּ פִינוּ מָלֵא שִׁירָה כַּיָּם, וּלְשׁוֹנֵנוּ רִנָּה כַּהֲמוֹן גַּלָּיו, וְשִׂפְתוֹתֵינוּ שֶׁבַח כְּמֶרְחֲבֵי רָקִיעַ, וְעֵינֵינוּ מְאִירוֹת כַּשֶּׁמֶשׁ וְכַיָּרֵחַ, וְיָדֵינוּ פְרוּשׂוֹת כְּנִשְׁרֵי שָׁמָיִם, וְרַגְלֵינוּ קַלּוֹת כָּאַיָּלוֹת, אֵין אֲנַחְנוּ מַסְפִּיקִים, לְהוֹדוֹת לְךָ יְיָ אֱלֹהֵינוּ וֵאלֹהֵי אֲבוֹתֵינוּ, וּלְבָרֵךְ אֶת שִׁמְךָ מַלְכֵּנוּ עַל אַחַת מֵאָלֶף אֶלֶף אַלְפֵי אֲלָפִים וְרִבֵּי רְבָבוֹת פְּעָמִים, הַטּוֹבוֹת נִסִים וְנִפְלָאוֹת שֶׁעָשִׂיתָ עִם אֲבוֹתֵינוּ וְעִמָּנוּ. מִלְפָנִים מִמִּצְרַיִם גְּאַלְתָּנוּ יְיָ אֱלֹהֵינוּ, וּמִבֵּית עֲבָדִים פְּדִיתָנוּ, בְּרָעָב זַנְתָּנוּ, וּבְשָׂבָע כִּלְכַּלְתָּנוּ, מֵחֶרֶב הִצַּלְתָּנוּ, וּמִדֶּבֶר מִלַּטְתָּנוּ, וּמֵחֳלָיִם רָעִים וְרַבִּים וְנֶאֱמָנִים דִּלִּיתָנוּ: עַד הֵנָּה עֲזָרוּנוּ רַחֲמֶיךָ, וְלֹא עֲזָבוּנוּ חֲסָדֶיךָ יְיָ אֱלֹהֵינוּ וְאַל תִּטְּשֵׁנוּ יְיָ אֱלֹהֵינוּ לָנֶצַח. עַל כֵּן אֵבָרִים שֶׁפִּלַּגְתָּ בָּנוּ, וְרוּחַ וּנְשָׁמָה שֶׁנָּפַחְתָּ בְּאַפֵּינוּ, וְלָשׁוֹן אֲשֶׁר שַׂמְתָּ בְּפִינוּ, הֵן הֵם יוֹדוּ וִיבָרְכוּ וִישַׁבְּחוּ וִיפָאֲרוּ וִישׁוֹרְרוּ וִירוֹמְמוּ וְיַעֲרִיצוּ וְיַקְדִּישׁוּ וְיַמְלִיכוּ אֶת שִׁמְךָ מַלְכֵּנוּ תָּמִיד, כִּי כָל פֶּה לְךָ יוֹדֶה, וְכָל לָשׁוֹן לְךָ תִשָּׁבַע, וְכָל עַיִן לְךָ תְּצַפֶּה וְכָל בֶּרֶךְ לְךָ תִכְרַע, וְכָל קוֹמָה לְפָנֶיךָ לְבַד תִשְׁתַּחֲוֶה, וְכָל הַלְבָבוֹת יִירָאוּךָ, וְכָל קֶרֶב וּכְלָיוֹת יְזַמְּרוּ לִשְׁמֶךָ. כַּדָּבָר שֶׁכָּתוּב, כָּל עַצְמוֹתַי תֹּאמַרְנָה יְיָ מִי כָמוֹךָ. מַצִּיל עָנִי מֵחָזָק מִמֶּנּוּ, וְעָנִי וְאֶבְיוֹן מִגֹּזְלוֹ: שַוְעַת עַנִיִים אַתָּה תִשְׁמַע צַעֲקַת הַדַל תַּקְשִׁיב וְתוֹשִיע, מִי יִדְמֶה לָּךְ, וּמִי יִשְׁוֶה לָּךְ וּמִי יַעֲרָךְ לָךְ: הָאֵל הַגָּדוֹל הַגִּבּוֹר וְהַנּוֹרָא, אֵל עֶלְיוֹן קֹנֵה שָׁמַיִם וָאָרֶץ: נְהַלֶּלְךָ וּנְשַׁבֵּחֲךָ וּנְפָאֶרְךָ וּנְבָרֵךְ אֶת שֵׁם קָדְשֶׁךָ. כָּאָמוּר, לְדָוִד, בָּרְכִי נַפְשִׁי אֶת יְיָ, וְכָל קְרָבַי אֶת שֵׁם קָדְשוֹ:
הָאֵל בְּתַעֲצֻמוֹת עֻזֶּךָ, הַגָּדוֹל בִּכְבוֹד שְׁמֶךָ. הַגִּבּוֹר לָנֶצַח וְהַנּוֹרָא בְּנוֹרְאוֹתֶיךָ. הַמֶּלֶךְ הַיּוֹשֵׁב עַל כִּסֵּא רָם וְנִשָּׂא: שׁוֹכֵן עַד, מָרוֹם וְקָדוֹש שְׁמוֹ: וְכָתוּב, רַנְּנוּ צַדִּיקִים בַּיְיָ, לַיְשָׁרִים נָאוָה תְהִלָּה. בְּפִי יְשָׁרִים תִּתְרוֹמָם. וּבְשִׂפְתֵי צַדִּיקִים תִּתְבָּרַךְ. וּבִלְשׁוֹן חֲסִידִים תִּתְקַדָּשׁ. וּבְקֶרֶב קְדוֹשִׁים תִּתְהַלָּל: וּבְמַקְהֲלוֹת רִבְבוֹת עַמְּךָ בֵּית יִשְׂרָאֵל, בְּרִנָּה יִתְפָּאַר שִׁמְךָ מַלְכֵּנוּ, בְּכָל דּוֹר וָדוֹר, שֶׁכֵּן חוֹבַת כָּל הַיְצוּרִים, לְפָנֶיךָ יְיָ אֱלֹהֵינוּ, וֵאלֹהֵי אֲבוֹתֵינוּ, לְהוֹדוֹת לְהַלֵּל לְשַבֵּחַ לְפָאֵר לְרוֹמֵם לְהַדֵּר וּלְנַצֵחַ לְבָרֵךְ לְעַלֵּה וּלְקַלֵּס, עַל כָּל דִּבְרֵי שִׁירוֹת וְתִשְׁבְּחוֹת דָּוִד בֶּן יִשַׁי עַבְדְּךָ מְשִׁיחֶךָ:
וּבְכֵן יִשְׁתַּבַּח שִׁמְךָ לָעַד מַלְכֵּנוּ, הָאֵל הַמֶּלֶךְ הַגָּדוֹל וְהַקָּדוֹשׁ בַּשָּׁמַיִם וּבָאָרֶץ. כִּי לְךָ נָאֶה, יְיָ אֱלֹהֵינוּ וֵאלֹהֵי אֲבוֹתֵינוּ: שִׁיר וּשְׁבָחָה, הַלֵּל וְזִמְרָה, עֹז וּמֶמְשָׁלָה, נֶצַח, גְּדֻלָּה וּגְבוּרָה, תְּהִלָּה וְתִפְאֶרֶת, קְדֻשָּׁה וּמַלְכוּת. בְּרָכוֹת וְהוֹדָאוֹת לְשִׁמְךָ הַגָדוֹל וְהַקָדוֹשׁ וּמֵעוֹלָם וְעַד עוֹלָם אַתָּה אֵל:
יְהַלְלוּךָ יְיָ אֱלֹהֵינוּ כָּל מַעֲשֶׂיךָ, וַחֲסִידֶיךָ צַדִּיקִים עוֹשֵׂי רְצוֹנֶךָ, וְכָל עַמְּךָ בֵּית יִשְׂרָאֵל בְּרִנָּה יוֹדוּ וִיבָרְכוּ וִישַׁבְּחוּ וִיפָאֲרוּ וִישׁוֹרְרוּ וִירוֹמְמוּ וְיַעֲרִיצוּ וְיַקְדִּישׁוּ וְיַמְלִיכוּ אֶת שִׁמְךָ מַלְכֵּנוּ תָּמִיד, כִּי לְךָ טוֹב לְהוֹדוֹת וּלְשִׁמְךָ נָאֶה לְזַמֵּר, כִּי מֵעוֹלָם וְעַד עוֹלָם אַתָּה אֵל. בָּרוּךְ אַתָּה יְיָ, מֶלֶךְ מְהֻלָּל בַּתִּשְׁבָּחוֹת:
מען נעמט דעם בעכער אין דער האנט, און מען זאגט:
הִנְנִי מוּכָן וּמְזֻמָּן לְקַיֵּם מִצְוַת כּוֹס רְבִיעִי מֵאַרְבַּע כּוֹסוֹת לְשֵׁם יִחוּד קוּדְשָׁא בְּרִיךְ הוּא וּשְׁכִינְתֵּיהּ עַל יְדֵי הַהוּא טְמִיר וְנֶעְלָם בְּשֵׁם כָּל יִשְׂרָאֵל:
ויהי נועם יי אלהינו עלינו ומעשה ידינו כוננה עלינו ומעשה ידינו כוננהו:
בָּרוּךְ אַתָּה יְיָ, אֱלֹהֵינוּ מֶלֶךְ הָעוֹלָם, בּוֹרֵא פְּרִי הַגָּפֶן:
בָּרוּךְ אַתָּה יְיָ אֱלֹהֵינוּ מֶלֶךְ הָעוֹלָם עַל הַגֶפֶן וְעַל פְּרִי הַגֶפֶן. וְעַל תְּנוּבַת הַשָּׂדֶה, וְעַל אֶרֶץ חֶמְדָּה טוֹבָה וּרְחָבָה, שֶׁרָצִיתָ וְהִנְחַלְתָּ לַאֲבוֹתֵינוּ, לֶאֱכוֹל מִפִּרְיָהּ וְלִשְׂבּוֹעַ מִטּוּבָהּ. רַחֵם נָא יְיָ אֱלֹהֵינוּ עַל יִשְׂרָאֵל עַמֶּךָ, וְעַל יְרוּשָׁלַיִם עִירֶךָ, וְעַל צִיּוֹן מִשְׁכַּן כְּבוֹדֶךָ, וְעַל מִזְבְּחֶךָ וְעַל הֵיכָלֶךָ. וּבְנֵה יְרוּשָלַיִם עִיר הַקֹּדֶשׁ בִּמְהֵרָה בְיָמֵינוּ, וְהַעֲלֵנוּ לְתוֹכָהּ, וְשַׂמְּחֵנוּ בְּבִנְיָנָהּ וְנֹאכַל מִפִּרְיָהּ וְנִשְׂבַּע מִטּוּבָהּ, וּנְבָרֶכְךָ עָלֶיהָ בִּקְדֻשָּׁה וּבְטָהֳרָה (בשבת וּרְצֵה וְהַחֲלִיצֵנוּ בְּיוֹם הַשַּׁבָּת הַזֶּה.) וְשַׂמְּחֵנוּ בְּיוֹם חַג הַמַּצּוֹת הַזֶּה. כִּי אַתָּה יְיָ טוֹב וּמֵטִיב לַכֹּל, וְנוֹדֶה לְּךָ עַל הָאָרֶץ וְעַל פְּרִי הַגָּפֶן. בָּרוּךְ אַתָּה יְיָ, עַל הָאָרֶץ וְעַל פְּרִי הַגָּפֶן:
נִרְצָה
דער וואס טוט די אלע זאכן,
איז באוויליגט ביי דעם אייבערשטען:
חֲסַל סִדּוּר פֶּסַח כְּהִלְכָתוֹ, כְּכָל מִשְׁפָּטוֹ וְחֻקָּתוֹ. כַּאֲשֶׁר זָכִינוּ לְסַדֵּר אוֹתוֹ, כֵּן נִזְכֶּה לַעֲשׂוֹתוֹ. זָךְ שׁוֹכֵן מְעוֹנָה, קוֹמֵם קְהַל עֲדַת מִי מָנָה. בְּקָרוֹב נַהֵל נִטְעֵי כַנָּה, פְּדוּיִם לְצִיּוֹן בְּרִנָּה.
לְשָׁנָה הַבָּאָה בִּירוּשָׁלָיִם:
לְשָׁנָה הַבָּאָה בִּירוּשָׁלָיִם:
לְשָׁנָה הַבָּאָה בִּירוּשָׁלָיִם הַבְּנוּיָה:
בליל סדר ראשון אומרים זה:
וּבְכֵן "וַיְהִי בַּחֲצִי הַלַּיְלָה".
אָז רוֹב נִסִּים הִפְלֵאתָ בַּלַּיְלָה, בְּרֹאשׁ אַשְׁמוּרוֹת זֶה הַלַּיְלָה, גֵּר צֶדֶק נִצַּחְתּוֹ כְּנֶחֶלַק לוֹ לַיְלָה, וַיְהִי בַּחֲצִי הַלַּיְלָה. דַּנְתָּ מֶלֶךְ גְּרָר בַּחֲלוֹם הַלַּיְלָה, הִפְחַדְתָּ אֲרַמִּי בְּאֶמֶשׁ לַיְלָה, וַיָשַׂר יִשְׂרָאֵל לְמַלְאָךְ וַיּוּכַל לוֹ לַיְלָה, וַיְהִי בַּחֲצִי הַלַּיְלָה. זֶרַע בְּכוֹרֵי פַתְרוֹס מָחַצְתָּ בַּחֲצִי הַלַּיְלָה, חֵילָם לֹא מָצְאוּ בְּקוּמָם בַּלַּיְלָה, טִיסַת נְגִיד חֲרֹשֶׁת סִלִּיתָ בְכוֹכְבֵי לַיְלָה, וַיְהִי בַּחֲצִי הַלַּיְלָה. יָעַץ מְחָרֵף לְנוֹפֵף אִוּוּי, הוֹבַשְׁתָּ פְגָרָיו בַּלַּיְלָה, כָּרַע בֵּל וּמַצָּבוֹ בְּאִישׁוֹן לַיְלָה, לְאִישׁ חֲמוּדוֹת נִגְלָה רָז חֲזוֹת לַיְלָה, וַיְהִי בַּחֲצִי הַלַּיְלָה. מִשְׁתַּכֵּר בִּכְלֵי קֹדֶשׁ נֶהֱרַג בּוֹ בַּלַּיְלָה, נוֹשַׁע מִבּוֹר אֲרָיוֹת פּוֹתֵר בִּעֲתוּתֵי לַיְלָה. שִׂנְאָה נָטַר אֲגָגִי וְכָתַב סְפָרִים לַיְלָה, וַיְהִי בַּחֲצִי הַלַּיְלָה. עוֹרַרְתָּ נִצְחֲךָ עָלָיו בְּנֶדֶד שְׁנַת לַיְלָה, פּוּרָה תִדְרוֹךְ לְשׁוֹמֵר מַה מִּלַּיְלָה, צָרַח כַּשֹּׁמֵר וְשָׂח אָתָא בֹקֶר וְגַם לַיְלָה, וַיְהִי בַּחֲצִי הַלַּיְלָה. קָרֵב יוֹם אֲשֶׁר הוּא לֹא יוֹם וְלֹא לַיְלָה, רָם הוֹדַע כִּי לְךָ הַיּוֹם אַף לְךָ הַלַּיְלָה, שׁוֹמְרִים הַפְקֵד לְעִירְךָ כָּל הַיוֹם וְכָל הַלַּיְלָה, תָּאִיר כְּאוֹר יוֹם חֶשְׁכַּת לַיְלָה, וַיְהִי בַּחֲצִי הַלַּיְלָה:
בליל סדר שני אומרים זה:
וּבְכֵן "וַאֲמַרְתֶּם זֶבַח פֶּסַח".
אֹמֶץ גְּבוּרוֹתֶיךָ הִפְלֵאתָ בַּפֶּסַח, בְּרֹאשׁ כָּל מוֹעֲדוֹת נִשֵּׂאתָ פֶּסַח, גִּלִּיתָ לָאֶזְרָחִי חֲצוֹת לֵיל פֶּסַח, וַאֲמַרְתֶּם זֶבַח פֶּסַח. דְּלָתָיו דָּפַקְתָּ כְּחֹם הַיּוֹם בַּפֶּסַח, הִסְעִיד נוֹצְצִים עֻגוֹת מַצּוֹת בַּפֶּסַח, וְאֶל הַבָּקָר רָץ זֵכֶר לְשׁוֹר עֵרֶךְ פֶּסַח, וַאֲמַרְתֶּם זֶבַח פֶּסַח. זֹעֲמוּ סְדוֹמִים וְלֹהֲטוּ בָּאֵשׁ בַּפֶּסַח, חֻלַּץ לוֹט מֵהֶם, וּמַצּוֹת אָפָה בְּקֵץ פֶּסַח, טִאֲטֵאתָ אַדְמַת מֹף וְנֹף בְּעָבְרְךָ בַּפֶּסַח, וַאֲמַרְתֶּם זֶבַח פֶּסַח. יָהּ, רֹאשׁ כָּל אוֹן מָחַצְתָּ בְּלֵיל שִׁמּוּר פֶּסַח, כַּבִּיר, עַל בֵּן בְּכוֹר פָּסַחְתָּ בְּדַם פֶּסַח, לְבִלְתִּי תֵת מַשְׁחִית לָבֹא בִפְתָחַי בַּפֶּסַח, וַאֲמַרְתֶּם זֶבַח פֶּסַח. מְסֻגֶרֶת סֻגָּרָה בְּעִתּוֹתֵי פֶּסַח, נִשְׁמְדָה מִדְיָן בִּצְלִיל שְׂעוֹרֵי עֹמֶר פֶּסַח, שׂרְפוּ מִשְׁמַנֵּי פּוּל וְלוּד בִּיקַד יְקוֹד פֶּסַח, וַאֲמַרְתֶּם זֶבַח פֶּסַח. עוֹד הַיּוֹם בְּנֹב לַעֲמוֹד, עַד גָּעָה עוֹנַת פֶּסַח, פַּס יָד כָּתְבָה לְקַעֲקֵעַ צוּל בַּפֶּסַח, צָפֹה הַצָּפִית עָרוֹךְ הַשֻּׁלְחָן, בַּפֶּסַח, וַאֲמַרְתֶּם זֶבַח פֶּסַח. קָהָל כִּנְּסָה הֲדַסָּה לְשַׁלֵּשׁ צוֹם בַּפֶּסַח, רֹאשׁ מִבֵּית רָשָׁע מָחַצְתָּ בְּעֵץ חֲמִשִּׁים בַּפֶּסַח, שְׁתֵּי אֵלֶּה רֶגַע, תָּבִיא לְעוּצִית בַּפֶּסַח, תָּעוֹז יָדְךָ וְתָרוּם יְמִינְךָ, כְּלֵיל הִתְקַדֵּשׁ חַג פֶּסַח, וַאֲמַרְתֶּם זֶבַח פֶּסַח:
כִּי לוֹ נָאֶה, כִּי לוֹ יָאֶה:
אַדִּיר בִּמְלוּכָה, בָּחוּר כַּהֲלָכָה, גְּדוּדָיו יֹאמְרוּ לוֹ: לְךָ וּלְךָ, לְךָ כִּי לְךָ, לְךָ אַף לְךָ, לְךָ יְיָ הַמַּמְלָכָה. כִּי לוֹ נָאֶה, כִּי לוֹ יָאֶה. דָּגוּל בִּמְלוּכָה, הָדוּר כַּהֲלָכָה, וְתִיקָיו יֹאמְרוּ לוֹ: לְךָ וּלְךָ, לְךָ כִּי לְךָ, לְךָ אַף לְךָ, לְךָ יְיָ הַמַּמְלָכָה. כִּי לוֹ נָאֶה, כִּי לוֹ יָאֶה. זַכַּאי בִּמְלוּכָה, חָסִין כַּהֲלָכָה, טַפְסְרָיו יֹאמְרוּ לוֹ: לְךָ וּלְךָ, לְךָ כִּי לְךָ, לְךָ אַף לְךָ, לְךָ יְיָ הַמַּמְלָכָה. כִּי לוֹ נָאֶה, כִּי לוֹ יָאֶה. יָחִיד בִּמְלוּכָה, כַּבִּיר כַּהֲלָכָה, לִמּוּדָיו יֹאמְרוּ לוֹ: לְךָ וּלְךָ, לְךָ כִּי לְךָ, לְךָ אַף לְךָ, לְךָ יְיָ הַמַּמְלָכָה. כִּי לוֹ נָאֶה, כִּי לוֹ יָאֶה. מֶלֶך בִּמְלוּכָה, נוֹרָא כַּהֲלָכָה, סְבִיבָיו יֹאמְרוּ לוֹ: לְךָ וּלְךָ, לְךָ כִּי לְךָ, לְךָ אַף לְךָ, לְךָ יְיָ הַמַּמְלָכָה. כִּי לוֹ נָאֶה, כִּי לוֹ יָאֶה. עָנָו בִּמְלוּכָה, פּוֹדֶה כַּהֲלָכָה, צַדִּיקָיו יֹאמְרוּ לוֹ: לְךָ וּלְךָ, לְךָ כִּי לְךָ, לְךָ אַף לְךָ, לְךָ יְיָ הַמַּמְלָכָה. כִּי לוֹ נָאֶה, כִּי לוֹ יָאֶה. קָדּוֹשׁ בִּמְלוּכָה רַחוּם כַּהֲלָכָה, שִׁנְאַנָּיו יֹאמְרוּ לוֹ:לְךָ וּלְךָ, לְךָ כִּי לְךָ, לְךָ אַף לְךָ, לְךָ יְיָ הַמַּמְלָכָה. כִּי לוֹ נָאֶה, כִּי לוֹ יָאֶה. תַּקִּיף בִּמְלוּכָה, תּוֹמֵךְ כַּהֲלָכָה, תְּמִימָיו יֹאמְרוּ לוֹ: לְךָ וּלְךָ, לְךָ כִּי לְךָ, לְךָ אַף לְךָ, לְךָ יְיָ הַמַּמְלָכָה. כִּי לוֹ נָאֶה, כִּי לוֹ יָאֶה.
אַדִּיר הוּא, יִבְנֶה בֵיתוֹ בְּקָרוֹב,
בִּמְהֵרָה בִּמְהֵרָה, בְּיָמֵינוּ בְּקָרוֹב. אֵל בְּנֵה, אֵל בְּנֵה, בְּנֵה בֵיתְךָ בְּקָרוֹב. בָּחוּר הוּא, גָּדוֹל הוּא, דָּגוּל הוּא, הָדוּר הוּא, וָתִיק הוּא, זַכַּאי הוּא, חָסִיד הוּא, טָהוֹר הוּא, יִבְנֶה בֵיתוֹ בְּקָרוֹב, בִּמְהֵרָה בִּמְהֵרָה, בְּיָמֵינוּ בְּקָרוֹב. אֵל בְּנֵה, אֵל בְּנֵה, בְּנֵה בֵיתְךָ בְּקָרוֹב. יָחִיד הוּא, כַּבִּיר הוּא, לָמוּד הוּא, מֶלֶךְ הוּא, נוֹרָא הוּא, סַגִּיב הוּא, עִזּוּז הוּא, פּוֹדֶה הוּא, צַדִּיק הוּא, יִבְנֶה בֵיתוֹ בְּקָרוֹב, בִּמְהֵרָה בִּמְהֵרָה, בְּיָמֵינוּ בְּקָרוֹב. אֵל בְּנֵה, אֵל בְּנֵה, בְּנֵה בֵיתְךָ בְּקָרוֹב. קָדוֹשׁ הוּא, רַחוּם הוּא, שַׁדַּי הוּא, תַּקִּיף הוּא, יִבְנֶה בֵיתוֹ בְּקָרוֹב, בִּמְהֵרָה בִּמְהֵרָה, בְּיָמֵינוּ בְּקָרוֹב. אֵל בְּנֵה, אֵל בְּנֵה, בְּנֵה בֵיתְךָ בְּקָרוֹב..
אֶחָד מִי יוֹדֵעַ אֶחָד אֲנִי יוֹדֵעַ: אֶחָד אֱלֹהֵינוּ שֶׁבַּשָּׁמַיִם וּבָאָרֶץ.
שְׁנַיִם מִי יוֹדֵעַ שְׁנַיִם אֲנִי יוֹדֵע: שְׁנֵי לֻחוֹת הַבְּרִית, אֶחָד אֱלֹהֵינוּ שֶׁבַּשָּׁמַיִם וּבָאָרֶץ: שְׁלֹשָה מִי יוֹדֵעַ שְׁלֹשָה אֲנִי יוֹדֵעַ: שְׁלֹשָׁה אָבוֹת, שְׁנֵי לֻחוֹת הַבְּרִית, אֶחָד אֱלֹהֵינוּ שֶׁבַּשָּׁמַיִם וּבָאָרֶץ: אַרְבַּע מִי יוֹדֵעַ אַרְבַּע אֲנִי יוֹדֵעַ: אַרְבַּע אִמָּהוֹת, שְׁלֹשָׁה אָבוֹת, שְׁנֵי לֻחוֹת הַבְּרִית, אֶחָד אֱלֹהֵינוּ שֶׁבַּשָּׁמַיִם וּבָאָרֶץ: חֲמִשָּׁה מִי יוֹדֵעַ חֲמִשָּׁה אֲנִי יוֹדֵעַ: חֲמִשָּׁה חוּמְשֵׁי תוֹרָה, אַרְבַּע אִמָּהוֹת, שְׁלֹשָׁה אָבוֹת, שְׁנֵי לֻחוֹת הַבְּרִית, אֶחָד אֱלֹהֵינוּ שֶׁבַּשָּׁמַיִם וּבָאָרֶץ: שִׁשָּׁה מִי יוֹדֵעַ שִׁשָּׁה אֲנִי יוֹדֵעַ: שִׁשָּׁה סִדְרֵי מִשְׁנָה, חֲמִשָּׁה חוּמְשֵׁי תוֹרָה, אַרְבַּע אִמָּהוֹת, שְׁלֹשָׁה אָבוֹת, שְׁנֵי לֻחוֹת הַבְּרִית, אֶחָד אֱלֹהֵינוּ שֶׁבַּשָּׁמַיִם וּבָאָרֶץ: שִׁבְעָה מִי יוֹדֵעַ שִׁבְעָה אֲנִי יוֹדֵעַ: שִׁבְעָה יְמֵי שַׁבַּתָּא, שִׁשָּׁה סִדְרֵי מִשְׁנָה, חֲמִשָּׁה חוּמְשֵׁי תוֹרָה, אַרְבַּע אִמָּהוֹת, שְׁלֹשָׁה אָבוֹת, שְׁנֵי לֻחוֹת הַבְּרִית, אֶחָד אֱלֹהֵינוּ שֶׁבַּשָּׁמַיִם וּבָאָרֶץ: שְׁמוֹנָה מִי יוֹדֵעַ שְׁמוֹנָה אֲנִי יוֹדֵע: שְׁמוֹנָה יְמֵי מִילָה, שִׁבְעָה יְמֵי שַׁבַּתָּא, שִׁשָּׁה סִדְרֵי מִשְׁנָה, חֲמִשָּׁה חוּמְשֵׁי תוֹרָה, אַרְבַּע אִמָּהוֹת, שְׁלֹשָׁה אָבוֹת, שְׁנֵי לֻחוֹת הַבְּרִית, אֶחָד אֱלֹהֵינוּ שֶׁבַּשָּׁמַיִם וּבָאָרֶץ: תִּשְׁעָה מִי יוֹדֵעַ תִּשְׁעָה אֲנִי יוֹדֵעַ: תִּשְׁעָה יַרְחֵי לֵדָה, שְׁמוֹנָה יְמֵי מִילָה, שִׁבְעָה יְמֵי שַׁבַּתָּא, שִׁשָּׁה סִדְרֵי מִשְׁנָה, חֲמִשָּׁה חוּמְשֵׁי תוֹרָה, אַרְבַּע אִמָּהוֹת, שְׁלֹשָׁה אָבוֹת, שְׁנֵי לֻחוֹת הַבְּרִית, אֶחָד אֱלֹהֵינוּ שֶׁבַּשָּׁמַיִם וּבָאָרֶץ: עֲשָׂרָה מִי יוֹדֵעַ עֲשָׂרָה אֲנִי יוֹדֵעַ: עֲשָׂרָה דִבְּרַיָא, תִּשְׁעָה יַרְחֵי לֵדָה, שְׁמוֹנָה יְמֵי מִילָה, שִׁבְעָה יְמֵי שַׁבַּתָּא, שִׁשָּׁה סִדְרֵי מִשְׁנָה, חֲמִשָּׁה חוּמְשֵׁי תוֹרָה, אַרְבַּע אִמָּהוֹת, שְׁלֹשָׁה אָבוֹת, שְׁנֵי לֻחוֹת הַבְּרִית, אֶחָד אֱלֹהֵינוּ שֶׁבַּשָּׁמַיִם וּבָאָרֶץ: אַחַד עָשָׂר מִי יוֹדֵעַ אַחַד עָשָׂר אֲנִי יוֹדֵעַ: אַחַד עָשָׂר כּוֹכְבַיָּא, עֲשָׂרָה דִבְּרַיָא, תִּשְׁעָה יַרְחֵי לֵדָה, שְׁמוֹנָה יְמֵי מִילָה, שִׁבְעָה יְמֵי שַׁבַּתָּא, שִׁשָּׁה סִדְרֵי מִשְׁנָה, חֲמִשָּׁה חוּמְשֵׁי תוֹרָה, אַרְבַּע אִמָּהוֹת, שְׁלֹשָׁה אָבוֹת, שְׁנֵי לֻחוֹת הַבְּרִית, אֶחָד אֱלֹהֵינוּ שֶׁבַּשָּׁמַיִם וּבָאָרֶץ: שְׁנֵים עָשָׂר מִי יוֹדֵעַ שְׁנֵים עָשָׂר אֲנִי יוֹדֵעַ: שְׁנֵים עָשָׂר שִׁבְטַיָּא, אַחַד עָשָׂר כּוֹכְבַיָּא, עֲשָׂרָה דִבְּרַיָא, תִּשְׁעָה יַרְחֵי לֵדָה, שְׁמוֹנָה יְמֵי מִילָה, שִׁבְעָה יְמֵי שַׁבַּתָּא, שִׁשָּׁה סִדְרֵי מִשְׁנָה, חֲמִשָּׁה חוּמְשֵׁי תוֹרָה, אַרְבַּע אִמָּהוֹת, שְׁלֹשָׁה אָבוֹת, שְׁנֵי לֻחוֹת הַבְּרִית, אֶחָד אֱלֹהֵינוּ שֶׁבַּשָּׁמַיִם וּבָאָרֶץ: שְׁלֹשָה עָשָׂר מִי יוֹדֵעַ שְׁלֹשָׁה עָשָׂר אֲנִי יוֹדֵעַ: שְׁלֹשָׁה עָשָׂר מִדַּיָּא, שְׁנֵים עָשָׂר שִׁבְטַיָּא, אַחַד עָשָׂר כּוֹכְבַיָּא, עֲשָׂרָה דִבְּרַיָא, תִּשְׁעָה יַרְחֵי לֵדָה, שְׁמוֹנָה יְמֵי מִילָה, שִׁבְעָה יְמֵי שַׁבַּתָּא, שִׁשָּׁה סִדְרֵי מִשְׁנָה, חֲמִשָּׁה חוּמְשֵׁי תוֹרָה, אַרְבַּע אִמָּהוֹת, שְׁלֹשָׁה אָבוֹת, שְׁנֵי לֻחוֹת הַבְּרִית, אֶחָד אֱלֹהֵינוּ שֶׁבַּשָּׁמַיִם וּבָאָרֶץ:
חַד גַּדְיָא, חַד גַּדְיָא
דְזַבִּין אַבָּא בִּתְרֵי זוּזֵי, חַד גַּדְיָא, חַד גַּדְיָא. וְאָתָא שׁוּנְרָא, וְאָכְלָה לְגַדְיָא, דְזַבִּין אַבָּא בִּתְרֵי זוּזֵי, חַד גַּדְיָא, חַד גַּדְיָא. וְאָתָא כַלְבָּא, וְנָשַׁךְ לְשׁוּנְרָא, דְּאָכְלָה לְגַדְיָא, דְזַבִּין אַבָּא בִּתְרֵי זוּזֵי, חַד גַּדְיָא, חַד גַּדְיָא. וְאָתָא חוּטְרָא, וְהִכָּה לְכַלְבָּא, דְּנָשַׁךְ לְשׁוּנְרָא, דְּאָכְלָה לְגַדְיָא, דְזַבִּין אַבָּא בִּתְרֵי זוּזֵי, חַד גַּדְיָא, חַד גַּדְיָא. וְאָתָא נוּרָא, וְשָׂרַף לְחוּטְרָא, דְהִכָּה לְכַלְבָּא, דְּנָשַׁךְ לְשׁוּנְרָא, דְּאָכְלָה לְגַדְיָא, דְזַבִּין אַבָּא בִּתְרֵי זוּזֵי, חַד גַּדְיָא, חַד גַּדְיָא. וְאָתָא מַיָּא, וְכָבָה לְנוּרָא, דְּשָׂרַף לְחוּטְרָא, דְהִכָּה לְכַלְבָּא, דְּנָשַׁךְ לְשׁוּנְרָא, דְּאָכְלָה לְגַדְיָא, דְזַבִּין אַבָּא בִּתְרֵי זוּזֵי, חַד גַּדְיָא, חַד גַּדְיָא.. וְאָתָא תוֹרָא, וְשָׁתָא לְמַיָּא, דְּכָבָה לְנוּרָא, דְּשָׂרַף לְחוּטְרָא, דְהִכָּה לְכַלְבָּא, דְּנָשַׁךְ לְשׁוּנְרָא, דְּאָכְלָה לְגַדְיָא, דְזַבִּין אַבָּא בִּתְרֵי זוּזֵי, חַד גַּדְיָא, חַד גַּדְיָא. וְאָתָא הַשׁוֹחֵט, וְשָׁחַט לְתוֹרָא, דְּשָׁתָא לְמַיָּא, דְּכָבָה לְנוּרָא, דְּשָׂרַף לְחוּטְרָא,דְהִכָּה לְכַלְבָּא, דְּנָשַׁךְ לְשׁוּנְרָא, דְּאָכְלָה לְגַדְיָא, דְזַבִּין אַבָּא בִּתְרֵי זוּזֵי, חַד גַּדְיָא, חַד גַּדְיָא. וְאָתָא מַלְאַךְ הַמָּוֶת, וְשָׁחַט לְשׁוֹחֵט, דְּשָׁחַט לְתוֹרָא, דְּשָׁתָא לְמַיָּא, דְּכָבָה לְנוּרָא, דְּשָׂרַף לְחוּטְרָא, דְהִכָּה לְכַלְבָּא, דְּנָשַׁךְ לְשׁוּנְרָא, דְּאָכְלָה לְגַדְיָא, דְזַבִּין אַבָּא בִּתְרֵי זוּזֵי, חַד גַּדְיָא, חַד גַּדְיָא. וְאָתָא הַקָּדוֹשׁ בָּרוּךְ הוּא, וְשָׁחַט לְמַלְאָךְ הַמָּוֶת, דְּשָׁחַט לְשׁוֹחֵט, דְּשָׁחַט לְתוֹרָא, דְּשָׁתָא לְמַיָּא, דְּכָבָה לְנוּרָא, דְּשָׂרַף לְחוּטְרָא, דְּהִכָּה לְכַלְבָּא, דְּנָשַׁךְ לְשׁוּנְרָא, דְּאָכְלָה לְגַדְיָא, דְזַבִּין אַבָּא בִּתְרֵי זוּזֵי, חַד גַּדְיָא, חַד גַּדְיָא..
הועתק מסידור של"ה
(בניגון ששמעתי מאדמו"ר מטענקא זצ"ל)
אַלמֶעכטִיגֶער גָאט, נוּן בּוֹיא דֵיין טֶעמפְּל שִׁירָה: אַלְזוֹ שִׁיר, אוּן אַלזוֹ בַּאלד, אוּן אוּנזְרְן טַאגְן שִׁירָה, יוֹא שִׁירָה, נוּן בּוֹיא, נוּן בּוֹיא, נוּן בּוֹיא דֵיין טֶעמפְּל שִׁירָה: בַּארִים הַארצִיגֶער גָאט, נוּן בּוֹיא דֵיין טֶעמפְּל שִׁירָה: אַלְזוֹ שִׁיר, אוּן אַלזוֹ בַּאלד, אוּן אוּנזְרְן טַאגְן שִׁירָה, יוֹא שִׁירָה, נוּן בּוֹיא, נוּן בּוֹיא, נוּן בּוֹיא דֵיין טֶעמפְּל שִׁירָה: גרוֹיסֶער גָאט, דֶעמוּטוּגֶער גָאט, נוּן בּוֹיא דֵיין טֶעמפְּל שִׁירָה: אַלְזוֹ שִׁיר, אוּן אַלזוֹ בַּאלד, אוּן אוּנזְרְן טַאגְן שִׁירָה, יוֹא שִׁירָה, נוּן בּוֹיא, נוּן בּוֹיא, נוּן בּוֹיא דֵיין טֶעמפְּל שִׁירָה: הוֹכִיר גָאט, וֶוערדִיגֶער גָאט, זִיסֶער גָאט, חֶענִיגֶער גָאט, נוּן בּוֹיא דֵיין טֶעמפְּל שִׁירָה: אַלְזוֹ שִׁיר, אוּן אַלזוֹ בַּאלד, אוּן אוּנזְרְן טַאגְן שִׁירָה, יוֹא שִׁירָה, נוּן בּוֹיא, נוּן בּוֹיא, נוּן בּוֹיא דֵיין טֶעמפְּל שִׁירָה: טוֹגלִיכֶער גָאט, יוּדִישֶער גָאט, נוּן בּוֹיא דֵיין טֶעמפְּל שִׁירָה: אַלְזוֹ שִׁיר, אוּן אַלזוֹ בַּאלד, אוּן אוּנזְרְן טַאגְן שִׁירָה, יוֹא שִׁירָה, נוּן בּוֹיא, נוּן בּוֹיא, נוּן בּוֹיא דֵיין טֶעמפְּל שִׁירָה: כּרֶעפטִיגֶער גָאט, לֶעבִּידִיגֶער גָאט, מֶעכטִיגֶער גאט, נָאמהַאפטִיגֶער גָאט, סֶענפטִיגֶער גאט, עֶבִּיגֶער גָאט, נוּן בּוֹיא דֵיין טֶעמפְּל שִׁירָה: אַלְזוֹ שִׁיר, אוּן אַלזוֹ בַּאלד, אוּן אוּנזְרְן טַאגְן שִׁירָה, יוֹא שִׁירָה, נוּן בּוֹיא, נוּן בּוֹיא, נוּן בּוֹיא דֵיין טֶעמפְּל שִׁירָה: פָארכצוּמֶער גָאט, צִימלִיכֶער גאט, קֶענֶעגלִיכֶער גָאט, רֵייכֶער גָאט, נוּן בּוֹיא דֵיין טֶעמפְּל שִׁירָה: אַלְזוֹ שִׁיר, אוּן אַלזוֹ בַּאלד, אוּן אוּנזְרְן טַאגְן שִׁירָה, יוֹא שִׁירָה, נוּן בּוֹיא, נוּן בּוֹיא, נוּן בּוֹיא דֵיין טֶעמפְּל שִׁירָה: שֵיינֶער גָאט, תרֵייסֶער גָאט, נוּן בּוֹיא דֵיין טֶעמפְּל שִׁירָה: אַלְזוֹ שִׁיר, אוּן אַלזוֹ בַּאלד, אוּן אוּנזְרְן טַאגְן שִׁירָה, יוֹא שִׁירָה, נוּן בּוֹיא, נוּן בּוֹיא, נוּן בּוֹיא דֵיין טֶעמפְּל שִׁירָה: דוּא בִּיסט גָאט אוּן קֵיינֶער מֶער, נוּן בּוֹיא דֵיין טֶעמפְּל שִׁירָה: אַלְזוֹ שִׁיר, אוּן אַלזוֹ בַּאלד, אוּן אוּנזְרְן טַאגְן שִׁירָה, יוֹא שִׁירָה, נוּן בּוֹיא, נוּן בּוֹיא, נוּן בּוֹיא דֵיין טֶעמפְּל שִׁירָה:
ניגון לא לנו ביודיש
(מהר"ר אהרן שטערן ע"ה)
לָמָּה יֹאמְרוּ הַגּוֹיִם, אַיֵּה נָא אֱלֹהֵיהֶם: פאר וואס זאלען די פעלקער זאגען, ווי איז זייער גאט: (פזמון) עֲצַבֵּיהֶם כֶּסֶף וְזָהָב, מַעֲשֵׂה יְדֵי אָדָם: זילבער און גאלד, זענען זייער געטער: (פזמון) פֶּה לָהֶם וְלֹא יְדַבֵּרוּ: א פּיסקַאטשׁ האט ער און רעדט נישט! אָך און וויי איז צו זיי, א שטימער גאט, האבען זיי: א פיסקאטש האט ער און רעדט נישט! (פזמון) עֵינַיִם לָהֶם וְלֹא יִרְאוּ: אָטשׁקעלעך האט ער און גלָאצט נישט! אָך און וויי איז צו זיי, א בלינדער גאט, האבען זיי: אטשקעלעך האט ער און גלאצט נישט, א פיסקאטש האט ער און רעדט נישט! (פזמון) אָזְנַיִם לָהֶם וְלֹא יִשְׁמָעוּ: איירעלעך האט ער און הערט נישט! אָך און וויי איז צו זיי, א טויבער גאט, האבען זיי: איירעלעך האט ער און הערט נישט, אטשקעלעך האט ער און גלאצט נישט, א פיסקאטש האט ער און רעדט נישט! (פזמון) אַף לָהֶם וְלֹא יְרִיחוּן: א נעזשָׁ'א האט ער און שמעקט נישט! אָך און וויי איז צו זיי, א פארשטאפטער גאט, האבען זיי: א נעז'שא האט ער און שמעקט נישט, איירעלעך האט ער און הערט נישט, אטשקעלעך האט ער און גלאצט נישט, א פיסקאטש האט ער און רעדט נישט! (פזמון) יְדֵיהֶם וְלֹא יְמִישׁוּן: דרַאפּקעלעך האט ער און טאפט נישט! אָך און וויי איז צו זיי, א געלעמטער גאט, האבען זיי: דראפקעלעך האט ער און טאפט נישט, א נעז'שא האט ער און שמעקט נישט, איירעלעך האט ער און הערט נישט, אטשקעלעך האט ער און גלאצט נישט, א פיסקאטש האט ער און רעדט נישט! (פזמון) רַגְלֵיהֶם וְלֹא יְהַלֵּכוּ: לַאבּקעלעך האט ער און גייט נישט! אָך און וויי איז צו זיי, א לומער גאט, האבען זיי: לאבקעלעך האט ער און גייט נישט, דראפקעלעך האט ער און טאפט נישט, א נעז'שא האט ער און שמעקט נישט, איירעלעך האט ער און הערט נישט, אטשקעלעך האט ער און גלאצט נישט, א פיסקאטש האט ער און רעדט נישט! (פזמון)
פזמון
אבער:וֵאלֹקֵינוּ בַשָּׁמָיִם: אונזער גאט אין הימעל,
כֹּל אֲשֶׁר חָפֵץ עָשָׂה: וואס ער וויל דאס טוט ער.
וואס ער וויל דאס טוט ער, וועם ער וויל דעם גיט ער,
וואס ער וויל דאס טוט ער, וועם ער וויל דעם גיט ער.
ניגן אמת ואמונה
(בניגון ששמעתי מאדמו"ר מטענקא זצ"ל)
אֱמֶת וֶאֱמוּנָה כָּל זֹאת: אֱמֶת וֶאֱמוּנָה כָּל זֹאת: אֱמֶת וֶאֱמוּנָה: אֱמֶת וֶאֱמוּנָה: אֱמֶת וֶאֱמוּנָה כָּל זֹאת: (ב' פעמים)
וְקַיָּם עָלֵֽינוּ, "אֱמֶת"
כִּי הוּא ה' אֱלֹקֽינוּ וְאֵין זוּלָתוֹ, "אֱמֶת"
וַאֲנַֽחְנוּ יִשְׂרָאֵל עַמּוֹ, הַפּוֹדֵֽנוּ מִיַּד מְלָכִים, מַלְכֵּֽנוּ הַגּוֹאֲלֵֽנו,ּ מִכַּף כָּל הֶעָרִיצִים. (פזמון)
הָקֵל הַנִּפְרָע לָֽנוּ מִצָּרֵֽינוּ, "אֱמֶת"
וְהַמְּשַׁלֵּם גְּמוּל לְכָל אֹיבֵי נַפְשֵֽׁנוּ, "אֱמֶת"
הָעֹשֶׂה גְדוֹלוֹת, עַד אֵין חֵֽקֶר, נִיסִים וְנִפְלָאוֹת, עַד אֵין מִסְפָּר. (פזמון)
הַשָּׂם נַפְשֵֽׁנוּ בַּחַיִּים, "אֱמֶת"
וְלֹא נָתַן לַמּוֹט רַגְלֵֽנוּ, "אֱמֶת"
הַמַּדְרִיכֵֽנוּ, עַל בָּמוֹת אוֹיבֵֽינוּ, וַיָּֽרֶם קַרְנֵֽנוּ, עַל כָּל שׂוֹנְאֵֽנוּ. (פזמון)
הָעֹֽשֶׂה לָּֽנוּ נִסִּים וּנְקָמָה בְּפַרְעֹה, "אֱמֶת"
אוֹתוֹת וּמוֹפְתִים בְּאַדְמַת בְּנֵי חָם, "אֱמֶת"
הַמַּכֶּה בְּעֶבְרָתו,ֹ כָּל בְּכוֹרֵי מִצְרָֽיִם, וַיּוֹצֵא אֶת עַמּוֹ יִשְׂרָאֵל מִתּוֹכָם, לְחֵרוּת עוֹלָם. (פזמון)
הַמַּעֲבִיר בָּנָיו בֵּין גִּזְרֵי יַם סוּף, "אֱמֶת"
אֶת רוֹדְפֵיהֶם וְאֶת שׂוֹנְאֵיהֶם, בִּתְהוֹמוֹת טִבַּע, "אֱמֶת"
וְרָאוּ בָנָיו, גְּבוּרָתוֹ, שִׁבְּחוּ וְהוֹדוּ, שִׁבְּחוּ וְהוֹדוּ לִשְׁמוֹ. (פזמון)
וּמַלְכוּתוֹ בְּרָצוֹן קִבְּלוּ עַלֵיהֶם, "אֱמֶת"
משֶׁה, "אֱמֶת"
וּבְנֵי יִשְׂרָאֵל, "אֱמֶת"
לְךָ עָנוּ שִׁירָה, בְּשִׁמְחָה רַבָּה, בְּשִׁמְחָה רַבָּה, וְאָמְרוּ כֻלָּם: (פזמון)
פזמון
נִיסִים וְנִפְלָאוֹת עַד אֵין מִסְפָּר: נִיסִים וְנִפְלָאוֹת עַד אֵין מִסְפָּר: נִיסִים וְנִפְלָאוֹת עַד אֵין מִסְפָּר: עַד אֵין מִסְפָּר:
"אוי" אֱמֶת וֶאֱמוּנָה כָּל זֹאת: אֱמֶת וֶאֱמוּנָה כָּל זֹאת: אֱמֶת וֶאֱמוּנָה: אֱמֶת וֶאֱמוּנָה: אֱמֶת וֶאֱמוּנָה כָּל זֹאת:
אֱמֶת וֶאֱמוּנָה כָּל זֹאת: אֱמֶת וֶאֱמוּנָה כָּל זֹאת: אֱמֶת וֶאֱמוּנָה: אֱמֶת וֶאֱמוּנָה: אֱמֶת וֶאֱמוּנָה כָּל זֹאת:
שיר השירים
פרק א
(א) שִׁיר הַשִּׁירִים אֲשֶׁר לִשְׁלֹמֹה (ב) יִשָּׁקֵנִי מִנְּשִׁיקוֹת פִּיהוּ כִּי טוֹבִים דֹּדֶיךָ מִיָּיִן: (ג) לְרֵיחַ שְׁמָנֶיךָ טוֹבִים שֶׁמֶן תּוּרַק שְׁמֶךָ עַל כֵּן עֲלָמוֹת אֲהֵבוּךָ: (ד) מָשְׁכֵנִי אַחֲרֶיךָ נָּרוּצָה הֱבִיאַנִי הַמֶּלֶךְ חֲדָרָיו נָגִילָה וְנִשְׂמְחָה בָּךְ נַזְכִּירָה דֹדֶיךָ מִיַּיִן מֵישָׁרִים אֲהֵבוּךָ: (ה) שְׁחוֹרָה אֲנִי וְנָאוָה בְּנוֹת יְרוּשָׁלָם כְּאָהֳלֵי קֵדָר כִּירִיעוֹת שְׁלֹמֹה: (ו) אַל תִּרְאוּנִי שֶׁאֲנִי שְׁחַרְחֹרֶת שֶׁשֱּׁזָפַתְנִי הַשָּׁמֶשׁ בְּנֵי אִמִּי נִחֲרוּ בִי שָׂמֻנִי נֹטֵרָה אֶת הַכְּרָמִים כַּרְמִי שֶׁלִּי לֹא נָטָרְתִּי: (ז) הַגִּידָה לִּי שֶׁאָהֲבָה נַפְשִׁי אֵיכָה תִרְעֶה אֵיכָה תַּרְבִּיץ בַּצָּהֳרָיִם שַׁלָּמָה אֶהְיֶה כְּעֹטְיָה עַל עֶדְרֵי חֲבֵרֶיךָ: (ח) אִם לֹא תֵדְעִי לָךְ הַיָּפָה בַּנָּשִׁים צְאִי לָךְ בְּעִקְבֵי הַצֹּאן וּרְעִי אֶת גְּדִיֹּתַיִךְ עַל מִשְׁכְּנוֹת הָרֹעִים: (ט) לְסֻסָתִי בְּרִכְבֵי פַרְעֹה דִּמִּיתִיךְ רַעְיָתִי: (י) נָאווּ לְחָיַיִךְ בַּתֹּרִים צַוָּארֵךְ בַּחֲרוּזִים: (יא) תּוֹרֵי זָהָב נַעֲשֶׂה לָּךְ עִם נְקֻדּוֹת הַכָּסֶף: (יב) עַד שֶׁהַמֶּלֶךְ בִּמְסִבּוֹ נִרְדִּי נָתַן רֵיחוֹ: (יג) צְרוֹר הַמֹּר דּוֹדִי לִי בֵּין שָׁדַי יָלִין: (יד) אֶשְׁכֹּל הַכֹּפֶר דּוֹדִי לִי בְּכַרְמֵי עֵין גֶּדִי: (טו) הִנָּךְ יָפָה רַעְיָתִי הִנָּךְ יָפָה עֵינַיִךְ יוֹנִים: (טז) הִנְּךָ יָפֶה דוֹדִי אַף נָעִים אַף עַרְשֵׂנוּ רַעֲנָנָה: (יז) קֹרוֹת בָּתֵּינוּ אֲרָזִים רַחִיטֵנוּ (רַהִיטֵנו) בְּרוֹתִים:
פרק ב
(א) אֲנִי חֲבַצֶּלֶת הַשָּׁרוֹן שׁוֹשַׁנַּת הָעֲמָקִים: (ב) כְּשׁוֹשַׁנָּה בֵּין הַחוֹחִים כֵּן רַעְיָתִי בֵּין הַבָּנוֹת: (ג) כְּתַפּוּחַ בַּעֲצֵי הַיַּעַר כֵּן דּוֹדִי בֵּין הַבָּנִים בְּצִלּוֹ חִמַּדְתִּי וְיָשַׁבְתִּי וּפִרְיוֹ מָתוֹק לְחִכִּי: (ד) הֱבִיאַנִי אֶל בֵּית הַיָּיִן וְדִגְלוֹ עָלַי אַהֲבָה: (ה) סַמְּכוּנִי בָּאֲשִׁישׁוֹת רַפְּדוּנִי בַּתַּפּוּחִים כִּי חוֹלַת אַהֲבָה אָנִי: (ו) שְׂמֹאלוֹ תַּחַת לְרֹאשִׁי וִימִינוֹ תְּחַבְּקֵנִי: (ז) הִשְׁבַּעְתִּי אֶתְכֶם בְּנוֹת יְרוּשָׁלַם בִּצְבָאוֹת אוֹ בְּאַיְלוֹת הַשָּׂדֶה אִם תָּעִירוּ וְאִם תְּעוֹרְרוּ אֶת הָאַהֲבָה עַד שֶׁתֶּחְפָּץ: (ח) קוֹל דּוֹדִי הִנֵּה זֶה בָּא מְדַלֵּג עַל הֶהָרִים מְקַפֵּץ עַל הַגְּבָעוֹת: (ט) דּוֹמֶה דוֹדִי לִצְבִי אוֹ לְעֹפֶר הָאַיָּלִים הִנֵּה זֶה עוֹמֵד אַחַר כָּתְלֵנוּ מַשְׁגִּיחַ מִן הַחֲלֹּנוֹת מֵצִיץ מִן הַחֲרַכִּים: (י) עָנָה דוֹדִי וְאָמַר לִי קוּמִי לָךְ רַעְיָתִי יָפָתִי וּלְכִי לָךְ: (יא) כִּי הִנֵּה הַסְּתָו (הַסְּתָיו) עָבָר הַגֶּשֶׁם חָלַף הָלַךְ לוֹ: (יב) הַנִּצָּנִים נִרְאוּ בָאָרֶץ עֵת הַזָּמִיר הִגִּיעַ וְקוֹל הַתּוֹר נִשְׁמַע בְּאַרְצֵנוּ: (יג) הַתְּאֵנָה חָנְטָה פַגֶּיהָ וְהַגְּפָנִים סְמָדַר נָתְנוּ רֵיחַ קוּמִי לָכְי (לָךְ) רַעְיָתִי יָפָתִי וּלְכִי לָךְ: (יד) יוֹנָתִי בְּחַגְוֵי הַסֶּלַע בְּסֵתֶר הַמַּדְרֵגָה הַרְאִינִי אֶת מַרְאַיִךְ הַשְׁמִיעִינִי אֶת קוֹלֵךְ כִּי קוֹלֵךְ עָרֵב וּמַרְאֵיךְ נָאוֶה: (טו) אֶחֱזוּ לָנוּ שׁוּעָלִים שׁוּעָלִים קְטַנִּים מְחַבְּלִים כְּרָמִים וּכְרָמֵינוּ סְמָדַר: (טז) דּוֹדִי לִי וַאֲנִי לוֹ הָרֹעֶה בַּשּׁוֹשַׁנִּים: (יז) עַד שֶׁיָּפוּחַ הַיּוֹם וְנָסוּ הַצְּלָלִים סֹב דְּמֵה לְךָ דוֹדִי לִצְבִי אוֹ לְעֹפֶר הָאַיָּלִים עַל הָרֵי בָתֶר:
פרק ג
(א) עַל מִשְׁכָּבִי בַּלֵּילוֹת בִּקַּשְׁתִּי אֵת שֶׁאָהֲבָה נַפְשִׁי בִּקַּשְׁתִּיו וְלֹא מְצָאתִיו: (ב) אָקוּמָה נָּא וַאֲסוֹבְבָה בָעִיר בַּשְּׁוָקִים וּבָרְחֹבוֹת אֲבַקְשָׁה אֵת שֶׁאָהֲבָה נַפְשִׁי בִּקַּשְׁתִּיו וְלֹא מְצָאתִיו: (ג) מְצָאוּנִי הַשֹּׁמְרִים הַסֹּבְבִים בָּעִיר אֵת שֶׁאָהֲבָה נַפְשִׁי רְאִיתֶם: (ד) כִּמְעַט שֶׁעָבַרְתִּי מֵהֶם עַד שֶׁמָּצָאתִי אֵת שֶׁאָהֲבָה נַפְשִׁי אֲחַזְתִּיו וְלֹא אַרְפֶּנּוּ עַד שֶׁהֲבֵיאתִיו אֶל בֵּית אִמִּי וְאֶל חֶדֶר הוֹרָתִי: (ה) הִשְׁבַּעְתִּי אֶתְכֶם בְּנוֹת יְרוּשָׁלַם בִּצְבָאוֹת אוֹ בְּאַיְלוֹת הַשָּׂדֶה אִם תָּעִירוּ וְאִם תְּעוֹרְרוּ אֶת הָאַהֲבָה עַד שֶׁתֶּחְפָּץ: (ו) מִי זֹאת עֹלָה מִן הַמִּדְבָּר כְּתִימֲרוֹת עָשָׁן מְקֻטֶּרֶת מוֹר וּלְבוֹנָה מִכֹּל אַבְקַת רוֹכֵל: (ז) הִנֵּה מִטָּתוֹ שֶׁלִּשְׁלֹמֹה שִׁשִּׁים גִּבֹּרִים סָבִיב לָהּ מִגִּבֹּרֵי יִשְׂרָאֵל: (ח) כֻּלָם אֲחֻזֵי חֶרֶב מְלֻמְּדֵי מִלְחָמָה אִישׁ חַרְבּוֹ עַל יְרֵכוֹ מִפַּחַד בַּלֵּילוֹת: (ט) אַפִּרְיוֹן עָשָׂה לוֹ הַמֶּלֶךְ שְׁלֹמֹה מֵעֲצֵי הַלְּבָנוֹן: (י) עַמּוּדָיו עָשָׂה כֶסֶף רְפִידָתוֹ זָהָב מֶרְכָּבוֹ אַרְגָּמָן תּוֹכוֹ רָצוּף אַהֲבָה מִבְּנוֹת יְרוּשָׁלָם: (יא) צְאֶינָה וּרְאֶינָה בְּנוֹת צִיּוֹן בַּמֶּלֶךְ שְׁלֹמֹה בָּעֲטָרָה שֶׁעִטְּרָה לּוֹ אִמּוֹ בְּיוֹם חֲתֻנָּתוֹ וּבְיוֹם שִׂמְחַת לִבּוֹ:
פרק ד
(א) הִנָּךְ יָפָה רַעְיָתִי הִנָּךְ יָפָה עֵינַיִךְ יוֹנִים מִבַּעַד לְצַמָּתֵךְ שַׂעְרֵךְ כְּעֵדֶר הָעִזִּים שֶׁגָּלְשׁוּ מֵהַר גִּלְעָד: (ב) שִׁנַּיִךְ כְּעֵדֶר הַקְּצוּבוֹת שֶׁעָלוּ מִן הָרַחְצָה שֶׁכֻּלָּם מַתְאִימוֹת וְשַׁכֻּלָה אֵין בָּהֶם: (ג) כְּחוּט הַשָּׁנִי שִׂפְתֹתַיִךְ וּמִדְבָּרֵיךְ נָאוֶה כְּפֶלַח הָרִמּוֹן רַקָּתֵךְ מִבַּעַד לְצַמָּתֵךְ: (ד) כְּמִגְּדַל דָּוִיד צַוָּארֵךְ בָּנוּי לְתַלְפִּיּוֹת אֶלֶף הַמָּגֵן תָּלוּי עָלָיו כֹּל שִׁלְטֵי הַגִּבּוֹרִים: (ה) שְׁנֵי שָׁדַיִךְ כִּשְׁנֵי עֳפָרִים תְּאוֹמֵי צְבִיָּה הָרוֹעִים בַּשּׁוֹשַׁנִּים: (ו) עַד שֶׁיָּפוּחַ הַיּוֹם וְנָסוּ הַצְּלָלִים אֵלֶּךְ לִי אֶל הַר הַמּוֹר וְאֶל גִּבְעַת הַלְּבוֹנָה: (ז) כֻּלָּךְ יָפָה רַעְיָתִי וּמוּם אֵין בָּךְ: (ח) אִתִּי מִלְּבָנוֹן כַּלָּה אִתִּי מִלְּבָנוֹן תָּבוֹאִי תָּשׁוּרִי מֵרֹאשׁ אֲמָנָה מֵרֹאשׁ שְׂנִיר וְחֶרְמוֹן מִמְּעֹנוֹת אֲרָיוֹת מֵהַרְרֵי נְמֵרִים: (ט) לִבַּבְתִּנִי אֲחֹתִי כַלָּה לִבַּבְתִּינִי בְּאַחַד }בְּאַחַת{ מֵעֵינַיִךְ בְּאַחַד עֲנָק מִצַּוְּרֹנָיִךְ: (י) מַה יָּפוּ דֹדַיִךְ אֲחֹתִי כַלָּה מַה טֹּבוּ דֹדַיִךְ מִיַּיִן וְרֵיחַ שְׁמָנַיִךְ מִכָּל בְּשָׂמִים: (יא) נֹפֶת תִּטֹּפְנָה שִׂפְתוֹתַיִךְ כַּלָּה דְּבַשׁ וְחָלָב תַּחַת לְשׁוֹנֵךְ וְרֵיחַ שַׂלְמֹתַיִךְ כְּרֵיחַ לְבָנוֹן: (יב) גַּן נָעוּל אֲחֹתִי כַלָּה גַּל נָעוּל מַעְיָן חָתוּם: (יג) שְׁלָחַיִךְ פַּרְדֵּס רִמּוֹנִים עִם פְּרִי מְגָדִים כְּפָרִים עִם נְרָדִים: (יד) נֵרְדְּ וְכַרְכֹּם קָנֶה וְקִנָּמוֹן עִם כָּל עֲצֵי לְבוֹנָה מֹר וַאֲהָלוֹת עִם כָּל רָאשֵׁי בְשָׂמִים: (טו) מַעְיַן גַּנִּים בְּאֵר מַיִם חַיִּים וְנֹזְלִים מִן לְבָנוֹן: (טז) עוּרִי צָפוֹן וּבוֹאִי תֵימָן הָפִיחִי גַנִּי יִזְּלוּ בְשָׂמָיו יָבֹא דוֹדִי לְגַנּוֹ וְיֹאכַל פְּרִי מְגָדָיו:
פרק ה
(א) בָּאתִי לְגַנִּי אֲחֹתִי כָלָּה אָרִיתִי מוֹרִי עִם בְּשָׂמִי אָכַלְתִּי יַעְרִי עִם דִּבְשִׁי שָׁתִיתִי יֵינִי עִם חֲלָבִי אִכְלוּ רֵעִים שְׁתוּ וְשִׁכְרוּ דּוֹדִים: (ב) אֲנִי יְשֵׁנָה וְלִבִּי עֵר קוֹל דּוֹדִי דוֹפֵק פִּתְחִי לִי אֲחֹתִי רַעְיָתִי יוֹנָתִי תַמָּתִי שֶׁרֹאשִׁי נִמְלָא טָל קְוֻּצּוֹתַי רְסִיסֵי לָיְלָה: (ג) פָּשַׁטְתִּי אֶת כֻּתָּנְתִּי אֵיכָכָה אֶלְבָּשֶׁנָּה רָחַצְתִּי אֶת רַגְלַי אֵיכָכָה אֲטַנְּפֵם: (ד) דּוֹדִי שָׁלַח יָדוֹ מִן הַחֹר וּמֵעַי הָמוּ עָלָיו: (ה) קַמְתִּי אֲנִי לִפְתֹּחַ לְדוֹדִי וְיָדַי נָטְפוּ מוֹר וְאֶצְבְּעֹתַי מוֹר עֹבֵר עַל כַּפּוֹת הַמַּנְעוּל: (ו) פָּתַחְתִּי אֲנִי לְדוֹדִי וְדוֹדִי חָמַק עָבָר נַפְשִׁי יָצְאָה בְדַבְּרוֹ בִּקַּשְׁתִּיהוּ וְלֹא מְצָאתִיהוּ קְרָאתִיו וְלֹא עָנָנִי: (ז) מְצָאֻנִי הַשֹּׁמְרִים הַסֹּבְבִים בָּעִיר הִכּוּנִי פְצָעוּנִי נָשְׂאוּ אֶת רְדִידִי מֵעָלַי שֹׁמְרֵי הַחֹמוֹת: (ח) הִשְׁבַּעְתִּי אֶתְכֶם בְּנוֹת יְרוּשָׁלִָם אִם תִּמְצְאוּ אֶת דּוֹדִי מַה תַּגִּידוּ לוֹ שֶׁחוֹלַת אַהֲבָה אָנִי: (ט) מַה דּוֹדֵךְ מִדּוֹד הַיָּפָה בַּנָּשִׁים מַה דּוֹדֵךְ מִדּוֹד שֶׁכָּכָה הִשְׁבַּעְתָּנוּ: (י) דּוֹדִי צַח וְאָדוֹם דָּגוּל מֵרְבָבָה: (יא) רֹאשׁוֹ כֶּתֶם פָּז קְוּצּוֹתָיו תַּלְתַּלִים שְׁחֹרוֹת כָּעוֹרֵב: (יב) עֵינָיו כְּיוֹנִים עַל אֲפִיקֵי מָיִם רֹחֲצוֹת בֶחָלָב יֹשְׁבוֹת עַל מִלֵּאת: (יג) לְחָיָו כַּעֲרוּגַת הַבֹּשֶׂם מִגְדְּלוֹת מֶרְקָחִים שִׂפְתוֹתָיו שׁוֹשַׁנִּים נֹטְפוֹת מוֹר עֹבֵר: (יד) יָדָיו גְּלִילֵי זָהָב מְמֻלָּאִים בַּתַּרְשִׁישׁ מֵעָיו עֶשֶׁת שֵׁן מְעֻלֶּפֶת סַפִּירִים: (טו) שׁוֹקָיו עַמּוּדֵי שֵׁשׁ מְיֻסָּדִים עַל אַדְנֵי פָז מַרְאֵהוּ כַּלְּבָנוֹן בָּחוּר כָּאֲרָזִים: (טז) חִכּוֹ מַמְתַקִּים וְכֻלּוֹ מַחֲמַדִּים זֶה דוֹדִי וְזֶה רֵעִי בְּנוֹת יְרוּשָׁלִָם:
פרק ו
(א) אָנָה הָלַךְ דּוֹדֵךְ הַיָּפָה בַּנָּשִׁים אָנָה פָּנָה דוֹדֵךְ וּנְבַקְשֶׁנּוּ עִמָּךְ: (ב) דּוֹדִי יָרַד לְגַנּוֹ לַעֲרוּגוֹת הַבֹּשֶׂם לִרְעוֹת בַּגַּנִּים וְלִלְקֹט שׁוֹשַׁנִּים: (ג) אֲנִי לְדוֹדִי וְדוֹדִי לִי הָרֹעֶה בַּשּׁוֹשַׁנִּים: (ד) יָפָה אַתְּ רַעְיָתִי כְּתִרְצָה נָאוָה כִּירוּשָׁלָם אֲיֻמָּה כַּנִּדְגָּלוֹת: (ה) הָסֵבִּי עֵינַיִךְ מִנֶּגְדִּי שֶׁהֵם הִרְהִיבֻנִי שַׂעְרֵךְ כְּעֵדֶר הָעִזִּים שֶׁגָּלְשׁוּ מִן הַגִּלְעָד: (ו) שִׁנַּיִךְ כְּעֵדֶר הָרְחֵלִים שֶׁעָלוּ מִן הָרַחְצָה שֶׁכֻּלָּם מַתְאִימוֹת וְשַׁכֻּלָה אֵין בָּהֶם: (ז) כְּפֶלַח הָרִמּוֹן רַקָּתֵךְ מִבַּעַד לְצַמָּתֵךְ: (ח) שִׁשִּׁים הֵמָּה מְּלָכוֹת וּשְׁמֹנִים פִּילַגְשִׁים וַעֲלָמוֹת אֵין מִסְפָּר: (ט) אַחַת הִיא יוֹנָתִי תַמָּתִי אַחַת הִיא לְאִמָּהּ בָּרָה הִיא לְיוֹלַדְתָּהּ רָאוּהָ בָנוֹת וַיְאַשְּׁרוּהָ מְלָכוֹת וּפִילַגְשִׁים וַיְהַלְלוּהָ: (י) מִי זֹאת הַנִּשְׁקָפָה כְּמוֹ שָׁחַר יָפָה כַלְּבָנָה בָּרָה כַּחַמָּה אֲיֻמָּה כַּנִּדְגָּלוֹת: (יא) אֶל גִּנַּת אֱגוֹז יָרַדְתִּי לִרְאוֹת בְּאִבֵּי הַנָּחַל לִרְאוֹת הֲפָרְחָה הַגֶּפֶן הֵנֵצוּ הָרִמֹּנִים: (יב) לֹא יָדַעְתִּי נַפְשִׁי שָׂמַתְנִי מַרְכְּבוֹת עַמִּי נָדִיב:
פרק ז
(א) שׁוּבִי שׁוּבִי הַשּׁוּלַמִּית שׁוּבִי שׁוּבִי וְנֶחֱזֶה בָּךְ מַה תֶּחֱזוּ בַּשּׁוּלַמִּית כִּמְחֹלַת הַמַּחֲנָיִם: (ב) מַה יָּפוּ פְעָמַיִךְ בַּנְּעָלִים בַּת נָדִיב חַמּוּקֵי יְרֵכַיִךְ כְּמוֹ חֲלָאִים מַעֲשֵׂה יְדֵי אָמָּן: (ג) שָׁרְרֵךְ אַגַּן הַסַּהַר אַל יֶחְסַר הַמָּזֶג בִּטְנֵךְ עֲרֵמַת חִטִּים סוּגָה בַּשּׁוֹשַׁנִּים: (ד) שְׁנֵי שָׁדַיִךְ כִּשְׁנֵי עֳפָרִים תָּאֳמֵי צְבִיָּה: (ה) צַוָּארֵךְ כְּמִגְדַּל הַשֵּׁן עֵינַיִךְ בְּרֵכוֹת בְּחֶשְׁבּוֹן עַל שַׁעַר בַּת רַבִּים אַפֵּךְ כְּמִגְדַּל הַלְּבָנוֹן צוֹפֶה פְּנֵי דַמָּשֶׂק: (ו) רֹאשֵׁךְ עָלַיִךְ כַּכַּרְמֶל וְדַלַּת רֹאשֵׁךְ כָּאַרְגָּמָן מֶלֶךְ אָסוּר בָּרְהָטִים: (ז) מַה יָּפִית וּמַה נָּעַמְתְּ אַהֲבָה בַּתַּעֲנוּגִים: (ח) זֹאת קוֹמָתֵךְ דָּמְתָה לְתָמָר וְשָׁדַיִךְ לְאַשְׁכֹּלוֹת: (ט) אָמַרְתִּי אֶעֱלֶה בְתָמָר אֹחֲזָה בְּסַנְסִנָּיו וְיִהְיוּ נָא שָׁדַיִךְ כְּאֶשְׁכְּלוֹת הַגֶּפֶן וְרֵיחַ אַפֵּךְ כַּתַּפּוּחִים: (י) וְחִכֵּךְ כְּיֵין הַטּוֹב הוֹלֵךְ לְדוֹדִי לְמֵישָׁרִים דּוֹבֵב שִׂפְתֵי יְשֵׁנִים: (יא) אֲנִי לְדוֹדִי וְעָלַי תְּשׁוּקָתוֹ: (יב) לְכָה דוֹדִי נֵצֵא הַשָּׂדֶה נָלִינָה בַּכְּפָרִים: (יג) נַשְׁכִּימָה לַכְּרָמִים נִרְאֶה אִם פָּרְחָה הַגֶּפֶן פִּתַּח הַסְּמָדַר הֵנֵצוּ הָרִמּוֹנִים שָׁם אֶתֵּן אֶת דֹּדַי לָךְ: (יד) הַדּוּדָאִים נָתְנוּ רֵיחַ וְעַל פְּתָחֵינוּ כָּל מְגָדִים חֲדָשִׁים גַּם יְשָׁנִים דּוֹדִי צָפַנְתִּי לָךְ:
פרק ח
(א) מִי יִתֶּנְךָ כְּאָח לִי יוֹנֵק שְׁדֵי אִמִּי אֶמְצָאֲךָ בַחוּץ אֶשָּׁקְךָ גַּם לֹא יָבוּזוּ לִי: (ב) אֶנְהָגֲךָ אֲבִיאֲךָ אֶל בֵּית אִמִּי תְּלַמְּדֵנִי אַשְׁקְךָ מִיַּיִן הָרֶקַח מֵעֲסִיס רִמֹּנִי: (ג) שְׂמֹאלוֹ תַּחַת רֹאשִׁי וִימִינוֹ תְּחַבְּקֵנִי: (ד) הִשְׁבַּעְתִּי אֶתְכֶם בְּנוֹת יְרוּשָׁלָם מַה תָּעִירוּ וּמַה תְּעֹרְרוּ אֶת הָאַהֲבָה עַד שֶׁתֶּחְפָּץ: (ה) מִי זֹאת עֹלָה מִן הַמִּדְבָּר מִתְרַפֶּקֶת עַל דּוֹדָהּ תַּחַת הַתַּפּוּחַ עוֹרַרְתִּיךָ שָׁמָּה חִבְּלַתְךָ אִמֶּךָ שָׁמָּה חִבְּלָה יְלָדַתְךָ: (ו) שִׂימֵנִי כַחוֹתָם עַל לִבֶּךָ כַּחוֹתָם עַל זְרוֹעֶךָ כִּי עַזָּה כַמָּוֶת אַהֲבָה קָשָׁה כִשְׁאוֹל קִנְאָה רְשָׁפֶיהָ רִשְׁפֵּי אֵשׁ שַׁלְהֶבֶתְיָה: (ז) מַיִם רַבִּים לֹא יוּכְלוּ לְכַבּוֹת אֶת הָאַהֲבָה וּנְהָרוֹת לֹא יִשְׁטְפוּהָ אִם יִתֵּן אִישׁ אֶת כָּל הוֹן בֵּיתוֹ בָּאַהֲבָה בּוֹז יָבוּזוּ לוֹ: (ח) אָחוֹת לָנוּ קְטַנָּה וְשָׁדַיִם אֵין לָהּ מַה נַּעֲשֶׂה לַאֲחֹתֵנוּ בַּיּוֹם שֶׁיְּדֻבַּר בָּהּ: (ט) אִם חוֹמָה הִיא נִבְנֶה עָלֶיהָ טִירַת כָּסֶף וְאִם דֶּלֶת הִיא נָצוּר עָלֶיהָ לוּחַ אָרֶז: (י) אֲנִי חוֹמָה וְשָׁדַי כַּמִּגְדָּלוֹת אָז הָיִיתִי בְעֵינָיו כְּמוֹצְאֵת שָׁלוֹם: (יא) כֶּרֶם הָיָה לִשְׁלֹמֹה בְּבַעַל הָמוֹן נָתַן אֶת הַכֶּרֶם לַנֹּטְרִים אִישׁ יָבִא בְּפִרְיוֹ אֶלֶף כָּסֶף: (יב) כַּרְמִי שֶׁלִּי לְפָנָי הָאֶלֶף לְךָ שְׁלֹמֹה וּמָאתַיִם לְנֹטְרִים אֶת פִּרְיוֹ: (יג) הַיּוֹשֶׁבֶת בַּגַּנִּים חֲבֵרִים מַקְשִׁיבִים לְקוֹלֵךְ הַשְׁמִיעִינִי: (יד) בְּרַח דּוֹדִי וּדְמֵה לְךָ לִצְבִי אוֹ לְעֹפֶר הָאַיָּלִים עַל הָרֵי בְשָׂמִים:
דיסקאווער שרייבט
א גרויסן יישר כח מאירקע ווער עס האט נישט קיין הגדה אדער סתם אז איינער וויל זיך שפילן מיטן קאמפיוטער ביים סדר וועט שוין האבן א גיטען לימוד זכות (נ"ב דער סדר איז דאך פאר א גאנץ יאר וועט דאס שוין אויך זיין א לימוד זכות פאר א גאנץ יאר)
allnewspic
14:2 29/3/2005 - נשלח ב
--------------------------------------------------------------------------------
זייער שיין
פייפער
מנהל לחץ כאן לסגירת האשכול
פורומים > אקטואליה וחדשות > חדשות אנש בארהב ובעולם > תורות וסיפורים לפסח
שלח לחבר הוסף לדף אישי שלח תגובה צ'ט הפורום
שאלות ותשובות משוב ותמיכה פרסום תקנון ותנאי שימוש אתר הבית צור קשר
Copyright©1999-2005, הייד פארק *
|
|
|
|
|
| נשלח ב-31/3/2005 06:08 |
|
| |
שינוי פרטים | דף אישי | תיבה קולית | תיבה אישית - מאירקע | יציאה
כניסה למנהלים
| הפוך למנהל
| הרשם
| פורומים
| צ'ט
| ראשי
|
שלח לחבר הוסף לדף אישי שלח תגובה צ'ט הפורום
פורומים > אקטואליה וחדשות > חדשות אנש בארהב ובעולם > תורות וסיפורים לפסח
נושא מחבר
6:42 11/3/2004 - נשלח ב
--------------------------------------------------------------------------------
ב"ה
קדש
מעשה מיטן שפאלער זיידע זי"ע
עס איז א מנהג אין חדר אז די מלמדים לערנען אויס די צו זאגן "קדש ווען די טאטע קומט אהיים פון שול טוט ער זיך אן דעם ווייסן קיטל" און אזוי ווייטער... דאז זעלבע ביי "ורחץ" "כרפס" "יחץ" "מגיד" און אזוי ווייטער ביז "נרצה". אמאל ביים סדר נאכט האט דער שפאלער זיידע געבעטן זיין קליין אינגל צו זאגן הויעך "קדש" האט דער אינגל אנגעהויבן צו זאגן "קדש, ווען די טאטע קומט אהיים פון שול פסח ביינאכט, מוז ער באלד זאגן קידוש! דער פאטער האט געווארט אז ער זאל צוענדיגן, אבער דער אינגל האט געזאגט אז דער רבי האט אים נישט אויסגעלערנט מער פון דעם. האט אים דער פאטער אויסגעלערנט דאס ווייטערדיגע, "כדי די קליינע קינדער זאלן נישט איינשלאפן, און קענען פרעגן די פיר קשיות".
דעם אנדערן טאג איז דער מלמד געקומען צום שפאלער זיידן צום טיש, האט ער אים געפרעגט פארוואס ער האט נישט אויסגעלערנט דאס קינד צו זאגן דעם גאנצען נוסח פון "קדש" האט אים דער מלמד גע'ענטפערט, ווייל ער האט נישט געוואלט פארמאטערן דאס קינד מיט איבריגע ווערטער וואס זענען נישט אזוי וויכטיג, ווייל ידער מענטש אפילו דער וואס האט נישדו קיין קינדער מוז דאך באלד זאגן קידוש ווען ער קומט אהיים פון שול...
איז דער שפאלער זיידע געווארן זייער בייז, און האט זיך אנגערופן צו אים: "דו ביסט נישט דער וואס זאל באשליסן וואס איז וויכטיג און וואס נישט, ביסטו דען קליגער פון אלע מלמדים פון פאר דיר? ווי אזוי וואגסטו צו טוישן דעם נוסח וואס ווערט געלערנט מיט די קינדער שוין אזויפיל דורות? לאמיר דיר זאגן וואס איז
מאירקע
6:44 11/3/2004 - נשלח ב
--------------------------------------------------------------------------------
10 מכות
דם
אלע וואסערן זענען געווארן בלוט, אבער פאר די אידן איז געווען וואסער, די אידן זענען געווארן זייער רייך, ווייל אויב א גוי האט באצאלט געלט האט ער געקענט באקומען וואסער.
צפרדע
ס'איז ארויסגעקומען א גרויסע פראש פון טייך נילוס, די מצריים האבן עס געשלאגן און ס'איז ארויס מער און מער פרעש.
כינים
די 3'טע מכה איז געווען כינים - לייז,
די לייז זענען געקראכן אויף די גאנצע קערפער, עס האט זייער שטארק געקראצט.
ערוב
עס זענען געקומען ווילדע חיות פון וואלד, און האבן אויפגעגעסן די מצריים,
די אידישע קינדער האבן זיך געקענט שפילן מיט די חיות.
דבר
די מצריים האבן געוויינט אז זייערע בהמות זענען אויסגעשטארבן,
די בהמות זענען געווען די עבודה זרה פון די מצריים.
שחין
משה רבינו האט ארויפגעווארפן אש צום הימל און ס'איז אראפגעפאלן שחין-בלאטערן.
ברד
ס'איז געפאלן האגעל אין מצרים,
עס האט פארברענט די ביימער און אויך די מענטשן וואס זענען געווען אינדרויסן.
ארבה
עס איז געקומען היישעריק איבער גאנץ לאנד מצרים,
די היישעריקן האבן אויפגעגעסן אלע שפייז.
חושך
עס איז געווארן חושך אין גאנץ לאנד מצרים, אבער ביי די אידן איז געווען ליכטיג.
מכת בכורות
דער אייבערשטער האט איבערגעהיפט די אידישע הייזער,
אבער ביי די גוי'אישע הייזער האט דער אייבערשטער אויסגע'הרג'ט אלע בכורים.
יַעקֹב אָבִינוּ מִיט זַיינֶע קִינְדֶער הָאבְּן גֶענִידְערְט קַיין מִצְרַיִם וַוייל עֶס אִיז אַ הוּנְגֶער אִין אֶרֶץ כְּנַעַן, זֵיי הָאְבְּן זִיך בַּאזֶעצְט אִין גֹושְׁן.
פַּרְעֹה הָאְט גֶעהֵייסְן אֹויפְבֹּויעֶן דִי שְׁטֶעט פּיתֹום אוּן רַעמְסֵס,
דִי מִצְרִיִים הָאְבְּן גֶעשְׁלָאגְן דִי אִידְן אִינְמִיטְן דִי שְׁוֶוערֶע אַרְבֶּעט.
דִי מִצְרִיִים הָאְבְּן אַרַיינְגֶעוָוארְפְן דִי אִידִישֶע אִינְגְלֶעך אִין וַואסֶער,
דֶער אֵייבֶּערְשְׁטֶער הָאְט גֶעמַאכְט אַ נֶס אַז דִי וַואסֶער הָאְט זֵיי אַרֹויסְגֶעשְׁפִּיגְן אֹויף דֶער עֶרְד.
דֶער אֵייבֶּערְשְׁטֶער הָאְט זִיך בַּאוִויזְן צוּ מֹשֶה רַבֵּינוּ אִין אַ דָאְרְן בּוֹים, דֶער אֵייבֶּערְשְׁטֶער הָאְט גֶעהֵייסְן פַאר מֹשֶה רַבֵּינוּ עֶר זָאְל וָוארֶענֶען פַּרְעֹה אַז עֶר זָאְל שֹׁוין אַרֹויסְלָאזְן דִי אִידְן פוּן מִצְרַים.
ווֶען משֶׁה רַבֵּינוּ הָאְט גֶערֶעדְט צוּ פַּרְעֹה הָאְט פַּרְעֹה גֶעזָאגְט אַז עֶר לָאזְט נִישְׁט אַרֹויס דִי אִידְן פוּן מִצְרַיִם, דֶער אֵייבֶּערְשְׁטֶער הָאְט אים בַּאשְׁטְרָאפְט מִיט דִי צֶען מַכֹּות.
דֶער אֵייבֶּערְשְׁטֶער הָאְט בַּאפֹוילְן אַז יֶעדֶער זָאְל צוּבִּינְדְן אַ שֶׁעפֶעלֶע צוּם בֶּעט,
דִי שֶׁעפֶעלֶע הָאְט מֶען גֶענוּצְט פַארְן קָרְבְּן פֵּסְח.
פַּרְעֹה אִיז גֶעוֶוען אַ בְּכֹור, עֶר הָאְט מֹורְא גֶעהַאט אַז עֶר גֵייט בַּאלְד שְׁטַארְבְּן,
אִיז עֶר גֶעלָאְפְן צוּ משֶׁה רַבֵּינוּ זָאגְן אַז עֶר זָאְל שֹׁוין אַרֹויס פוּן מִצְרַיִם.
דֶעם נֶעקְסְטְן צוּפְרִי הָאְט פַּרְעֹה אַרֹויסְגֶעטְרִיבְּן דִי אִידְן, זֵיי הָאְבְּן נִישְׁט גֶעהַאט קַיין צַייט צוּ בַּאקְן זֵייעֶר טֵייג, אֹויפְן וֶועג אִיז דִי טֵייג גֶעוָוארְן מַצֹות פוּן דִי הֵייסֶע זוּן.
דֶער אֵייבֶּערְשְׁטֶער הָאְט גֶעשְׁפָּאלְטְן דֶעם יַם, דִי אִידְן זֶענֶען דֹורְך גֶעגַאנְגֶען דֶעם יַם סוּף אוּן דִי מִצְרִיִים זֶענֶען דֶערְטְרָאנְקֶען גֶעוָוארְן, דִי אִידִישֶע קִינְדֶער הָאבְּן גֶעזִינְגֶען שִׁירה וֶועגְן דִי גְרֹויסֶע נֶס.
אִין מִדְבָּר סִינַי הָאבְּן אִידִישֶׁע קִינְדֶער מְקַבּל גֶעוֶוען דִי הֵיילִיגֶע תֹּורְה אֹויפְן בַּארְג סִינַי, דִי מַלְאָכִים הָאבְּן אָנְגֶעטוּהן פַאר יֶעדֶעם צְוֵויי קְרֹוינֶען, אֵיינְס פַאר "נַעשֶׂה" אוּן אֵיינְס פַאר "נִשְׁמַע".
מאירקע
1:49 12/3/2004 - נשלח ב
--------------------------------------------------------------------------------
פסחhttp://www.shofar.net/products/video/SederPesach_sfaradi/SederSfaradiCABLE.wmv
עשר מכות
http://www.shofar.net/products/video/AseretHaMakot/AseretHaMakotADSL.WMV
worldwar
3:48 30/3/2004 - נשלח ב
--------------------------------------------------------------------------------
דא איז דאס מען האט דאס נישט אויסגעמעקט עס איז נאר ארופ פון אשכול עוגן
מאירקע
16:52 28/3/2005 - נשלח ב
--------------------------------------------------------------------------------
.
מאירקע
20:45 28/3/2005 - נשלח ב
--------------------------------------------------------------------------------
מאירקע שרייבט
הגדה של פסח
בְּדִיקַת חָמֵץ
הִנְנִי מוּכָן וּמְזוּמָּן לְקַיֵּם מִצְוַת עַשֵׂה וְלֹא תַעֲשֶׂה שֶׁל בְּדִיקַת חָמֵץ לְשֵׁם יִחוּד קוּדְשָׁא בְּרִיךְ הוּא וּשְׁכִינְתֵּיהּ עַל יְדֵי הַהוּא טָמִיר וְנֶעְלָם בְּשֵׁם כָּל יִשְׂרָאֵל.
ויהי נועם יי אלהינו עלינו ומעשה ידינו כוננה עלינו ומעשה ידינו כוננהו:
בָּרוּךְ אַתָּה יְיָ אֱלֹהֵינו מֶלֶךְ הָעוֹלָם, אֲשֶׁר קִדְּשָׁנוּ בְּמִצְוֹתָיו, וְצִוָּנוּ עַל בִּעוּר חָמֵץ:
כָּל חֲמִירָא וַחֲמִיעָא דְּאִכָּא בִרְשׁוּתִי דְּלָא חֲמִתֵּהּ וּדְלָא בִעַרְתֵּהּ וּדְלָא יְדַעְנָא לֵהּ לִבָּטֵל וְלֶהֱוֵי הֶפְקֵר כְּעַפְרָא דְאַרְעָא: (ג"פ)
בִּיעוּר חָמֵץ
הִנְנִי מוּכָן וּמְזוּמָּן לְקַיֵּם מִצְוַת עַשֵׂה שֶׁל שְׂרֵפַת חָמֵץ לְשֵׁם יִחוּד קוּדְשָׁא בְּרִיךְ הוּא וּשְׁכִינְתֵּיהּ עַל יְדֵי הַהוּא טָמִיר וְנֶעְלָם בְּשֵׁם כָּל יִשְׂרָאֵל.
ויהי נועם יי אלהינו עלינו ומעשה ידינו כוננה עלינו ומעשה ידינו כוננהו:
כָּל חֲמִירָא וַחֲמִיעָא דְּאִכָּא בִרְשׁוּתִי דַּחֲזִתֵּהּ וּדְּלָא חֲזִתֵּהּ, דַּחֲמִתֵּהּ וּדְּלָא חֲמִתֵּהּ, דְּבִעַרְתֵּהּ וּדְלָא בִעַרְתֵּהּ, לִבָּטֵל וְלֶהֱוֵי הֶפְקֵר כְּעַפְרָא דְאַרְעָא: (ג"פ)
עֵרוּב תַּבְשִׁילִין
בָּרוּךְ אַתָּה יְיָ אֱלֹהֵינוּ מֶלֶךְ הָעוֹלָם, אֲשֶׁר קִדְּשָׁנוּ בְּמִצְוֹתָיו, וְצִוָּנוּ עַל מִצְוַת עֵרוּב:
בַּהֲדֵין עֵרוּבָא יְהֵא שָׁרֵא לָנָא לַאֲפוּיֵי וּלְבַשּׁוּלֵי וּלְאַטְמוּנֵי וּלְאַדְלוּקֵי שְׁרָגָא וּלְתַקָּנָא וּלְמֶעְבַּד כָּל צָרְכָנָא, מִיּוֹמָא טָבָא לְשַׁבַּתָּא לָנוּ וּלְכָל יִשְׂרָאֵל הַדָּרִים בָּעִיר הַזֹאת:
ווען יו"ט געפאלט אום שבת זענען דא וואס זינגען קודם שלום עליכם און אשת חיל:
שָׁלוֹם עֲלֵיכֶם, מַלְאֲכֵי הַשָּׁלוֹם, מַלְאֲכֵי הַשָּׁרֵת, מַלְאֲכֵי עֶלְיוֹן, מִמֶּֽלֶךְ מַלְכֵי הַמְּלָכִים, הַקָּדוֹשׁ בָּרוּךְ הוּא: ג"פ בּוֹאֲכֶם לְשָׁלוֹם, מַלְאֲכֵי הַשָּׁלוֹם, מַלְאֲכֵי הַשָּׁרֵת, מַלְאֲכֵי עֶלְיוֹן, מִמֶּֽלֶךְ מַלְכֵי הַמְּלָכִים, הַקָּדוֹשׁ בָּרוּךְ הוּא: ג"פ בָּרְכֽוּנִי לְשָׁלוֹם, מַלְאֲכֵי הַשָּׁלוֹם, מַלְאֲכֵי הַשָּׁרֵת, מַלְאֲכֵי עֶלְיוֹן, מִמֶּֽלֶךְ מַלְכֵי הַמְּלָכִים, הַקָּדוֹשׁ בָּרוּךְ הוּא: ג"פ צֵאתְכֶם לְשָׁלוֹם, מַלְאֲכֵי הַשָּׁלוֹם, מַלְאֲכֵי הַשָּׁרֵת, מַלְאֲכֵי עֶלְיוֹן, מִמֶּֽלֶךְ מַלְכֵי הַמְּלָכִים, הַקָּדוֹשׁ בָּרוּךְ הוּא: ג"פ
(יש אומרים כי מלאכיו עד תמים דרכו, ויש אומרים אשת חיל)
אֵֽשֶׁת חַֽיִל מִי יִמְצָא וְרָחֹק מִפְּנִינִים מִכְרָהּ: בָּֽטַח בָּהּ לֵב בַּעְלָהּ וְשָׁלָל לֹא יֶחְסָר: גְּמָלַֽתְהוּ טוֹב וְלֹא רָע כֹּל יְמֵי חַיֶּֽיהָ: דָּרְשָׁה צֶֽמֶר וּפִשְׁתִּים וַתַּֽעַשׂ בְּחֵֽפֶץ כַּפֶּֽיהָ: הָיְתָה כָּאֳנִיּוֹת סוֹחֵר מִמֶּרְחָק תָּבִיא לַחְמָהּ: וַתָּֽקָם בְּעוֹד לַֽיְלָה וַתִּתֵּן טֶֽרֶף לְבֵיתָהּ וְחֹק לְנַעֲרֹתֶֽיהָ: זָמְמָה שָׂדֶה וַתִּקָּחֵֽהוּ מִפְּרִי כַפֶֽיהָ נָֽטְעָה כָּֽרֶם: חָגְרָה בְעֹז מָתְנֶֽיהָ וַתְּאַמֵּץ זְרוֹעֹתֶֽיהָ: טָעֲמָה כִּי טוֹב סַחְרָהּ לֹא יִכְבֶּה בַּלַּֽיְלָה נֵרָהּ: יָדֶֽיהָ שִׁלְּחָה בַכִּישׁוֹר וְכַפֶּֽיהָ תָּֽמְכוּ פָֽלֶךְ: כַּפָּהּ פָּרְשָׂה לֶעָנִי וְיָדֶֽיהָ שִׁלְּחָה לָאֶבְיוֹן: לֹא תִירָא לְבֵיתָהּ מִשָּֽׁלֶג כִּי כָל בֵּיתָהּ לָבֻשׁ שָׁנִים: מַרְבַדִּים עָֽשְׂתָה לָּהּ שֵׁשׁ וְאַרְגָּמָן לְבוּשָׁהּ: נוֹדָע בַּשְּׁעָרִים בַּעְלָהּ בְּשִׁבְתּוֹ עִם זִקְנֵי אָֽרֶץ: סָדִין עָשְׂתָה וַתִּמְכֹּר וַחֲגוֹר נָתְנָה לַכְּנַעֲנִי: עֹז וְהָדָר לְבוּשָׁהּ וַתִּשְׂחַק לְיוֹם אַחֲרוֹן: פִּֽיהָ פָּתְחָה בְחָכְמָה וְתֽוֹרַת חֶֽסֶד עַל לְשׁוֹנָהּ: צוֹפִיָּה הֲלִיכוֹת בֵּיתָהּ וְלֶֽחֶם עַצְלוּת לֹא תֹאכֵל: קָֽמוּ בָנֶֽיהָ וַיְאַשְּׁרֽוּהָ בַּעְלָהּ וַיְהַלְלָהּ: רַבּוֹת בָּנוֹת עָֽשׂוּ חָֽיִל וְאַתְּ עָלִית עַל כֻּלָּֽנָה: שֶֽׁקֶר הַחֵן וְהֶֽבֶל הַיֹּֽפִי אִשָּׁה יִרְאַת יְיָ הִיא תִתְהַלָּל: תְּנוּ לָהּ מִפְּרִי יָדֶֽיהָ וִיהַלְלֽוּהָ בַּשְּׁעָרִים מַעֲשֶֽׂיהָ:
סדר ההגדה
קַדֵּשׁ. וּרְחַץ. כַּרְפַּס. יַחַץ. מַגִּיד. רָחְצָה. מוֹצִיא מַצָּה. מָרוֹר. כּוֹרֵךְ. שֻׁלְחָן עוֹרֵךְ. צָפוּן. בֵּרַךְ. הַלֵּל. נִרְצָה.
קַדֵשׁ
ווען דער טאטע קומט אהיים פון שול טוט ער זיך אהן די ווייסע קיטל און ער מאכט שנעל קידוש כדי די קליינע קינדער זאלען נישט איינשלאפען:
הִנְנִי מוּכָן וּמְזוּמָּן לְקַיֵּם מִצְוַת קִידוּשׁ וּמִצוַת כּוֹס רִאשׁוֹן מֵאַרְבַּע כּוֹסוֹת לְשֵׁם יִחוּד קוּדְשָׁא בְּרִיךְ הוּא וּשְׁכִינְתֵּיהּ עַל יְדֵי הַהוּא טָמִיר וְנֶעְלָם בְּשֵׁם כָּל יִשְׂרָאֵל: ויהי נועם יי אלהינו עלינו ומעשה ידינו כוננה עלינו ומעשה ידינו כוננהו:
(לשבת) וַיְהִי עֶרֶב וַיְהִי בֹקֶר יוֹם הַשִּׁשִּׁי, וַיְכֻלּוּ הַשָּׁמַיִם וְהָאָרֶץ וְכָל-צְבָאָם: וַיְכַל אֱלֹהִים בַּיּוֹם הַשְּׁבִיעִי, מְלַאכְתּוֹ אֲשֶׁר עָשָׂה, וַיִשְׁבֹּת בַּיּוֹם הַשְּׁבִיעִי, מִכָּל-מְלַאכְתּוֹ אֲשֶׁר עָשָׂה: וַיְבָרֵךְ אֱלֹהִים אֶת-יוֹם הַשְּׁבִיעִי, וַיְקַדֵּשׁ אֹתוֹ, כִּי בוֹ שָׁבַת מִכָּל-מְלַאכְתּוֹ, אֲשֶׁר-בָּרָא אֱלֹהִים לַעֲשׂוֹת:
סַבְרִי מָרָנָן וְרַבָּנָן וְרַבּוֹתַי:
בָּרוּךְ אַתָּה יְיָ, אֱלֹהֵינוּ מֶלֶךְ הָעוֹלָם, בּוֹרֵא פְּרִי הַגָּפֶן:
בָּרוּךְ אַתָּה יְיָ, אֱלֹהֵינוּ מֶלֶךְ הָעוֹלָם, אֲשֶׁר בָּחַר בָּנוּ מִכָּל-עָם, וְרוֹמְמָנוּ מִכָּל-לָשׁוֹן, וְקִדְּשָׁנוּ בְּמִצְוֹתָיו, וַתִּתֶּן-לָנוּ יְיָ אֱלֹהֵינוּ בְּאַהֲבָה (לשבת שַׁבָּתוֹת לִמְנוּחָה וּ) מוֹעֲדִים לְשִׂמְחָה, חַגִּים וּזְמַנִּים לְשָׂשׂוֹן אֶת-יוֹם (לשבת הַשַּׁבָּת הַזֶה וְאֶת-יוֹם) חַג הַמַּצוֹת הַזֶּה. זְמַן חֵרוּתֵנוּ, (לשבת בְּאַהֲבָה,) מִקְרָא קֹדֶשׁ, זֵכֶר לִיצִיאַת מִצְרָיִם. כִּי בָנוּ בָחַרְתָּ וְאוֹתָנוּ קִדַּשְׁתָּ מִכָּל-הָעַמִים. (לשבת וְשַׁבָּת) וּמוֹעֲדֵי קָדְשֶׁךָ (לשבת בְּאַהֲבָה וּבְרָצוֹן) בְּשִׂמְחָה וּבְשָׂשׂוֹן הִנְחַלְתָּנוּ: בָּרוּךְ אַתָּה יְיָ, מְקַדֵּשׁ (לשבת הַשַׁבָּת וְ) יִשְׂרָאֵל וְהַזְמַנִּים:
ווען יו"ט געפאלט מוצאי שבת, זאגט מען דאס פאר שהחינו:
בָּרוּךְ אַתָּה יְיָ, אֱלֹהֵינוּ מֶלֶךְ הָעוֹלָם, בּוֹרֵא מְאוֹרֵי הָאֵשׁ:
בָּרוּךְ אַתָּה יְיָ, אֱלֹהֵינוּ מֶלֶךְ הָעוֹלָם, הַמַּבְדִּיל בֵּין קֹדֶשׁ לְחֹל בֵּין אוֹר לְחֹשֶׁךְ, בֵּין יִשְׂרָאֵל לָעַמִים, בֵּין יוֹם הַשְּׁבִיעִי לְשֵׁשֶׁת יְמֵי הַמַּעֲשֶׂה. בֵּין קְדֻּשַּׁת שַׁבָּת לִקְדֻשַּׁת יוֹם טוֹב הִבְדַּלְתָּ. וְאֶת יוֹם הַשְּׁבִיעִי מִשֵּׁשֶׁת יְמֵי הַמַּעֲשֶׂה קִדַּשְׁתָּ. הִבְדַּלְתָּ וְקִדַּשְׁתָּ אֶת עַמְּךָ יִשְׂרָאֵל בִּקְדֻשָּׁתֶךָ. בָּרוּךְ אַתָּה יְיָ, הַמַּבְדִּיל בֵּין קֹדֶשׁ לְקֹדֶשׁ:
בָּרוּךְ אַתָּה יְיָ, אֱלֹהֵינוּ מֶלֶךְ הָעוֹלָם, שֶׁהֶחֱיָנוּ וְקִיְּמָנוּ וְהִגִּיעָנוּ לַזְּמַן הַזֶּה:
וּרְחַץ
מען וואשט זיך די הענט און מען מאכט נישט קיין ברכה על נטילת ידים:
כַּרְפַּס
מען נעמט א שטיקעל גרינצייג קלענער ווי א כזית, און מען טונקט דאס איין אין זאלץ וואסער, און מען מאכט א ברכה בורא פרי האדמה, און מען האט אינזין צו פטר'ן דעם מרור:
בָּרוּךְ אַתָּה יְיָ, אֱלֹהֵינוּ מֶלֶךְ הָעוֹלָם, בּוֹרֵא פְּרִי הָאֲדָמָה:
יַחַץ
מען נעמט די מיטעלסטע מצה וואס הייסט לוי און מען צוברעכט דאס אין האלב, די גרעסערע האלב באהאלט מען פאר די אפיקומן, און דער קלענערע האלב לייגט מען צוריק צווישען די צוויי מצות:
מַגִּיד
מען זאגט די הגדה פון הא לחמא עניא ביז גאל ישראל:
מען זאגט די הגדה מיט גרויס פרייד און מען זאל אינזינען האבן אז מען גייט מקיים זיין א מצות עשה דאורייתא פון סיפור יציאת מצרים, פארציילען די גרויסע נסים וואס איז געשען מיט אונז ווען מיר זענען ארויס פון מצרים.
הֵא לַחְמָא עַנְיָא דִּי אֲכָלוּ אַבְהָתָנָא בְּאַרְעָא דְמִצְרָיִם. כָּל דִּכְפִין יֵיתֵי וְיֵכוֹל, כָּל דִּצְרִיךְ יֵיתֵי וְיִפְסַח. הָשַּׁתָּא הָכָא, לְשָׁנָה הַבָּאָה בְּאַרְעָא דְיִשְׂרָאֵל. הָשַּׁתָּא עַבְדֵי, לְשָׁנָה הַבָּאָה בְּנֵי חוֹרִין:
מוזגין לו כוס שני
וכאן הבן שואל:
מַה נִּשְׁתַּנָּה הַלַּיְלָה הַזֶּה מִכָּל הַלֵּילוֹת: שֶׁבְּכָל הַלֵּילוֹת אָנוּ אוֹכְלִין חָמֵץ וּמַצָּה. הַלַּיְלָה הַזֶּה כֻּלּוֹ מַצָּה: שֶׁבְּכָל הַלֵּילוֹת אָנוּ אוֹכְלִין שְׁאָר יְרָקוֹת הַלַּיְלָה הַזֶּה מָרוֹר: שֶׁבְּכָל הַלֵּילוֹת אֵין אָנוּ מַטְבִּילִין אֲפִילוּ פַּעַם אֶחָת. הַלַּיְלָה הַזֶּה שְׁתֵּי פְעָמִים: שֶׁבְּכָל הַלֵּילוֹת אָנוּ אוֹכְלִין בֵּין יוֹשְׁבִין וּבֵין מְסֻבִּין. הַלַּיְלָה הַזֶּה כֻּלָּנוּ מְסֻבִּין:
עֲבָדִים הָיִינוּ לְפַרְעֹה בְּמִצְרָיִם. וַיּוֹצִיאֵנוּ יְיָ אֱלֹהֵינוּ מִשָּׁם, בְּיָד חֲזָקָה וּבִזְרוֹעַ נְטוּיָה, וְאִלּוּ לֹא הוֹצִיא הַקָּדוֹשׁ בָּרוּךְ הוּא אֶת אֲבוֹתֵינוּ מִמִּצְרַיִם, הֲרֵי אָנוּ וּבָנֵינוּ וּבְנֵי בָנֵינוּ, מְשֻׁעְבָּדִים הָיִינוּ לְפַרְעֹה בְּמִצְרָיִם. וַאֲפִילוּ כֻּלָּנוּ חֲכָמִים, כֻּלָּנוּ נְבוֹנִים, כֻּלָּנוּ זְקֵנִים, כֻּלָּנוּ יוֹדְעִים אֶת הַתּוֹרָה, מִצְוָה עָלֵינוּ לְסַפֵּר בִּיצִיאַת מִצְרָיִם. וְכָל הַמַּרְבֶּה לְסַפֵּר בִּיצִיאַת מִצְרַיִם, הֲרֵי זֶה מְשֻׁבָּח:
מַעֲשֶׂה בְּרַבִּי אֱלִיעֶזֶר, וְרַבִּי יְהוֹשֻׁעַ, וְרַבִּי אֶלְעָזָר בֶּן עֲזַרְיָה, וְרַבִּי עֲקִיבָא, וְרַבִּי טַרְפוֹן, שֶׁהָיוּ מְסֻבִּין בִּבְנֵי בְרַק, וְהָיוּ מְסַפְּרִים בִּיצִיאַת מִצְרַיִם, כָּל אוֹתוֹ הַלַּיְלָה, עַד שֶׁבָּאוּ תַלְמִידֵיהֶם וְאָמְרוּ לָהֶם: רַבּוֹתֵינוּ, הִגִּיעַ זְמַן קְרִיאַת שְׁמַע, שֶׁל שַׁחֲרִית:
אָמַר רַבִּי אֶלְעָזָר בֶּן עֲזַרְיָה. הֲרֵי אֲנִי כְּבֶן שִׁבְעִים שָׁנָה, וְלֹא זָכִיתִי, שֶׁתֵּאָמֵר יְצִיאַת מִצְרַיִם בַּלֵּילוֹת. עַד שֶּׁדְּרָשָׁהּ בֶּן זוֹמָא. שֶׁנֶּאֱמַר: לְמַעַן תִּזְכֹּר, אֶת יוֹם צֵאתְךָ מֵאֶרֶץ מִצְרַיִם, כֹּל יְמֵי חַיֶּיךָ. יְמֵי חַיֶּיךָ הַיָּמִים. כֹּל יְמֵי חַיֶּיךָ הַלֵּילוֹת. וַחֲכָמִים אוֹמְרִים: יְמֵי חַיֶּיךָ הָעוֹלָם הַזֶּה. כֹּל יְמֵי חַיֶּיךָ לְהָבִיא לִימוֹת הַמָּשִׁיחַ:
בָּרוּךְ הַמָּקוֹם. בָּרוּךְ הוּא. בָּרוּךְ שֶׁנָּתַן תּוֹרָה לְעַמּוֹ יִשְׂרָאֵל. בָּרוּךְ הוּא: כְּנֶגֶד אַרְבָּעָה בָנִים דִּבְּרָה תוֹרָה. אֶחָד חָכָם, וְאֶחָד רָשָׁע, וְאֶחָד תָּם, וְאֶחָד שֶׁאֵינוֹ יוֹדֵעַ לִשְׁאוֹל:
חָכָם מָה הוּא אוֹמֵר: מָה הָעֵדֹת וְהַחֻקִּים וְהַמִּשְׁפָּטִים, אֲשֶׁר צִוָּה יְיָ אֱלֹהֵינוּ אֶתְכֶם: וְאַף אַתָּה אֱמָר לוֹ כְּהִלְכוֹת הַפֶּסַח: אֵין מַפְטִירִין אַחַר הַפֶּסַח אֲפִיקוֹמָן:
רָשָׁע מָה הוּא אוֹמֵר: מָה הָעֲבֹדָה הַזֹּאת לָכֶם: לָכֶם ולֹא לוֹ. וּלְפִי שֶׁהוֹצִיא אֶת עַצְמוֹ מִן הַכְּלָל, כָּפַר בָּעִקָּר. וְאַף אַתָּה הַקְהֵה אֶת שִׁנָּיו, וֶאֱמָר לוֹ: בַּעֲבוּר זֶה, עָשָׂה יְיָ לִי, בְּצֵאתִי מִמִּצְרָיִם, לִי וְלֹא לוֹ. אִלּוּ הָיָה שָׁם, לֹא הָיָה נִגְאָל:
תָּם מָה הוּא אוֹמֵר: מַה זֹאת: וְאָמַרְתָּ אֵלָיו: בְּחֹזֶק יָד הוֹצִיאָנוּ יְיָ מִמִּצְרַיִם מִבֵּית עֲבָדִים:
וְשֶׁאֵינוֹ יוֹדֵעַ לִשְׁאוֹל, אַתְּ פְּתַח לוֹ. שֶׁנֶּאֱמַר: וְהִגַּדְתָּ לְבִנְךָ, בַּיּוֹם הַהוּא לֵאמֹר: בַּעֲבוּר זֶה עָשָׂה יְיָ לִי, בְּצֵאתִי מִמִּצְרָיִם:
יָכוֹל מֵרֹאשׁ חֹדֶשׁ, תַּלְמוּד לוֹמַר בַּיּוֹם הַהוּא. אִי בַּיּוֹם הַהוּא. יָכוֹל מִבְּעוֹד יוֹם. תַּלְמוּד לוֹמַר. בַּעֲבוּר זֶה. בַּעֲבוּר זֶה לֹא אָמַרְתִּי, אֶלָּא בְּשָׁעָה שֶׁיֵּשׁ מַצָּה וּמָרוֹר מֻנָחִים לְפָנֶיךָ:
מִתְּחִלָּה עוֹבְדֵי עֲבוֹדָה זָרָה הָיוּ אֲבוֹתֵינוּ. וְעַכְשָׁיו קֵרְבָנוּ הַמָּקוֹם לַעֲבוֹדָתוֹ. שֶׁנֶּאֱמַר: וַיֹּאמֶר יְהוֹשֻׁעַ אֶל כָּל הָעָם. כֹּה אָמַר יְיָ אֱלֹהֵי יִשְׂרָאֵל, בְּעֵבֶר הַנָּהָר יָשְׁבוּ אֲבוֹתֵיכֶם מֵעוֹלָם, תֶּרַח אֲבִי אַבְרָהָם וַאֲבִי נָחוֹר. וַיַּעַבְדוּ אֱלֹהִים אֲחֵרִים: וָאֶקַּח אֶת אֲבִיכֶם אֶת אַבְרָהָם מֵעֵבֶר הַנָּהָר, וָאוֹלֵךְ אוֹתוֹ בְּכָל אֶרֶץ כְּנָעַן. וָאַרְבֶּה אֶת זַרְעוֹ, וָאֶתֶּן לוֹ אֶת יִצְחָק: וָאֶתֵּן לְיִצְחָק אֶת יַעֲקֹב וְאֶת עֵשָׂו. וָאֶתֵּן לְעֵשָׂו אֶת הַר שֵׂעִיר, לָרֶשֶׁת אוֹתוֹ. וְיַעֲקֹב וּבָנָיו יָרְדוּ מִצְרָיִם:
בָּרוּךְ שׁוֹמֵר הַבְטָחָתוֹ לְיִשְׂרָאֵל. בָּרוּךְ הוּא. שֶׁהַקָּדוֹשׁ בָּרוּךְ הוּא חִשַּׁב אֶת הַקֵּץ, לַעֲשׂוֹת כְּמָה שֶּׁאָמַר לְאַבְרָהָם אָבִינוּ בִּבְרִית בֵּין הַבְּתָרִים, שֶׁנֶּאֱמַר: וַיֹּאמֶר לְאַבְרָם יָדֹעַ תֵּדַע, כִּי גֵר יִהְיֶה זַרְעֲךָ, בְּאֶרֶץ לֹא לָהֶם, וַעֲבָדוּם וְעִנּוּ אֹתָם אַרְבַּע מֵאוֹת שָׁנָה: וְגַם אֶת הַגּוֹי אֲשֶׁר יַעֲבֹדוּ דָּן אָנֹכִי. וְאַחֲרֵי כֵן יֵצְאוּ, בִּרְכֻשׁ גָּדוֹל:
מען דעקט צו די מצות, און מען הייבט אויף דער בעכער, און מען זאגט:
וְהִיא שֶׁעָמְדָה לַאֲבוֹתֵינוּ וְלָנוּ. שֶׁלֹא אֶחָד בִּלְבָד, עָמַד עָלֵינוּ לְכַלּוֹתֵנוּ. אֶלָּא שֶׁבְּכָל דּוֹר וָדוֹר, עוֹמְדִים עָלֵינוּ לְכַלּוֹתֵנוּ. וְהַקָּדוֹשׁ בָּרוּךְ הוּא מַצִּילֵנוּ מִיָּדָם:
מען שטעלט אוועק דעם בעכער, און מען דעקט צוריק אויף די מצות, און מען זאגט:
צֵא וּלְמַד, מַה בִּקֵּשׁ לָבָן הָאֲרַמִּי לַעֲשׂוֹת לְיַעֲקֹב אָבִינוּ. שֶׁפַּרְעֹה לֹא גָזַר אֶלָּא עַל הַזְּכָרִים, וְלָבָן בִּקֵּשׁ לַעֲקֹר אֶת הַכֹּל, שֶׁנֶּאֱמַר: אֲרַמִּי אֹבֵד אָבִי, וַיֵּרֶד מִצְרַיְמָה, וַיָּגָר שָׁם בִּמְתֵי מְעָט. וַיְהִי שָׁם לְגוֹי גָּדוֹל, עָצוּם וָרָב:
וַיֵּרֶד מִצְרַיְמָה, אָנוּס עַל פִּי הַדִּבּוּר. וַיָּגָר שָׁם. מְלַמֵּד שֶׁלֹּא יָרַד יַעֲקֹב אָבִינוּ לְהִשְׁתַּקֵעַ בְּמִצְרַיִם, אֶלָּא לָגוּר שָׁם, שֶׁנֶּאֱמַר: וַיֹּאמְרוּ אֶל פַּרְעֹה, לָגוּר בָּאָרֶץ בָּאנוּ, כִּי אֵין מִרְעֶה לַצֹּאן אֲשֶׁר לַעֲבָדֶיךָ, כִּי כָבֵד הָרָעָב בְּאֶרֶץ כְּנָעַן. וְעַתָּה, יֵשְׁבוּ נָא עֲבָדֶיךָ בְּאֶרֶץ גֹּשֶן: בִּמְתֵי מְעָט. כְּמָה שֶּׁנֶּאֱמַר: בְּשִׁבְעִים נֶפֶשׁ, יָרְדוּ אֲבֹתֶיךָ מִצְרָיְמָה. וְעַתָּה, שָׂמְךָ יְיָ אֱלֹהֶיךָ, כְּכוֹכְבֵי הַשָּׁמַיִם לָרֹב. וַיְהִי שָׁם לְגוֹי. מְלַמֵּד שֶׁהָיוּ יִשְׂרָאֵל מְצֻיָּנִים שָׁם: גָּדוֹל עָצוּם, כְּמָה שֶּׁנֶּאֱמַר: וּבְנֵי יִשְׂרָאֵל, פָּרוּ וַיִּשְׁרְצוּ, וַיִּרְבּוּ וַיַּעַצְמוּ, בִּמְאֹד מְאֹד, וַתִּמָּלֵא הָאָרֶץ אֹתָם: וָרָב. כְּמָה שֶּׁנֶּאֱמַר: רְבָבָה כְּצֶמַח הַשָּׂדֶה נְתַתִּיךְ, וַתִּרְבִּי, וַתִּגְדְּלִי, וַתָּבֹאִי בַּעֲדִי עֲדָיִים: שָׁדַיִם נָכֹנוּ, וּשְׂעָרֵךְ צִמֵּחַ, וְאַתְּ עֵרֹם וְעֶרְיָה: וָאֶעֱבֹר עָלַיִךְ וָאֶרְאֵךְ מִתְבּוֹסֶסֶת בְּדָמָיִךְ וָאֹמַר לָךְ בְּדָמַיִךְ חֲיִי וָאֹמַר לָךְ בְּדָמַיִךְ חֲיִי:
וַיָּרֵעוּ אֹתָנוּ הַמִּצְרִים וַיְעַנּוּנוּ. וַיִּתְּנוּ עָלֵינוּ עֲבֹדָה קָשָׁה:
וַיָּרֵעוּ אֹתָנוּ הַמִּצְרִים. כְּמָה שֶּׁנֶּאֱמַר: הָבָה נִתְחַכְּמָה לוֹ. פֶּן יִרְבֶּה, וְהָיָה כִּי תִקְרֶאנָה מִלְחָמָה, וְנוֹסַף גַּם הוּא עַל שׂנְאֵינוּ, וְנִלְחַם בָּנוּ וְעָלָה מִן הָאָרֶץ: וַיְעַנּוּנוּ. כְּמָה שֶּׁנֶּאֱמַר: וַיָּשִׂימוּ עָלָיו שָׂרֵי מִסִּים, לְמַעַן עַנֹּתוֹ בְּסִבְלֹתָם: וַיִּבֶן עָרֵי מִסְכְּנוֹת לְפַרְעֹה, אֶת פִּתֹם וְאֶת רַעַמְסֵס: וַיִּתְּנוּ עָלֵינוּ עֲבֹדָה קָשָׁה. כְּמָה שֶּׁנֶּאֱמַר: וַיַעֲבִדוּ מִצְרַיִם אֶת בְּנֵי יִשְׂרָאֵל בְּפָרֶךְ:
וַנִּצְעַק אֶל יְיָ אֱלֹהֵי אֲבֹתֵינוּ, וַיִּשְׁמַע יְיָ אֶת קֹלֵנוּ, וַיַּרְא אֶת עָנְיֵנוּ, וְאֶת עֲמָלֵנוּ, וְאֶת לַחֲצֵנוּ:
וַנִּצְעַק אֶל יְיָ אֱלֹהֵי אֲבֹתֵינוּ, כְּמָה שֶּׁנֶּאֱמַר: וַיְהִי בַיָּמִים הָרַבִּים הָהֵם, וַיָּמָת מֶלֶךְ מִצְרַיִם, וַיֵּאָנְחוּ בְנֵי יִשְׂרָאֵל מִן הָעֲבֹדָה וַיִּזְעָקוּ. וַתַּעַל שַׁוְעָתָם אֶל הָאֱלֹהִים מִן הַעֲבֹדָה: וַיִּשְׁמַע יְיָ אֶת קֹלֵנוּ. כְּמָה שֶּׁנֶּאֱמַר: וַיִּשְׁמַע אֱלֹהִים אֶת נַאֲקָתָם, וַיִּזְכֹּר אֱלֹהִים אֶת בְּרִיתוֹ, אֶת אַבְרָהָם, אֶת יִצְחָק, וְאֶת יַעֲקֹב: וַיַּרְא אֶת עָנְיֵנוּ: זוֹ פְּרִישׁוּת דֶּרֶךְ אֶרֶץ. כְּמָה שֶּׁנֶּאֱמַר: וַיַּרְא אֱלֹהִים אֶת בְּנֵי יִשְׂרָאֵל. וַיֵּדַע אֱלֹהִים: וְאֶת עֲמָלֵנוּ. אֵלּוּ הַבָּנִים. כְּמָה שֶּׁנֶּאֱמַר: כָּל-הַבֵּן הַיִּלּוֹד הַיְאֹרָה תַּשְׁלִיכֻהוּ, וְכָל-הַבַּת תְּחַיּוּן: וְאֶת לַחֲצֵנוּ. זֶה הַדְּחַק. כְּמָה שֶּׁנֶּאֱמַר: וְגַם רָאִיתִי אֶת הַלַּחַץ, אֲשֶׁר מִצְרַיִם לֹחֲצִים אֹתָם:
וַיּוֹצִאֵנוּ יְיָ מִמִּצְרַיִם, בְּיָד חֲזָקָה, וּבִזְרֹעַ נְטוּיָה, וּבְמֹרָא גָדוֹל וּבְאֹתוֹת וּבְמוֹפְתִים:
וַיּוֹצִאֵנוּ יְיָ מִמִּצְרַיִם. לֹא עַל יְדֵי מַלְאָךְ, וְלֹא עַל יְדֵי שָׂרָף. וְלֹא עַל יְדֵי שָׁלִיחַ. אֶלָּא הַקָּדוֹשׁ בָּרוּךְ הוּא בִּכְבוֹדוֹ וּבְעַצְמוֹ. שֶׁנֶּאֱמַר: וְעָבַרְתִּי בְאֶרֶץ מִצְרַיִם בַּלַּיְלָה הַזֶּה, וְהִכֵּיתִי כָל בְּכוֹר בְּאֶרֶץ מִצְרַיִם, מֵאָדָם וְעַד בְּהֵמָה, וּבְכָל אֱלֹהֵי מִצְרַיִם אֶעֱשֶׂה שְׁפָטִים אֲנִי יְיָ: וְעָבַרְתִּי בְאֶרֶץ מִצְרַיִם בַּלַּיְלָה הַזֶּה, אֲנִי וְלֹא מַלְאָךְ. וְהִכֵּיתִי כָל בְּכוֹר בְּאֶרֶץ מִצְרַיִם. אֲנִי וְלֹא שָׂרָף. וּבְכָל אֱלֹהֵי מִצְרַיִם אֶעֱשֶׂה שְׁפָטִים, אֲנִי וְלֹא הַשָּׁלִיחַ. אֲנִי יְיָ. אֲנִי הוּא וְלֹא אַחֵר: בְּיָד חֲזָקָה. זוֹ הַדֶּבֶר. כְּמָה שֶּׁנֶּאֱמַר: הִנֵּה יַד יְיָ הוֹיָה, בְּמִקְנְךָ אֲשֶׁר בַּשָּׂדֶה, בַּסּוּסִים בַּחֲמֹרִים בַּגְּמַלִּים, בַּבָּקָר וּבַצֹּאן, דֶּבֶר כָּבֵד מְאֹד: וּבִזְרֹעַ נְטוּיָה. זוֹ הַחֶרֶב. כְּמָה שֶּׁנֶּאֱמַר: וְחַרְבּוֹ שְׁלוּפָה בְּיָדוֹ, נְטוּיָה עַל יְרוּשָׁלָיִם: וּבְמוֹרָא גָּדוֹל, זֶה גִּלּוּי שְׁכִינָה. כְּמָה שֶּׁנֶּאֱמַר: אוֹ הֲנִסָּה אֱלֹהִים, לָבוֹא לָקַחַת לוֹ גוֹי מִקֶּרֶב גּוֹי, בְּמַסֹּת בְּאֹתֹת וּבְמוֹפְתִים וּבְמִלְחָמָה, וּבְיָד חֲזָקָה וּבִזְרוֹעַ נְטוּיָה, וּבְמוֹרָאִים גְּדֹלִים. כְּכֹל אֲשֶׁר עָשָׂה לָכֶם יְיָ אֱלֹהֵיכֶם בְּמִצְרַיִם, לְעֵינֶיךָ: וּבְאֹתוֹת. זֶה הַמַּטֶּה, כְּמָה שֶּׁנֶּאֱמַר: וְאֶת הַמַּטֶּה הַזֶּה תִּקַּח בְּיָדֶךָ. אֲשֶׁר תַּעֲשֶׂה בּוֹ אֶת הָאֹתֹת: וּבְמוֹפְתִים. זֶה הַדָּם. כְּמָה שֶּׁנֶּאֱמַר: וְנָתַתִּי מוֹפְתִים, בַּשָּׁמַיִם וּבָאָרֶץ:
ווען מען זאגט דם ואש וכו', און ווען מען זאגט דם צפרדע, וכו', און ווען מען זאגט דצ"ך עד"ש וכו' גיסט מען אראפ וויין מיט די פינגער:
דָּם. וָאֵשׁ. וְתִימְרוֹת עָשָׁן:
דָּבָר אַחֵר. בְּיָד חֲזָקָה שְׁתַּיִם. וּבִזְרֹעַ נְטוּיָה שְׁתַּיִם. וּבְמוֹרָא גָּדוֹל שְׁתַּיִם. וּבְאֹתוֹת שְׁתַּיִם. וּבְמֹפְתִים שְׁתַּיִם: אֵלּוּ עֶשֶׂר מַכּוֹת שֶׁהֵבִיא הַקָּדוֹשׁ בָּרוּךְ הוּא עַל הַמִּצְרִים בְּמִצְרַיִם,וְאֵלוּ הֵן
דָּם. צְפַרְדֵּעַ. כִּנִּים. עָרוֹב. דֶּבֶר. שְׁחִין. בָּרָד. אַרְבֶּה. חֹשֶׁךְ. מַכַּת בְּכוֹרוֹת:
רַבִּי יְהוּדָה הָיָה נוֹתֵן בָּהֶם סִמָּנִים:
דְּצַ"ךְ עֲדַ"שׁ בְּאַחַ"ב:
רַבִּי יוֹסֵי הַגְּלִילִי אוֹמֵר: מִנַּיִן אַתָּה אוֹמֵר, שֶׁלָּקוּ הַמִּצְרִים בְּמִצְרַיִם עֶשֶׂר מַכּוֹת, וְעַל הַיָּם, לָקוּ חֲמִשִּׁים מַכּוֹת בְּמִצְרַיִם מָה הוּא אוֹמֵר: וַיֹאמְרוּ הַחַרְטֻמִּם אֶל פַּרְעֹה, אֶצְבַּע אֱלֹהִים הִוא. וְעַל הַיָּם מָה הוּא אוֹמֵר וַיַּרְא יִשְׂרָאֵל אֶת הַיָּד הַגְּדֹלָה, אֲשֶׁר עָשָׂה יְיָ בְּמִצְרַיִם, וַיִּירְאוּ הָעָם אֶת יְיָ. וַיַּאֲמִינוּ בַּיָי, וּבְמֹשֶה עַבְדּוֹ. כַּמָּה לָקוּ בְּאֶצְבַּע, עֶשֶׂר מַכּוֹת: אֱמוֹר מֵעַתָּה, בְּמִצְרַיִם לָקוּ עֶשֶׂר מַכּוֹת, וְעַל הַיָּם, לָקוּ חֲמִשִּׁים מַכּוֹת:
רַבִּי אֱלִיעֶזֶר אוֹמֵר: מִנַּיִן שֶׁכָּל מַכָּה וּמַכָּה, שֶׁהֵבִיא הַקָּדוֹשׁ בָּרוּךְ הוּא עַל הַמִּצְרִים בְּמִצְרַיִם, הָיְתָה שֶׁל אַרְבַּע מַכּוֹת שֶׁנֶּאֱמַר: יְשַׁלַּח בָּם חֲרוֹן אַפּוֹ, עֶבְרָה וָזַעַם וְצָרָה. מִשְׁלַחַת מַלְאֲכֵי רָעִים. עֶבְרָה אַחַת. וָזַעַם שְׁתַּיִם. וְצָרָה שָׁלֹש. מִשְׁלַחַת מַלְאֲכֵי רָעִים אַרְבַּע: אֱמוֹר מֵעַתָּה, בְּמִצְרַיִם לָקוּ אַרְבָּעִים מַכּוֹת, וְעַל הַיָּם לָקוּ מָאתַיִם מַכּוֹת:
רַבִּי עֲקִיבָא אוֹמֵר: מִנַּיִן שֶׁכָּל מַכָּה וּמַכָּה, שֶׁהֵבִיא הַקָּדוֹשׁ בָּרוּךְ הוּא עַל הַמִּצְרִים בְּמִצְרַיִם, הָיְתָה שֶׁל חָמֵשׁ מַכּוֹת שֶׁנֶּאֱמַר: יְשַׁלַּח בָּם חֲרוֹן אַפּוֹ, עֶבְרָה וָזַעַם וְצָרָה. מִשְׁלַחַת מַלְאֲכֵי רָעִים. חֲרוֹן אַפּוֹ אַחַת. עֶבְרָה שְׁתַּיִם. וָזַעַם שָׁלֹש. וְצָרָה אַרְבַּע. מִשְׁלַחַת מַלְאֲכֵי רָעִים חָמֵשׁ : אֱמוֹר מֵעַתָּה, בְּמִצְרַיִם לָקוּ חֲמִשִּׁים מַכּוֹת, וְעַל הַיָּם לָקוּ חֲמִשִּׁים וּמָאתַיִם מַכּוֹת:
כַּמָּה מַעֲלוֹת טוֹבוֹת לַמָּקוֹם עָלֵינוּ:
אִלּוּ הוֹצִיאָנוּ מִמִּצְרַיִם, וְלֹא עָשָׂה בָהֶם שְׁפָטִים, דַּיֵּנוּ:
אִלּוּ עָשָׂה בָהֶם שְׁפָטִים, וְלֹא עָשָׂה בֵאלֹהֵיהֶם, דַּיֵּנוּ:
אִלּוּ עָשָׂה בֵאלֹהֵיהֶם, וְלֹא הָרַג אֶת בְּכוֹרֵיהֶם, דַּיֵּנוּ:
אִלּוּ הָרַג אֶת בְּכוֹרֵיהֶם, וְלֹא נָתַן לָנוּ אֶת מָמוֹנָם, דַּיֵּנוּ:
אִלּוּ נָתַן לָנוּ אֶת מָמוֹנָם, וְלֹא קָרַע לָנוּ אֶת הַיָּם, דַּיֵּנוּ:
אִלּוּ קָרַע לָנוּ אֶת הַיָּם, וְלֹא הֶעֱבִירָנוּ בְתוֹכוֹ בֶחָרָבָה , דַּיֵּנוּ:
אִלּוּ הֶעֱבִירָנוּ בְתוֹכוֹ בֶחָרָבָה, וְלֹא שִׁקַּע צָרֵינוּ בְּתוֹכוֹ, דַּיֵּנוּ:
אִלּוּ שִׁקַּע צָרֵינוּ בְּתוֹכוֹ, וְלֹא סִפֵּק צָרְכֵּנוּ בַּמִּדְבָּר אַרְבָּעִים שָׁנָה, דַּיֵּנוּ:
אִלּוּ סִפֵּק צָרְכֵּנוּ בַּמִּדְבָּר אַרְבָּעִים שָׁנָה, וְלֹא הֶאֱכִילָנוּ אֶת הַמָּן, דַּיֵּנוּ:
אִלּוּ הֶאֱכִילָנוּ אֶת הַמָּן, וְלֹא נָתַן לָנוּ אֶת הַשַּׁבָּת, דַּיֵּנוּ:
אִלּוּ נָתַן לָנוּ אֶת הַשַּׁבָּת, וְלֹא קֵרְבָנוּ לִפְנֵי הַר סִינַי, דַּיֵּנוּ:
אִלּוּ קֵרְבָנוּ לִפְנֵי הַר סִינַי, וְלֹא נָתַן לָנוּ אֶת הַתּוֹרָה, דַּיֵּנוּ:
אִלּוּ נָתַן לָנוּ אֶת הַתּוֹרָה, וְלֹא הִכְנִיסָנוּ לְאֶרֶץ יִשְׂרָאֵל, דַּיֵּנוּ:
אִלּוּ הִכְנִיסָנוּ לְאֶרֶץ יִשְׂרָאֵל, וְלֹא בָנָה לָנוּ אֶת בֵּית הַבְּחִירָה, דַּיֵּנוּ:
עַל אַחַת כַּמָּה וְכַמָּה טוֹבָה כְפוּלָה וּמְכֻפֶּלֶת לַמָּקוֹם עָלֵינוּ: שֶׁהוֹצִיאָנוּ מִמִּצְרַיִם, וְעָשָׂה בָהֶם שְׁפָטִים, וְעָשָׂה בֵאלֹהֵיהֶם, וְהָרַג אֶת בְּכוֹרֵיהֶם, וְנָתַן לָנוּ אֶת מָמוֹנָם, וְקָרַע לָנוּ אֶת הַיָּם, וְהֶעֱבִירָנוּ בְתוֹכוֹ בֶחָרָבָה, וְשִׁקַּע צָרֵינוּ בְּתוֹכוֹ, וְסִפֵּק צָרְכֵּנוּ בַּמִּדְבָּר אַרְבָּעִים שָׁנָה, וְהֶאֱכִילָנוּ אֶת הַמָּן, וְנָתַן לָנוּ אֶת הַשַּׁבָּת, וְקֵרְבָנוּ לִפְנֵי הַר סִינַי, וְנָתַן לָנוּ אֶת הַתּוֹרָה, וְהִכְנִיסָנוּ לְאֶרֶץ יִשְׂרָאֵל, וְבָנָה לָנוּ אֶת בֵּית הַבְּחִירָה, לְכַפֵּר עַל כָּל עֲוֹנוֹתֵינוּ:
רַבָּן גַּמְלִיאֵל הָיָה אוֹמֵר: כָּל שֶׁלֹּא אָמַר שְׁלֹשָה דְבָרִים אֵלּוּ בַּפֶּסַח, לֹא יָצָא יְדֵי חוֹבָתוֹ, וְאֵלּוּ הֵן:
פֶּסַח. מַצָּה וּמָרוֹר:
פֶּסַח שֶׁהָיוּ אֲבוֹתֵינוּ אוֹכְלִים, בִּזְמַן שֶׁבֵּית הַמִּקְדָּשׁ הָיָה קַיָּם, עַל שׁוּם מָה עַל שׁוּם שֶׁפָּסַח הַקָּדוֹשׁ בָּרוּךְ הוּא, עַל בָּתֵּי אֲבוֹתֵינוּ בְּמִצְרַיִם, שֶׁנֶּאֱמַר: וַאֲמַרְתֶּם זֶבַח פֶּסַח הוּא לַיְיָ, אֲשֶׁר פָּסַח עַל בָּתֵּי בְנֵי יִשְׂרָאֵל בְּמִצְרַיִם, בְּנָגְפּוֹ אֶת מִצְרַיִם וְאֶת בָּתֵּינוּ הִצִּיל, וַיִּקֹּד הָעָם וַיִּשְׁתַּחֲווּ:
מען הייבט אויף דער מצה און מען זאגט:
מַצָּה זוּ שֶׁאָנוּ אוֹכְלִים, עַל שׁוּם מָה עַל שׁוּם שֶׁלֹּא הִסְפִּיק בְּצֵקָם שֶׁל אֲבוֹתֵינוּ לְהַחֲמִיץ, עַד שֶׁנִּגְלָה עֲלֵיהֶם מֶלֶךְ מַלְכֵי הַמְּלָכִים, הַקָּדוֹשׁ בָּרוּךְ הוּא, וּגְאָלָם, שֶׁנֶּאֱמַר: וַיֹּאפוּ אֶת הַבָּצֵק, אֲשֶׁר הוֹצִיאוּ מִמִּצְרַיִם, עֻגֹת מַצּוֹת, כִּי לֹא חָמֵץ: כִּי גֹרְשׁוּ מִמִּצְרַיִם, וְלֹא יָכְלוּ לְהִתְמַהְמֵהַּ, וְגַם צֵדָה לֹא עָשׂוּ לָהֶם:
מען הייבט אויף די מרור און מען זאגט:
מָרוֹר זֶה שֶׁאָנוּ אוֹכְלִים, עַל שׁוּם מָה עַל שׁוּם שֶׁמָּרְרוּ הַמִּצְרִים אֶת חַיֵּי אֲבוֹתֵינוּ בְּמִצְרַיִם, שֶׁנֶּאֱמַר: וַיְמָרֲרוּ אֶת חַיֵּיהֶם בַּעֲבֹדָה קָשָׁה, בְּחֹמֶר וּבִלְבֵנִים, וּבְכָל עֲבֹדָה בַּשָּׂדֶה: אֵת כָּל עֲבֹדָתָם, אֲשֶׁר עָבְדוּ בָהֶם בְּפָרֶךְ:
בְּכָל דּוֹר וָדוֹר חַיָּב אָדָם לִרְאוֹת אֶת עַצְמוֹ, כְּאִלּוּ הוּא יָצָא מִמִּצְרָיִם, שֶׁנֶּאֱמַר: וְהִגַּדְתָּ לְבִנְךָ בַּיּוֹם הַהוּא לֵאמֹר: בַּעֲבוּר זֶה עָשָׂה יְיָ לִי, בְּצֵאתִי מִמִּצְרָיִם. לֹא אֶת אֲבוֹתֵינוּ בִּלְבָד, גָּאַל הַקָּדוֹשׁ בָּרוּךְ הוּא, אֶלָּא אַף אוֹתָנוּ גָּאַל עִמָּהֶם, שֶׁנֶּאֱמַר: וְאוֹתָנוּ הוֹצִיא מִשָׁם, לְמַעַן הָבִיא אֹתָנוּ, לָתֶת לָנוּ אֶת הָאָרֶץ אֲשֶׁר נִשְׁבַּע לַאֲבֹתֵינוּ:
מען דעקט צו די מצות, און מען הייבט אויף דעם בעכער, און מען זאגט:
לְפִיכָךְ אֲנַחְנוּ חַיָּבִים לְהוֹדוֹת, לְהַלֵּל, לְשַׁבֵּחַ, לְפָאֵר, לְרוֹמֵם, לְהַדֵּר, לְבָרֵךְ, לְעַלֵּה וּלְקַלֵּס, לְמִי שֶׁעָשָׂה לַאֲבוֹתֵינוּ וְלָנוּ אֶת כָּל הַנִּסִּים הָאֵלּוּ. הוֹצִיאָנוּ מֵעַבְדוּת לְחֵרוּת, מִיָּגוֹן לְשִׂמְחָה, וּמֵאֵבֶל לְיוֹם טוֹב, וּמֵאֲפֵלָה לְאוֹר גָּדוֹל, וּמִשִּׁעְבּוּד לִגְאֻלָּה. וְנֹאמַר לְפָנָיו שִׁירָה חֲדָשָׁה. הַלְלוּיָהּ:
הַלְלוּיָהּ. הַלְלוּ עַבְדֵי יְיָ. הַלְלוּ אֶת שֵׁם יְיָ. יְהִי שֵׁם יְיָ מְבֹרָךְ מֵעַתָּה וְעַד עוֹלָם: מִמִּזְרַח שֶׁמֶשׁ עַד מְבוֹאוֹ. מְהֻלָּל שֵׁם יְיָ. רָם עַל כָּל גּוֹיִם יְיָ. עַל הַשָּׁמַיִם כְּבוֹדוֹ: מִי כַּיָי אֱלֹהֵינוּ. הַמַּגְבִּיהִי לָשָׁבֶת: הַמַּשְׁפִּילִי לִרְאוֹת בַּשָּׁמַיִם וּבָאָרֶץ: מְקִימִי מֵעָפָר דָּל. מֵאַשְׁפֹּת יָרִים אֶבְיוֹן: לְהוֹשִׁיבִי עִם נְדִיבִים. עִם נְדִיבֵי עַמּוֹ: מוֹשִׁיבִי עֲקֶרֶת הַבַּיִת אֵם הַבָּנִים שְׂמֵחָה. הַלְלוּיָהּ:
בְּצֵאת יִשְׂרָאֵל מִמִּצְרָיִם, בֵּית יַעֲקֹב מֵעַם לֹעֵז: הָיְתָה יְהוּדָה לְקָדְשׁוֹ. יִשְׂרָאֵל מַמְשְׁלוֹתָיו: הַיָּם רָאָה וַיָּנֹס, הַיַּרְדֵּן יִסֹּב לְאָחוֹר: הֶהָרִים רָקְדוּ כְאֵילִים. גְּבָעוֹת כִּבְנֵי צֹאן: מַה לְּךָ הַיָּם כִּי תָנוּס. הַיַּרְדֵּן תִּסֹּב לְאָחוֹר: הֶהָרִים תִּרְקְדוּ כְאֵילִים. גְּבָעוֹת כִּבְנֵי צֹאן: מִלִּפְנֵי אָדוֹן חוּלִי אָרֶץ. מִלִּפְנֵי אֱלוֹהַּ יַעֲקֹב: הַהֹפְכִי הַצּוּר אֲגַם מָיִם. חַלָּמִישׁ לְמַעְיְנוֹ מָיִם:
מען נעמט דער בעכער אין דער האנט, און מען זאגט:
בָּרוּךְ אַתָּה יְיָ, אֱלֹהינוּ מֶלֶךְ הָעוֹלָם, אֲשֶׁר גְּאָלָנוּ וְגָאַל אֶת אֲבוֹתֵינוּ מִמִּצְרַיִם, וְהִגִּיעָנוּ הַלַּיְלָה הַזֶּה, לֶאֱכָל בּוֹ מַצָּה וּמָרוֹר. כֵּן, יְיָ אֱלֹהֵינוּ וֵאלֹהֵי אֲבוֹתֵינוּ, יַגִּיעֵנוּ לְמוֹעֲדִים וְלִרְגָלִים אֲחֵרִים, הַבָּאִים לִקְרָאתֵנוּ לְשָׁלוֹם. שְׂמֵחִים בְּבִנְיַן עִירֶךָ, וְשָׂשִׂים בַּעֲבוֹדָתֶךָ, וְנֹאכַל שָׁם מִן הַזְּבָחִים וּמִן הַפְּסָחִים (במוצאי שבת מִן הַפְּסָחִים וּמִן הַזְּבָחִים) אֲשֶׁר יַגִּיעַ דָּמָם, עַל קִיר מִזְבַּחֲךָ לְרָצוֹן, וְנוֹדֶה לְּךָ שִׁיר חָדָשׁ עַל גְּאֻלָּתֵנוּ, וְעַל פְּדוּת נַפְשֵׁנוּ: בָּרוּךְ אַתָּה יְיָ, גָּאַל יִשְׂרָאֵל:
הִנְנִי מוּכָן וּמְזֻמָּן לְקַיֵּם מִצְוַת כּוֹס שֵׁנִיּ מֵאַרְבַּע כּוֹסוֹת לְשֵׁם יִחוּד קוּדְשָׁא בְּרִיךְ הוּא וּשְׁכִינְתֵּיהּ עַל יְדֵי הַהוּא טְמִיר וְנֶעְלָם בְּשֵׁם כָּל יִשְׂרָאֵל:
ויהי נועם יי אלהינו עלינו ומעשה ידינו כוננה עלינו ומעשה ידינו כוננהו:
בָּרוּךְ אַתָּה יְיָ, אֱלֹהֵינוּ מֶלֶךְ הָעוֹלָם, בּוֹרֵא פְּרִי הַגָּפֶן:
רָחְצָה
מען וואשט זיך די הענט, און מען
מאכט יא א ברכה על נטילת ידים:
בָּרוּךְ אַתָּה יְיָ אֱלֹהֵינוּ מֶלֶךְ הָעוֹלָם, אֲשֶׁר קִדְּשָׁנוּ בְּמִצְוֹתָיו, וְצִוָּנוּ עַל נְטִילַת יָדָיִם:
מוֹצִיא.
מען נעמט אלע דריי מצות און מען מאכט א ברכה המוציא לחם מן הארץ:
בָּרוּךְ אַתָּה יְיָ, אֱלֹהֵינוּ מֶלֶךְ הָעוֹלָם, הַמּוֹצִיא לֶחֶם מִן הָאָרֶץ:
מַצָּה
מען לאזט אויס די אונטערשטער מצה און מען מאכט א ברכה על אכילת מצה, און מען עסט א כזית פון ביידע מצות, אנגעליינט:
הִנְנִי מוּכָן וּמְזוּמָּן לְקַיֵּם מִצְוַת אַכִילַת מַצָּה לְשֵׁם יִחוּד קוּדְשָׁא בְּרִיךְ הוּא וּשְׁכִינְתֵּיהּ עַל יְדֵי הַהוּא טְמִיר וְנֶעְלָם בְּשֵׁם כָּל-יִשְׂרָאֵל.
ויהי נועם יי אלהינו עלינו ומעשה ידינו כוננה עלינו ומעשה ידינו כוננהו:
בָּרוּךְ אַתָּה יְיָ, אֱלֹהֵינוּ מֶלֶךְ הָעוֹלָם, אֲשֶׁר קִדְּשָׁנוּ בְּמִצְוֹתָיו וְצִוָּנוּ עַל אֲכִילַת מַצָּה:
מָרוֹר
מען נעמט א כזית מרור און מען טינקט דאס איין אין חרוסת, און מען שאקלט דאס אפ, און מען מאכט א ברכה על אכילת מרור, און מען עסט דאס נישט אנגעליינט:
הִנְנִי מוּכָן וּמְזוּמָּן לְקַיֵּם מִצְוַת אַכִילַת מָרוֹר לְשֵׁם יִחוּד קוּדְשָׁא בְּרִיךְ הוּא וּשְׁכִינְתֵּיהּ עַל יְדֵי הַהוּא טְמִיר וְנֶעְלָם בְּשֵׁם כָּל-יִשְׂרָאֵל.
ויהי נועם יי אלהינו עלינו ומעשה ידינו כוננה עלינו ומעשה ידינו כוננהו:
בָּרוּךְ אַתָּה יְיָ אֱלֹהֵינוּ מֶלֶךְ הָעוֹלָם,
אֲשֶׁר קִדְּשָׁנוּ בְּמִצְוֹתָיו וְצִוָּנוּ
עַל אֲכִילַת מָרוֹר:
כּוֹרֵךְ
מען נעמט צוויי שטיקלך פון די אונטערשטע מצה און מען לייגט אינצווישען א כזית מרור, און מען זאגט זכר למקדש כהלל, און מען עסט דאס יא אנגעליינט:
זֵכֶר לְמִקְדָּשׁ כְּהִלֵּל: כֵּן עָשָׂה הִלֵּל בִּזְמַן שֶׁבֵּית הַמִּקְדָּשׁ הָיָה קַיָּם. הָיָה כּוֹרֵךְ (פֶּסַח) מַצָּה וּמָרוֹר וְאוֹכֵל בְּיַחַד. לְקַיֵּם מַה שֶּׁנֶּאֱמַר:
עַל מַצּוֹת וּמְרוֹרִים יֹאכְלֻהוּ:
שֻׁלְחָן עוֹרֵךְ
מען גרייט צו דער טיש און מען עסט און מען טרינקט לכבוד יום טוב, און מ'פירט זיך צו עסען אייער:
צָפוּן
מען נעמט ארויס דער באהאלטענע אפיקומן, און מען עסט א כזית אנגעליינט, פאר חצות:
הִנְנִי מוּכָן וּמְזוּמָּן לְקַיֵּם מִצְוַת אַכִילַת אַפִיקוֹמָן לְשֵׁם יִחוּד קוּדְשָׁא בְּרִיךְ הוּא וּשְׁכִינְתֵּיהּ עַל יְדֵי הַהוּא טְמִיר וְנֶעְלָם בְּשֵׁם כָּל-יִשְׂרָאֵל.
ויהי נועם יי אלהינו עלינו ומעשה ידינו כוננה עלינו ומעשה ידינו כוננהו:
בֵּרַךְ
מען גיסט אהן דעם דריטען
כוס און מען בענטשט:
שִׁיר הַמַּעֲלוֹת בְּשׁוּב יְיָ אֶת שִׁיבַת צִיּוֹן הָיִינוּ כְּחֹלְמִים: אָז יִמָּלֵא שְׂחוֹק פִּינוּ וּלְשׁוֹנֵנוּ רִנָּה אָז יֹאמְרוּ בַגּוֹיִם הִגְדִּיל יְיָ לַעֲשׂוֹת עִם אֵלֶּה: הִגְדִּיל יְיָ לַעֲשׂוֹת עִמָּנוּ הָיִינוּ שְׂמֵחִים: שׁוּבָה יְיָ אֶת שְׁבִיתֵנוּ כַּאֲפִיקִים בַּנֶּגֶב: הַזֹּרְעִים בְּדִמְעָה בְּרִנָּה יִקְצֹרוּ: הָלוֹךְ יֵלֵךְ וּבָכֹה נֹשֵׂא מֶשֶׁךְ הַזָּרַע בֹּא יָבֹא בְרִנָּה נֹשֵׂא אֲלֻמֹּתָיו:
המזמן: רַבּוֹתַי מיר וועלען בענטשען:
המסובין: יְהִי שֵׁם יְיָ מְבֹרָךְ מֵעַתָּה וְעַד עוֹלָם:
המזמן: יְהִי שֵׁם יְיָ מְבֹרָךְ מֵעַתָּה וְעַד עוֹלָם. בִּרְשׂוּת מָרָנָן וְרַבָּנָן וְרַבּוֹתַי, נְבָרֵךְ (אֱלֹהֵינוּ) שֶׁאָכַלְנוּ מִשֶּׁלּוֹ.
המסובין: בָּרוּךְ (אֱלֹהֵינוּ) שֶׁאָכַלְנוּ מִשֶּׁלּוֹ וּבְטוּבוֹ חָיִינוּ.
המזמן: בָּרוּךְ (אֱלֹהֵינוּ) שֶׁאָכַלְנוּ מִשֶּׁלּוֹ וּבְטוּבוֹ חָיִינוּ.
בָּרוּךְ הוּא וּבָרוּךְ שְׁמוֹ:
בָּרוּךְ אַתָּה יְיָ, אֱלֹהֵינוּ מֶלֶך הָעוֹלָם, הַזָּן אֶת הָעוֹלָם כֻּלּוֹ בְּטוּבוֹ בְּחֵן בְּחֶסֶד וּבְרַחֲמִים הוּא נוֹתֵן לֶחֶם לְכָל בָשָׂר כִּי לְעוֹלָם חַסְדּוֹ. וּבְטוּבוֹ הַגָּדוֹל תָּמִיד לֹא חָסַר לָנוּ, וְאַל יֶחְסַר לָנוּ מָזוֹן לְעוֹלָם וָעֶד. בַּעֲבוּר שְׁמוֹ הַגָּדוֹל, כִּי הוּא אֵל זָן וּמְפַרְנֵס לַכֹּל וּמֵטִיב לַכֹּל, וּמֵכִין מָזוֹן לְכֹל בְּרִיּוֹתָיו אֲשֶׁר בָּרָא. בָּרוּךְ אַתָּה יְיָ, הַזָּן אֶת הַכֹּל:
נוֹדֶה לְּךָ יְיָ אֱלֹהֵינוּ עַל שֶׁהִנְחַלְתָּ לַאֲבוֹתֵינוּ, אֶרֶץ חֶמְדָּה טוֹבָה וּרְחָבָה, וְעַל שֶׁהוֹצֵאתָנוּ יְיָ אֱלֹהֵינוּ מֵאֶרֶץ מִצְרַים, וּפְדִיתָנוּ, מִבֵּית עֲבָדִים, וְעַל בְּרִיתְךָ שֶׁחָתַמְתָּ בִּבְשָׂרֵנוּ, וְעַל תּוֹרָתְךָ שֶׁלִּמַּדְתָּנוּ, וְעַל חֻקֶּיךָ שֶׁהוֹדַעְתָּנוּ וְעַל חַיִּים חֵן וָחֶסֶד שֶׁחוֹנַנְתָּנוּ, וְעַל אֲכִילַת מָזוֹן שָׁאַתָּה זָן וּמְפַרְנֵס אוֹתָנוּ תָּמִיד, בְּכָל יוֹם וּבְכָל עֵת וּבְכָל שָׁעָה:
וְעַל הַכֹּל יְיָ אֱלֹהֵינוּ אֲנַחְנוּ מוֹדִים לָךְ, וּמְבָרְכִים אוֹתָךְ, יִתְבָּרַךְ שִׁמְךָ בְּפִי כָּל חַי תָּמִיד לְעוֹלָם וָעֶד. כַּכָּתוּב, וְאָכַלְתָּ וְשָׂבָעְתָּ, וּבֵרַכְתָּ אֶת יְיָ אֱלֹהֶיךָ עַל הָאָרֶץ הַטֹּבָה אֲשֶׁר נָתַן לָךְ. בָּרוּךְ אַתָּה יְיָ, עַל הָאָרֶץ וְעַל הַמָּזוֹן:
רַחֵם נָא יְיָ אֱלֹהֵינוּ, עַל יִשְׂרָאֵל עַמֶּךָ, וְעַל יְרוּשָׁלַיִם עִירֶךָ, וְעַל צִיּוֹן מִשְׁכַּן כְּבוֹדֶךָ, וְעַל מַלְכוּת בֵּית דָּוִד מְשִׁיחֶךָ, וְעַל הַבַּיִת הַגָּדוֹל וְהַקָּדוֹשׁ שֶׁנִּקְרָא שִׁמְךָ עָלָיו. אֱלֹהֵינוּ, אָבִינוּ, רְעֵנוּ, זוּנֵנוּ, פַּרְנְסֵנוּ, וְכַלְכְּלֵנוּ, וְהַרְוִיחֵנוּ, וְהַרְוַח לָנוּ יְיָ אֱלֹהֵינוּ מְהֵרָה מִכָּל צָרוֹתֵינוּ, וְנָא, אַל תַּצְרִיכֵנוּ יְיָ אֱלֹהֵינוּ, לֹא לִידֵי מַתְּנַת בָּשָׂר וָדָם, וְלֹא לִידֵי הַלְוָאָתָם. כִּי אִם לְיָדְךָ הַמְּלֵאָה, הַפְּתוּחָה, הַקְּדוֹשָׁה וְהָרְחָבָה, שֶׁלֹּא נֵבוֹשׁ וְלֹא נִכָּלֵם לְעוֹלָם וָעֶד:
(לשבת) רְצֵה וְהַחֲלִיצֵנוּ יְיָ אֱלֹהֵינוּ בְּמִצְוֹתֶיךָ וּבְמִצְוַת יוֹם הַשְּׁבִיעִי הַשַּׁבָּת הַגָּדוֹל וְהַקָּדוֹשׁ הַזֶה. כִּי יוֹם זֶה גָּדוֹל וְקָדוֹש הוּא לְפָנֶיךָ, לִשְׁבָּת בּוֹ וְלָנוּחַ בּוֹ בְּאַהֲבָה כְּמִצְוַת רְצוֹנֶךָ וּבִרְצוֹנְךָ הָנִיחַ לָנוּ יְיָ אֱלֹהֵינוּ, שֶׁלֹּא תְהֵא צָרָה וְיָגוֹן וַאֲנָחָה בְּיוֹם מְנוּחָתֵנוּ. וְהַרְאֵנוּ יְיָ אֱלֹהֵינוּ בְּנֶחָמַת צִיּוֹן עִירֶךָ, וּבְבִנְיַן יְרוּשָׁלַיִם עִיר קָדְשֶׁךָ, כִּי אַתָּה הוּא בַּעַל הַיְשׁוּעוֹת וּבַעַל הַנֶּחָמוֹת:
אֱלֹהֵינוּ וֵאלֹהֵי אֲבוֹתֵינוּ, יַעֲלֶה וְיָבֹא וְיַגִּיעַ, וְיֵרָאֶה, וְיֵרָצֶה, וְיִשָּׁמַע, וְיִפָּקֵד, וְיִזָּכֵר זִכְרוֹנֵנוּ וּפִקְדּוֹנֵנוּ, וְזִכְרוֹן אֲבוֹתֵינוּ, וְזִכְרוֹן מָשִׁיחַ בֶּן דָּוד עַבְדֶּךָ, וְזִכְרוֹן יְרוּשָׁלַיִם עִיר קָדְשֶׁךָ, וְזִכְרוֹן כָּל עַמְּךָ בֵּית יִשְׂרָאֵל לְפָנֶיךָ, לִפְלֵיטָה לְטוֹבָה לְחֵן וּלְחֶסֶד וּלְרַחֲמִים, לְחַיִּים וּלְשָׁלוֹם בְּיוֹם חַג הַמַצּוֹת הַזֶּה. זָכְרֵנוּ יְיָ אֱלֹהֵינוּ בּוֹ לְטוֹבָה. וּפָקְדֵנוּ בוֹ לִבְרָכָה. וְהוֹשִׁיעֵנוּ בוֹ לְחַיִּים, וּבִדְבַר יְשׁוּעָה וְרַחֲמִים, חוּס וְחָנֵּנוּ, וְרַחֵם עָלֵינוּ וְהוֹשִׁיעֵנוּ, כִּי אֵלֶיךָ עֵינֵינוּ, כִּי אֵל מֶלֶךְ חַנּוּן וְרַחוּם אָתָּה:
וּבְנֵה יְרוּשָׁלַיִם עִיר הַקֹּדֶשׁ בִּמְהֵרָה בְיָמֵינוּ. בָּרוּךְ אַתָּה יְיָ, בּוֹנֵה בְּרַחֲמָיו יְרוּשָׁלָיִם. אָמֵן
בָּרוּךְ אַתָּה יְיָ אֱלֹהֵינוּ מֶלֶךְ הָעוֹלָם, הָאֵל אָבִינוּ, מַלְכֵּנוּ, אַדִירֵנוּ בּוֹרְאֵנוּ, גּוֹאֲלֵנוּ, יוֹצְרֵנוּ, קְדוֹשֵׁנוּ קְדוֹשׁ יַעֲקֹב, רוֹעֵנוּ רוֹעֵה יִשְׂרָאֵל. הַמֶּלֶךְ הַטּוֹב, וְהַמֵּטִיב לַכֹּל, שֶׁבְּכָל יוֹם וָיוֹם הוּא הֵטִיב, הוּא מֵטִיב, הוּא יֵיטִיב לָנוּ. הוּא גְמָלָנוּ, הוּא גוֹמְלֵנוּ, הוּא יִגְמְלֵנוּ לָעַד לְחֵן וּלְחֶסֶד וּלְרַחֲמִים וּלְרֶוַח הַצָּלָה וְהַצְלָחָה בְּרָכָה וִישׁוּעָה, נֶחָמָה, פַּרְנָסָה וְכַלְכָּלָה, וְרַחֲמִים, וְחַיִּים וְשָׁלוֹם, וְכָל טוֹב, וּמִכָּל טוּב לְעוֹלָם אַל יְחַסְּרֵנוּ:
הָרַחֲמָן, הוּא יִמְלוֹךְ עָלֵינוּ לְעוֹלָם וָעֶד. הָרַחֲמָן, הוּא יִתְבָּרַךְ בַּשָׁמַיִם וּבָאָרֶץ. הָרַחֲמָן, הוּא יִשְׁתַּבַּח לְדוֹר דּוֹרִים, וְיִתְפָּאַר בָּנוּ לָעַד וּלְנֵצַח נְצָחִים, וְיִתְהַדַּר בָּנוּ לָעַד וּלְעוֹלְמֵי עוֹלָמִים. הָרַחֲמָן, הוּא יְפַרְנְסֵנוּ בְּכָבוֹד. הָרַחֲמָן, הוּא יִשְׁבּוֹר עֻלֵּנוּ מֵעַל צַוָּארֵנוּ וְהוּא יוֹלִיכֵנוּ קוֹמְמִיּוּת לְאַרְצֵנוּ. הָרַחֲמָן, הוּא יִשְׁלַח לָנוּ בְּרָכָה מְרֻבָּה בַּבַּיִת הַזֶּה, וְעַל שֻׁלְחָן זֶה שֶׁאָכַלְנוּ עָלָיו. הָרַחֲמָן, הוּא יִשְׁלַח לָנוּ אֶת אֵלִיָּהוּ הַנָּבִיא זָכוּר לַטּוֹב, וִיבַשֶּׂר לָנוּ בְּשׂוֹרוֹת טוֹבוֹת יְשׁוּעוֹת וְנֶחָמוֹת. הָרַחֲמָן, הוּא יְבָרֵךְ אֶת בַּעַל הַבַּיִת הַזֶּה, וְאֶת בַּעֲלַת הַבַּיִת הַזֶּה. אוֹתָם וְאֶת בֵּיתָם וְאֶת זַרְעָם וְאֶת כָּל אַשֶׁר לָהֶם אוֹתָנוּ וְאֶת כָּל אֲשֶׁר לָנוּ, כְּמוֹ שֶׁנִתְבָּרְכוּ אֲבוֹתֵינוּ, אַבְרָהָם יִצְחָק וְיַעֲקֹב: בַּכֹּל, מִכֹּל, כֹּל. כֵּן יְבָרֵךְ אוֹתָנוּ כֻּלָּנוּ יַחַד. בִּבְרָכָה שְׁלֵמָה, וְנֹאמַר אָמֵן:
בַּמָּרוֹם יְלַמְּדוּ עֲלֵיהֶם וְעָלֵינוּ זְכוּת, שֶׁתְּהֵא לְמִשְׁמֶרֶת שָׁלוֹם, וְנִשָּׂא בְרָכָה מֵאֵת יְיָ וּצְדָקָה מֵאֱלֹהֵי יִשְׁעֵנוּ, וְנִמְצָא חֵן וְשֵׂכֶל טוֹב בְּעֵינֵי אֱלֹהִים וְאָדָם:
(לשבת) הָרַחֲמָן, הוּא יַנְחִילֵנוּ לְיוֹם שֶׁכֻּלּוֹ שַׁבָּת וּמְנוּחָה לְחַיֵּי הָעוֹלָמִים. הָרַחֲמָן, הוּא יַנְחִילֵנוּ לְיוֹם שֶׁכֻּלּוֹ טוֹב. הָרַחֲמָן, הוּא יְזַכֵּנוּ לִימוֹת הַמָּשִׁיחַ וּלְחַיֵּי הָעוֹלָם הַבָּא. מִגְדּוֹל יְשׁוּעוֹת מַלְכּוֹ, וְעֹשֶׂה חֶסֶד לִמְשִׁיחוֹ לְדָוִד וּלְזַרְעוֹ עַד עוֹלָם: עֹשֶׂה שָׁלוֹם בִּמְרוֹמָיו, הוּא יַעֲשֶׂה שָׁלוֹם, עָלֵינוּ וְעַל כָּל יִשְׂרָאֵל, וְאִמְרוּ אָמֵן:
יְראוּ אֶת יְיָ קְדֹשָיו, כִּי אֵין מַחְסוֹר לִירֵאָיו: כְּפִירִים רָשׁוּ וְרָעֵבוּ, וְדוֹרְשֵׁי יְיָ לֹא יַחְסְרוּ כָל טוֹב: הוֹדוּ לַיָי כִּי טוֹב, כִּי לְעוֹלָם חַסְדּוֹ: פּוֹתֵחַ אֶת יָדֶךָ, וּמַשְׂבִּיעַ לְכָל חַי רָצוֹן: בָּרוּךְ הַגֶּבֶר אֲשֶׁר יִבְטַח בַּיְיָ, וְהָיָה יְיָ מִבְטַחוֹ: נַעַר הָיִיתִי גַם זָקַנְתִּי וְלֹא רָאִיתִי צַדִּיק נֶעֱזָב, וְזַרְעוֹ מְבַקֵשׁ לָחֶם: יְיָ עֹז לְעַמּוֹ יִתֵּן, יְיָ יְבָרֵךְ אֶת עַמּוֹ בַשָּׁלוֹם:
מען נעמט דעם בעכער אין דער האנט, און מען זאגט:
הִנְנִי מוּכָן וּמְזֻמָּן לְקַיֵּם מִצְוַת כּוֹס שְׁלִישִׁי מֵאַרְבַּע כּוֹסוֹת לְשֵׁם יִחוּד קוּדְשָׁא בְּרִיךְ הוּא וּשְׁכִינְתֵּיהּ עַל יְדֵי הַהוּא טְמִיר וְנֶעְלָם בְּשֵׁם כָּל יִשְׂרָאֵל.
ויהי נועם יי אלהינו עלינו ומעשה ידינו כוננה עלינו ומעשה ידינו כוננהו:
בָּרוּךְ אַתָּה יְיָ, אֱלֹהֵינוּ מֶלֶךְ הָעוֹלָם, בּוֹרֵא פְּרִי הַגָּפֶן:
מען גיסט אהן א גרויסע בעכער פאר אליהו הנביא, און מען עפענט אויף דער טיר און מען זאגט:
שְׁפֹךְ חֲמָתְךָ אֶל הַגּוֹיִם, אֲשֶׁר לֹא יְדָעוּךָ וְעַל מַמְלָכוֹת אֲשֶׁר בְּשִׁמְךָ לֹא קָרָאוּ: כִּי אָכַל אֶת יַעֲקֹב. וְאֶת נָוֵהוּ הֵשַׁמּוּ: שְׁפָךְ עֲלֵיהֶם זַעְמֶךָ, וַחֲרוֹן אַפְּךָ יַשִּׂיגֵם: תִּרְדֹּף בְּאַף וְתַשְׁמִידֵם, מִתַּחַת שְׁמֵי יְיָ:
הַלֵּל
מען גיסט אהן דעם פערטן כוס
און מען זאגט הלל:
לֹא לָנוּ יְיָ לֹא לָנוּ כִּי לְשִׁמְךָ תֵּן כָּבוֹד, עַל חַסְדְּךָ עַל אֲמִתֶּךָ. לָמָּה יֹאמְרוּ הַגּוֹיִם, אַיֵּה נָא אֱלֹהֵיהֶם. וֵאלֹהֵינוּ בַשָּׁמָיִם כֹּל אֲשֶׁר חָפֵץ עָשָׂה. עֲצַבֵּיהֶם כֶּסֶף וְזָהָב, מַעֲשֵׂה יְדֵי אָדָם. פֶּה לָהֶם וְלֹא יְדַבֵּרוּ, עֵינַיִם לָהֶם וְלֹא יִרְאוּ. אָזְנַיִם לָהֶם וְלֹא יִשְׁמָעוּ, אַף לָהֶם וְלֹא יְרִיחוּן. יְדֵיהֶם וְלֹא יְמִישׁוּן, רַגְלֵיהֶם וְלֹא יְהַלֵּכוּ, לֹא יֶהְגּוּ בִּגְרוֹנָם. כְּמוֹהֶם יִהְיוּ עֹשֵׂיהֶם, כֹּל אֲשֶׁר בֹּטֵחַ בָּהֶם: יִשְׂרָאֵל בְּטַח בַּיָי, עֶזְרָם וּמָגִנָּם הוּא. בֵּית אַהֲרֹן בִּטְחוּ בַיְיָ, עֶזְרָם וּמָגִנָּם הוּא. יִרְאֵי יְיָ בִּטְחוּ בַיְיָ, עֶזְרָם וּמָגִנָּם הוּא:
יְיָ זְכָרָנוּ יְבָרֵךְ, יְבָרֵךְ אֶת בֵּית יִשְׂרָאֵל, יְבָרֵךְ אֶת בֵּית אַהֲרֹן. יְבָרֵךְ יִרְאֵי יְיָ, הַקְּטַנִּים עִם הַגְּדֹלִים. יֹסֵף יְיָ עֲלֵיכֶם, עֲלֵיכֶם וְעַל בְּנֵיכֶם. בְּרוּכִים אַתֶּם לַיְיָ, עֹשֵׂה שָּׁמַיִם וָאָרֶץ. הַשָּׁמַיִם שָּׁמַיִם לַיְיָ, וְהָאָרֶץ נָתַן לִבְנֵי אָדָם. לֹא הַמֵּתִים יְהַלְלוּ יָהּ, וְלֹא כָּל יֹרְדֵי דוּמָה. וַאֲנַחְנוּ נְבָרֵךְ יָהּ, מֵעַתָּה וְעַד עוֹלָם, הַלְלוּיָהּ:
אָהַבְתִּי כִּי יִשְׁמַע יְיָ, אֶת קֹולִי תַּחֲנוּנָי. כִּי הִטָּה אָזְנוֹ לִי וּבְיָמַי אֶקְרָא: אֲפָפוּנִי חֶבְלֵי מָוֶת, וּמְצָרֵי שְׁאוֹל מְצָאוּנִי צָרָה וְיָגוֹן אֶמְצָא. וּבְשֵׁם יְיָ אֶקְרָא, אָנָּה יְיָ מַלְּטָה נַפְשִׁי. חַנּוּן יְיָ וְצַדִּיק, וֵאלֹהֵינוּ מְרַחֵם. שֹׁמֵר פְּתָאִים יְיָ דַּלּוֹתִי וְלִי יְהוֹשִׁיעַ. שׁוּבִי נַפְשִׁי לִמְנוּחָיְכִי, כִּי יְיָ גָּמַל עָלָיְכִי. כִּי חִלַּצְתָּ נַפְשִׁי מִמָּוֶת אֶת עֵינִי מִן דִּמְעָה, אֶת רַגְלִי מִדֶּחִי. אֶתְהַלֵּךְ לִפְנֵי יְיָ, בְּאַרְצוֹת הַחַיִּים. הֶאֱמַנְתִּי כִּי אֲדַבֵּר, אֲנִי עָנִיתִי מְאֹד. אֲנִי אָמַרְתִּי בְחָפְזִי כָּל הָאָדָם כֹּזֵב:
מָה אָשִׁיב לַיָי, כָּל תַּגְמוּלוֹהִי עָלָי. כּוֹס יְשׁוּעוֹת אֶשָּׂא, וּבְשֵׁם יְיָ אֶקְרָא. נְדָרַי לַיָי אֲשַׁלֵּם, נֶגְדָה נָּא לְכָל עַמּוֹ. יָקָר בְּעֵינֵי יְיָ הַמָּוְתָה לַחֲסִידָיו. אָנָּה יְיָ כִּי אֲנִי עַבְדֶּךָ אֲנִי עַבְדְּךָ, בֶּן אֲמָתֶךָ פִּתַּחְתָּ לְמוֹסֵרָי. לְךָ אֶזְבַּח זֶבַח תּוֹדָה וּבְשֵׁם יְיָ אֶקְרָא. נְדָרַי לַיְיָ אֲשַׁלֵּם נֶגְדָה נָּא לְכָל עַמּוֹ. בְּחַצְרוֹת בֵּית יְיָ בְּתוֹכֵכִי יְרוּשָׁלָיִם הַלְלוּיָהּ:
הַלְלוּ אֶת יְיָ, כָּל גּוֹיִם, שַׁבְּחוּהוּ כָּל הָאֻמִּים. כִּי גָבַר עָלֵינוּ חַסְדּוֹ, וֶאֱמֶת יְיָ לְעוֹלָם הַלְלוּיָהּ:
הוֹדוּ לַיָי כִּי טוֹב, כִּי לְעוֹלָם חַסְדּוֹ:
יֹאמַר נָא יִשְׂרָאֵל, כִּי לְעוֹלָם חַסְדּוֹ:
יֹאמְרוּ נָא בֵית אַהֲרֹן, כִּי לְעוֹלָם חַסְדּוֹ:
יֹאמְרוּ נָא יִרְאֵי יְיָ, כִּי לְעוֹלָם חַסְדּוֹ:
מִן הַמֵּצַר קָרָאתִי יָּהּ, עָנָנִי בַמֶּרְחָב יָהּ. יְיָ לִי לֹא אִירָא, מַה יַּעֲשֶׂה לִי אָדָם. יְיָ לִי בְּעֹזְרָי, וַאֲנִי אֶרְאֶה בְשׂנְאָי. טוֹב לַחֲסוֹת בַּיְיָ, מִבְּטֹחַ בָּאָדָם. טוֹב לַחֲסוֹת בַּיְיָ מִבְּטֹחַ בִּנְדִיבִים. כָּל גּוֹיִם סְבָבוּנִי בְּשֵׁם יְיָ כִּי אֲמִילַם. סַבּוּנִי גַם סְבָבוּנִי בְּשֵׁם יְיָ כִּי אֲמִילַם. סַבּוּנִי כִדְבֹרִים דֹּעֲכוּ כְּאֵשׁ קוֹצִים, בְּשֵׁם יְיָ כִּי אֲמִילַם. דָּחֹה דְחִיתַנִי לִנְפֹּל, וַיְיָ עֲזָרָנִי. עָזִּי וְזִמְרָת יָהּ, וַיְהִי לִי לִישׁוּעָה. קוֹל רִנָּה וִישׁוּעָה בְּאָהֳלֵי צַדִּיקִים, יְמִין יְיָ עֹשָׂה חָיִל. יְמִין יְיָ רוֹמֵמָה, יְמִין יְיָ עֹשָׂה חָיִל. לֹא אָמוּת כִּי אֶחְיֶה, וַאֲסַפֵּר מַעֲשֵׂי יָהּ. יַסֹּר יִסְּרַנִּי יָּהּ, וְלַמָּוֶת לֹא נְתָנָנִי. פִּתְחוּ לִי שַׁעֲרֵי צֶדֶק ,אָבֹא בָם אוֹדֶה יָהּ. זֶה הַשַּׁעַר לַיְיָ, צַדִּיקִים יָבֹאוּ בוֹ. אוֹדְךָ כִּי עֲנִיתָנִי, וַתְּהִי לִי לִישׁוּעָה. אוֹדְךָ כִּי עֲנִיתָנִי וַתְּהִי לִי לִישׁוּעָה. אֶבֶן מָאֲסוּ הַבּוֹנִים, הָיְתָה לְרֹאשׁ פִּנָּה. אֶבֶן מָאֲסוּ הַבּוֹנִים, הָיְתָה לְרֹאשׁ פִּנָּה. מֵאֵת יְיָ הָיְתָה זֹּאת, הִיא נִפְלָאת בְּעֵינֵינוּ: מֵאֵת יְיָ הָיְתָה זֹּאת, הִיא נִפְלָאת בְּעֵינֵינוּ. זֶה הַיּוֹם עָשָׂה יְיָ, נָגִילָה וְנִשְׂמְחָה בוֹ. זֶה הַיּוֹם עָשָׂה יְיָ נָגִילָה וְנִשְׂמְחָה בוֹ:
אָנָּא יְיָ הוֹשִׁיעָה נָּא:
אָנָּא יְיָ הוֹשִׁיעָה נָּא:
אָנָּא יְיָ הַצְלִיחָה נָא:
אָנָּא יְיָ הַצְלִיחָה נָא:
בָּרוּךְ הַבָּא בְּשֵׁם יְיָ, בֵּרַכְנוּכֶם מִבֵּית יְיָ. בָּרוּךְ הַבָּא בְּשֵׁם יְיָ, בֵּרַכְנוּכֶם מִבֵּית יְיָ. אֵל יְיָ וַיָּאֶר לָנוּ, אִסְרוּ חַג בַּעֲבֹתִים עַד קַרְנוֹת הַמִּזְבֵּחַ. אֵל יְיָ וַיָּאֶר לָנוּ, אִסְרוּ חַג בַּעֲבֹתִים, עַד קַרְנוֹת הַמִּזְבֵּחַ. אֵלִי אַתָּה וְאוֹדֶךָּ אֱלֹהַי אֲרוֹמְמֶךָּ. אֵלִי אַתָּה וְאוֹדֶךָּ אֱלֹהַי אֲרוֹמְמֶךָּ: הוֹדוּ לַיָי כִּי טוֹב, כִּי לְעוֹלָם חַסְדּוֹ: הוֹדוּ לַיָי כִּי טוֹב, כִּי לְעוֹלָם חַסְדּוֹ:
הוֹדוּ לַיָי כִּי טוֹב, כִּי לְעוֹלָם חַסְדּוֹ: הוֹדוּ לֵאלֹהֵי הָאֱלֹהִים, כִּי לְעוֹלָם חַסְדּוֹ: הוֹדוּ לַאֲדֹנֵי הָאֲדֹנִים, כִּי לְעוֹלָם חַסְדּוֹ: לְעֹשֵׂה נִפְלָאוֹת גְּדֹלוֹת לְבַדּוֹ, כִּי לְעוֹלָם חַסְדּוֹ: לְעֹשֵׂה הַשָּׁמַיִם בִּתְבוּנָה כִּי לְעוֹלָם חַסְדּוֹ: לְרוֹקַע הָאָרֶץ עַל הַמָּיִם, כִּי לְעוֹלָם חַסְדּוֹ: לְעֹשֵׂה אוֹרִים גְּדֹלִים, כִּי לְעוֹלָם חַסְדּוֹ: אֶת הַשֶּׁמֶשׁ לְמֶמְשֶׁלֶת בַּיּוֹם, כִּי לְעוֹלָם חַסְדּוֹ: אֶת הַיָּרֵחַ וְכוֹכָבִים לְמֶמְשְׁלוֹת בַּלָּיְלָה, כִּי לְעוֹלָם חַסְדּוֹ: לְמַכֵּה מִצְרַיִם בִּבְכוֹרֵיהֶם, כִּי לְעוֹלָם חַסְדּוֹ: וַיּוֹצֵא יִשְׂרָאֵל מִתּוֹכָם, כִּי לְעוֹלָם חַסְדּוֹ: בְּיָד חֲזָקָה וּבִזְרוֹעַ נְטוּיָה, כִּי לְעוֹלָם חַסְדּוֹ: לְגֹזֵר יַם סוּף לִגְזָרִים, כִּי לְעוֹלָם חַסְדּוֹ: וְהֶעֱבִיר יִשְׂרָאֵל בְּתוֹכוֹ כִּי לְעוֹלָם חַסְדּוֹ: וְנִעֵר פַּרְעֹה וְחֵילוֹ בְיַם סוּף, כִּי לְעוֹלָם חַסְדּוֹ: לְמוֹלִיךְ עַמּוֹ בַּמִּדְבָּר, כִּי לְעוֹלָם חַסְדּוֹ: לְמַכֵּה מְלָכִים גְּדֹלִים, כִּי לְעוֹלָם חַסְדּוֹ: וַיַּהֲרֹג מְלָכִים אַדִּירִים, כִּי לְעוֹלָם חַסְדּוֹ: לְסִיחוֹן מֶלֶךְ הָאֱמֹרִי כִּי לְעוֹלָם חַסְדּוֹ: וּלְעוֹג מֶלֶךְ הַבָּשָׁן, כִּי לְעוֹלָם חַסְדּוֹ: וְנָתַן אַרְצָם לְנַחֲלָה, כִּי לְעוֹלָם חַסְדּוֹ: נַחֲלָה לְיִשְׂרָאֵל עַבְדּוֹ, כִּי לְעוֹלָם חַסְדּוֹ: שֶׁבְּשִׁפְלֵנוּ זָכַר לָנוּ, כִּי לְעוֹלָם חַסְדּוֹ: וַיִּפְרְקֵנוּ מִצָּרֵינוּ, כִּי לְעוֹלָם חַסְדּוֹ: נוֹתֵן לֶחֶם לְכָל בָּשָׂר, כִּי לְעוֹלָם חַסְדּוֹ: הוֹדוּ לְאֵל הַשָּׁמָיִם, כִּי לְעוֹלָם חַסְדּוֹ:
נִשְׁמַת כָּל חַי, תְּבָרֵךְ אֶת שִׁמְךָ יְיָ אֱלֹהֵינוּ. וְרוּחַ כָּל בָּשָׂר, תְּפָאֵר וּתְרוֹמֵם זִכְרְךָ מַלְכֵּנוּ תָּמִיד, מִן הָעוֹלָם וְעַד הָעוֹלָם אַתָּה אֵל. וּמִבַּלְעָדֶיךָ אֵין לָנוּ מֶלֶךְ גּוֹאֵל וּמוֹשִׁיעַ, פּוֹדֶה וּמַצִּיל וּמְפַרְנֵס וְעוֹנֶה וּמְרַחֵם, בְּכָל עֵת צָרָה וְצוּקָה. אֵין לָנוּ מֶלֶךְ עוֹזֵר וְסוֹמֵך אֶלָּא אָתָּה: אֱלֹהֵי הָרִאשׁוֹנִים וְהָאַחֲרוֹנִים, אֱלוֹהַּ כָּל בְּרִיּוֹת, אֲדוֹן כָּל תּוֹלָדוֹת, הַמְהֻלָּל בְּכָל הַתִּשְׁבָּחוֹת, הַמְנַהֵג עוֹלָמוֹ בְּחֶסֶד, וּבְרִיּוֹתָיו בְּרַחֲמִים. וַיְיָ עֵר לֹא יָנוּם וְלֹא יִישָׁן, הַמְעוֹרֵר יְשֵׁנִים וְהַמֵּקִיץ נִרְדָּמִים, הַמֵּשִׂיחַ אִלְּמִים, וּמַּתִּיר אֲסוּרִים, וְהַסּוֹמֵךְ נוֹפְלִים, וְהַזּוֹקֵף כְּפוּפִים, וְהַמְפַנֵחַ נֶעֱלָמִים וּלְךָ לְבַדְּךָ אֲנַחְנוּ מוֹדִים. וְאִלּוּ פִינוּ מָלֵא שִׁירָה כַּיָּם, וּלְשׁוֹנֵנוּ רִנָּה כַּהֲמוֹן גַּלָּיו, וְשִׂפְתוֹתֵינוּ שֶׁבַח כְּמֶרְחֲבֵי רָקִיעַ, וְעֵינֵינוּ מְאִירוֹת כַּשֶּׁמֶשׁ וְכַיָּרֵחַ, וְיָדֵינוּ פְרוּשׂוֹת כְּנִשְׁרֵי שָׁמָיִם, וְרַגְלֵינוּ קַלּוֹת כָּאַיָּלוֹת, אֵין אֲנַחְנוּ מַסְפִּיקִים, לְהוֹדוֹת לְךָ יְיָ אֱלֹהֵינוּ וֵאלֹהֵי אֲבוֹתֵינוּ, וּלְבָרֵךְ אֶת שִׁמְךָ מַלְכֵּנוּ עַל אַחַת מֵאָלֶף אֶלֶף אַלְפֵי אֲלָפִים וְרִבֵּי רְבָבוֹת פְּעָמִים, הַטּוֹבוֹת נִסִים וְנִפְלָאוֹת שֶׁעָשִׂיתָ עִם אֲבוֹתֵינוּ וְעִמָּנוּ. מִלְפָנִים מִמִּצְרַיִם גְּאַלְתָּנוּ יְיָ אֱלֹהֵינוּ, וּמִבֵּית עֲבָדִים פְּדִיתָנוּ, בְּרָעָב זַנְתָּנוּ, וּבְשָׂבָע כִּלְכַּלְתָּנוּ, מֵחֶרֶב הִצַּלְתָּנוּ, וּמִדֶּבֶר מִלַּטְתָּנוּ, וּמֵחֳלָיִם רָעִים וְרַבִּים וְנֶאֱמָנִים דִּלִּיתָנוּ: עַד הֵנָּה עֲזָרוּנוּ רַחֲמֶיךָ, וְלֹא עֲזָבוּנוּ חֲסָדֶיךָ יְיָ אֱלֹהֵינוּ וְאַל תִּטְּשֵׁנוּ יְיָ אֱלֹהֵינוּ לָנֶצַח. עַל כֵּן אֵבָרִים שֶׁפִּלַּגְתָּ בָּנוּ, וְרוּחַ וּנְשָׁמָה שֶׁנָּפַחְתָּ בְּאַפֵּינוּ, וְלָשׁוֹן אֲשֶׁר שַׂמְתָּ בְּפִינוּ, הֵן הֵם יוֹדוּ וִיבָרְכוּ וִישַׁבְּחוּ וִיפָאֲרוּ וִישׁוֹרְרוּ וִירוֹמְמוּ וְיַעֲרִיצוּ וְיַקְדִּישׁוּ וְיַמְלִיכוּ אֶת שִׁמְךָ מַלְכֵּנוּ תָּמִיד, כִּי כָל פֶּה לְךָ יוֹדֶה, וְכָל לָשׁוֹן לְךָ תִשָּׁבַע, וְכָל עַיִן לְךָ תְּצַפֶּה וְכָל בֶּרֶךְ לְךָ תִכְרַע, וְכָל קוֹמָה לְפָנֶיךָ לְבַד תִשְׁתַּחֲוֶה, וְכָל הַלְבָבוֹת יִירָאוּךָ, וְכָל קֶרֶב וּכְלָיוֹת יְזַמְּרוּ לִשְׁמֶךָ. כַּדָּבָר שֶׁכָּתוּב, כָּל עַצְמוֹתַי תֹּאמַרְנָה יְיָ מִי כָמוֹךָ. מַצִּיל עָנִי מֵחָזָק מִמֶּנּוּ, וְעָנִי וְאֶבְיוֹן מִגֹּזְלוֹ: שַוְעַת עַנִיִים אַתָּה תִשְׁמַע צַעֲקַת הַדַל תַּקְשִׁיב וְתוֹשִיע, מִי יִדְמֶה לָּךְ, וּמִי יִשְׁוֶה לָּךְ וּמִי יַעֲרָךְ לָךְ: הָאֵל הַגָּדוֹל הַגִּבּוֹר וְהַנּוֹרָא, אֵל עֶלְיוֹן קֹנֵה שָׁמַיִם וָאָרֶץ: נְהַלֶּלְךָ וּנְשַׁבֵּחֲךָ וּנְפָאֶרְךָ וּנְבָרֵךְ אֶת שֵׁם קָדְשֶׁךָ. כָּאָמוּר, לְדָוִד, בָּרְכִי נַפְשִׁי אֶת יְיָ, וְכָל קְרָבַי אֶת שֵׁם קָדְשוֹ:
הָאֵל בְּתַעֲצֻמוֹת עֻזֶּךָ, הַגָּדוֹל בִּכְבוֹד שְׁמֶךָ. הַגִּבּוֹר לָנֶצַח וְהַנּוֹרָא בְּנוֹרְאוֹתֶיךָ. הַמֶּלֶךְ הַיּוֹשֵׁב עַל כִּסֵּא רָם וְנִשָּׂא: שׁוֹכֵן עַד, מָרוֹם וְקָדוֹש שְׁמוֹ: וְכָתוּב, רַנְּנוּ צַדִּיקִים בַּיְיָ, לַיְשָׁרִים נָאוָה תְהִלָּה. בְּפִי יְשָׁרִים תִּתְרוֹמָם. וּבְשִׂפְתֵי צַדִּיקִים תִּתְבָּרַךְ. וּבִלְשׁוֹן חֲסִידִים תִּתְקַדָּשׁ. וּבְקֶרֶב קְדוֹשִׁים תִּתְהַלָּל: וּבְמַקְהֲלוֹת רִבְבוֹת עַמְּךָ בֵּית יִשְׂרָאֵל, בְּרִנָּה יִתְפָּאַר שִׁמְךָ מַלְכֵּנוּ, בְּכָל דּוֹר וָדוֹר, שֶׁכֵּן חוֹבַת כָּל הַיְצוּרִים, לְפָנֶיךָ יְיָ אֱלֹהֵינוּ, וֵאלֹהֵי אֲבוֹתֵינוּ, לְהוֹדוֹת לְהַלֵּל לְשַבֵּחַ לְפָאֵר לְרוֹמֵם לְהַדֵּר וּלְנַצֵחַ לְבָרֵךְ לְעַלֵּה וּלְקַלֵּס, עַל כָּל דִּבְרֵי שִׁירוֹת וְתִשְׁבְּחוֹת דָּוִד בֶּן יִשַׁי עַבְדְּךָ מְשִׁיחֶךָ:
וּבְכֵן יִשְׁתַּבַּח שִׁמְךָ לָעַד מַלְכֵּנוּ, הָאֵל הַמֶּלֶךְ הַגָּדוֹל וְהַקָּדוֹשׁ בַּשָּׁמַיִם וּבָאָרֶץ. כִּי לְךָ נָאֶה, יְיָ אֱלֹהֵינוּ וֵאלֹהֵי אֲבוֹתֵינוּ: שִׁיר וּשְׁבָחָה, הַלֵּל וְזִמְרָה, עֹז וּמֶמְשָׁלָה, נֶצַח, גְּדֻלָּה וּגְבוּרָה, תְּהִלָּה וְתִפְאֶרֶת, קְדֻשָּׁה וּמַלְכוּת. בְּרָכוֹת וְהוֹדָאוֹת לְשִׁמְךָ הַגָדוֹל וְהַקָדוֹשׁ וּמֵעוֹלָם וְעַד עוֹלָם אַתָּה אֵל:
יְהַלְלוּךָ יְיָ אֱלֹהֵינוּ כָּל מַעֲשֶׂיךָ, וַחֲסִידֶיךָ צַדִּיקִים עוֹשֵׂי רְצוֹנֶךָ, וְכָל עַמְּךָ בֵּית יִשְׂרָאֵל בְּרִנָּה יוֹדוּ וִיבָרְכוּ וִישַׁבְּחוּ וִיפָאֲרוּ וִישׁוֹרְרוּ וִירוֹמְמוּ וְיַעֲרִיצוּ וְיַקְדִּישׁוּ וְיַמְלִיכוּ אֶת שִׁמְךָ מַלְכֵּנוּ תָּמִיד, כִּי לְךָ טוֹב לְהוֹדוֹת וּלְשִׁמְךָ נָאֶה לְזַמֵּר, כִּי מֵעוֹלָם וְעַד עוֹלָם אַתָּה אֵל. בָּרוּךְ אַתָּה יְיָ, מֶלֶךְ מְהֻלָּל בַּתִּשְׁבָּחוֹת:
מען נעמט דעם בעכער אין דער האנט, און מען זאגט:
הִנְנִי מוּכָן וּמְזֻמָּן לְקַיֵּם מִצְוַת כּוֹס רְבִיעִי מֵאַרְבַּע כּוֹסוֹת לְשֵׁם יִחוּד קוּדְשָׁא בְּרִיךְ הוּא וּשְׁכִינְתֵּיהּ עַל יְדֵי הַהוּא טְמִיר וְנֶעְלָם בְּשֵׁם כָּל יִשְׂרָאֵל:
ויהי נועם יי אלהינו עלינו ומעשה ידינו כוננה עלינו ומעשה ידינו כוננהו:
בָּרוּךְ אַתָּה יְיָ, אֱלֹהֵינוּ מֶלֶךְ הָעוֹלָם, בּוֹרֵא פְּרִי הַגָּפֶן:
בָּרוּךְ אַתָּה יְיָ אֱלֹהֵינוּ מֶלֶךְ הָעוֹלָם עַל הַגֶפֶן וְעַל פְּרִי הַגֶפֶן. וְעַל תְּנוּבַת הַשָּׂדֶה, וְעַל אֶרֶץ חֶמְדָּה טוֹבָה וּרְחָבָה, שֶׁרָצִיתָ וְהִנְחַלְתָּ לַאֲבוֹתֵינוּ, לֶאֱכוֹל מִפִּרְיָהּ וְלִשְׂבּוֹעַ מִטּוּבָהּ. רַחֵם נָא יְיָ אֱלֹהֵינוּ עַל יִשְׂרָאֵל עַמֶּךָ, וְעַל יְרוּשָׁלַיִם עִירֶךָ, וְעַל צִיּוֹן מִשְׁכַּן כְּבוֹדֶךָ, וְעַל מִזְבְּחֶךָ וְעַל הֵיכָלֶךָ. וּבְנֵה יְרוּשָלַיִם עִיר הַקֹּדֶשׁ בִּמְהֵרָה בְיָמֵינוּ, וְהַעֲלֵנוּ לְתוֹכָהּ, וְשַׂמְּחֵנוּ בְּבִנְיָנָהּ וְנֹאכַל מִפִּרְיָהּ וְנִשְׂבַּע מִטּוּבָהּ, וּנְבָרֶכְךָ עָלֶיהָ בִּקְדֻשָּׁה וּבְטָהֳרָה (בשבת וּרְצֵה וְהַחֲלִיצֵנוּ בְּיוֹם הַשַּׁבָּת הַזֶּה.) וְשַׂמְּחֵנוּ בְּיוֹם חַג הַמַּצּוֹת הַזֶּה. כִּי אַתָּה יְיָ טוֹב וּמֵטִיב לַכֹּל, וְנוֹדֶה לְּךָ עַל הָאָרֶץ וְעַל פְּרִי הַגָּפֶן. בָּרוּךְ אַתָּה יְיָ, עַל הָאָרֶץ וְעַל פְּרִי הַגָּפֶן:
נִרְצָה
דער וואס טוט די אלע זאכן,
איז באוויליגט ביי דעם אייבערשטען:
חֲסַל סִדּוּר פֶּסַח כְּהִלְכָתוֹ, כְּכָל מִשְׁפָּטוֹ וְחֻקָּתוֹ. כַּאֲשֶׁר זָכִינוּ לְסַדֵּר אוֹתוֹ, כֵּן נִזְכֶּה לַעֲשׂוֹתוֹ. זָךְ שׁוֹכֵן מְעוֹנָה, קוֹמֵם קְהַל עֲדַת מִי מָנָה. בְּקָרוֹב נַהֵל נִטְעֵי כַנָּה, פְּדוּיִם לְצִיּוֹן בְּרִנָּה.
לְשָׁנָה הַבָּאָה בִּירוּשָׁלָיִם:
לְשָׁנָה הַבָּאָה בִּירוּשָׁלָיִם:
לְשָׁנָה הַבָּאָה בִּירוּשָׁלָיִם הַבְּנוּיָה:
בליל סדר ראשון אומרים זה:
וּבְכֵן "וַיְהִי בַּחֲצִי הַלַּיְלָה".
אָז רוֹב נִסִּים הִפְלֵאתָ בַּלַּיְלָה, בְּרֹאשׁ אַשְׁמוּרוֹת זֶה הַלַּיְלָה, גֵּר צֶדֶק נִצַּחְתּוֹ כְּנֶחֶלַק לוֹ לַיְלָה, וַיְהִי בַּחֲצִי הַלַּיְלָה. דַּנְתָּ מֶלֶךְ גְּרָר בַּחֲלוֹם הַלַּיְלָה, הִפְחַדְתָּ אֲרַמִּי בְּאֶמֶשׁ לַיְלָה, וַיָשַׂר יִשְׂרָאֵל לְמַלְאָךְ וַיּוּכַל לוֹ לַיְלָה, וַיְהִי בַּחֲצִי הַלַּיְלָה. זֶרַע בְּכוֹרֵי פַתְרוֹס מָחַצְתָּ בַּחֲצִי הַלַּיְלָה, חֵילָם לֹא מָצְאוּ בְּקוּמָם בַּלַּיְלָה, טִיסַת נְגִיד חֲרֹשֶׁת סִלִּיתָ בְכוֹכְבֵי לַיְלָה, וַיְהִי בַּחֲצִי הַלַּיְלָה. יָעַץ מְחָרֵף לְנוֹפֵף אִוּוּי, הוֹבַשְׁתָּ פְגָרָיו בַּלַּיְלָה, כָּרַע בֵּל וּמַצָּבוֹ בְּאִישׁוֹן לַיְלָה, לְאִישׁ חֲמוּדוֹת נִגְלָה רָז חֲזוֹת לַיְלָה, וַיְהִי בַּחֲצִי הַלַּיְלָה. מִשְׁתַּכֵּר בִּכְלֵי קֹדֶשׁ נֶהֱרַג בּוֹ בַּלַּיְלָה, נוֹשַׁע מִבּוֹר אֲרָיוֹת פּוֹתֵר בִּעֲתוּתֵי לַיְלָה. שִׂנְאָה נָטַר אֲגָגִי וְכָתַב סְפָרִים לַיְלָה, וַיְהִי בַּחֲצִי הַלַּיְלָה. עוֹרַרְתָּ נִצְחֲךָ עָלָיו בְּנֶדֶד שְׁנַת לַיְלָה, פּוּרָה תִדְרוֹךְ לְשׁוֹמֵר מַה מִּלַּיְלָה, צָרַח כַּשֹּׁמֵר וְשָׂח אָתָא בֹקֶר וְגַם לַיְלָה, וַיְהִי בַּחֲצִי הַלַּיְלָה. קָרֵב יוֹם אֲשֶׁר הוּא לֹא יוֹם וְלֹא לַיְלָה, רָם הוֹדַע כִּי לְךָ הַיּוֹם אַף לְךָ הַלַּיְלָה, שׁוֹמְרִים הַפְקֵד לְעִירְךָ כָּל הַיוֹם וְכָל הַלַּיְלָה, תָּאִיר כְּאוֹר יוֹם חֶשְׁכַּת לַיְלָה, וַיְהִי בַּחֲצִי הַלַּיְלָה:
בליל סדר שני אומרים זה:
וּבְכֵן "וַאֲמַרְתֶּם זֶבַח פֶּסַח".
אֹמֶץ גְּבוּרוֹתֶיךָ הִפְלֵאתָ בַּפֶּסַח, בְּרֹאשׁ כָּל מוֹעֲדוֹת נִשֵּׂאתָ פֶּסַח, גִּלִּיתָ לָאֶזְרָחִי חֲצוֹת לֵיל פֶּסַח, וַאֲמַרְתֶּם זֶבַח פֶּסַח. דְּלָתָיו דָּפַקְתָּ כְּחֹם הַיּוֹם בַּפֶּסַח, הִסְעִיד נוֹצְצִים עֻגוֹת מַצּוֹת בַּפֶּסַח, וְאֶל הַבָּקָר רָץ זֵכֶר לְשׁוֹר עֵרֶךְ פֶּסַח, וַאֲמַרְתֶּם זֶבַח פֶּסַח. זֹעֲמוּ סְדוֹמִים וְלֹהֲטוּ בָּאֵשׁ בַּפֶּסַח, חֻלַּץ לוֹט מֵהֶם, וּמַצּוֹת אָפָה בְּקֵץ פֶּסַח, טִאֲטֵאתָ אַדְמַת מֹף וְנֹף בְּעָבְרְךָ בַּפֶּסַח, וַאֲמַרְתֶּם זֶבַח פֶּסַח. יָהּ, רֹאשׁ כָּל אוֹן מָחַצְתָּ בְּלֵיל שִׁמּוּר פֶּסַח, כַּבִּיר, עַל בֵּן בְּכוֹר פָּסַחְתָּ בְּדַם פֶּסַח, לְבִלְתִּי תֵת מַשְׁחִית לָבֹא בִפְתָחַי בַּפֶּסַח, וַאֲמַרְתֶּם זֶבַח פֶּסַח. מְסֻגֶרֶת סֻגָּרָה בְּעִתּוֹתֵי פֶּסַח, נִשְׁמְדָה מִדְיָן בִּצְלִיל שְׂעוֹרֵי עֹמֶר פֶּסַח, שׂרְפוּ מִשְׁמַנֵּי פּוּל וְלוּד בִּיקַד יְקוֹד פֶּסַח, וַאֲמַרְתֶּם זֶבַח פֶּסַח. עוֹד הַיּוֹם בְּנֹב לַעֲמוֹד, עַד גָּעָה עוֹנַת פֶּסַח, פַּס יָד כָּתְבָה לְקַעֲקֵעַ צוּל בַּפֶּסַח, צָפֹה הַצָּפִית עָרוֹךְ הַשֻּׁלְחָן, בַּפֶּסַח, וַאֲמַרְתֶּם זֶבַח פֶּסַח. קָהָל כִּנְּסָה הֲדַסָּה לְשַׁלֵּשׁ צוֹם בַּפֶּסַח, רֹאשׁ מִבֵּית רָשָׁע מָחַצְתָּ בְּעֵץ חֲמִשִּׁים בַּפֶּסַח, שְׁתֵּי אֵלֶּה רֶגַע, תָּבִיא לְעוּצִית בַּפֶּסַח, תָּעוֹז יָדְךָ וְתָרוּם יְמִינְךָ, כְּלֵיל הִתְקַדֵּשׁ חַג פֶּסַח, וַאֲמַרְתֶּם זֶבַח פֶּסַח:
כִּי לוֹ נָאֶה, כִּי לוֹ יָאֶה:
אַדִּיר בִּמְלוּכָה, בָּחוּר כַּהֲלָכָה, גְּדוּדָיו יֹאמְרוּ לוֹ: לְךָ וּלְךָ, לְךָ כִּי לְךָ, לְךָ אַף לְךָ, לְךָ יְיָ הַמַּמְלָכָה. כִּי לוֹ נָאֶה, כִּי לוֹ יָאֶה. דָּגוּל בִּמְלוּכָה, הָדוּר כַּהֲלָכָה, וְתִיקָיו יֹאמְרוּ לוֹ: לְךָ וּלְךָ, לְךָ כִּי לְךָ, לְךָ אַף לְךָ, לְךָ יְיָ הַמַּמְלָכָה. כִּי לוֹ נָאֶה, כִּי לוֹ יָאֶה. זַכַּאי בִּמְלוּכָה, חָסִין כַּהֲלָכָה, טַפְסְרָיו יֹאמְרוּ לוֹ: לְךָ וּלְךָ, לְךָ כִּי לְךָ, לְךָ אַף לְךָ, לְךָ יְיָ הַמַּמְלָכָה. כִּי לוֹ נָאֶה, כִּי לוֹ יָאֶה. יָחִיד בִּמְלוּכָה, כַּבִּיר כַּהֲלָכָה, לִמּוּדָיו יֹאמְרוּ לוֹ: לְךָ וּלְךָ, לְךָ כִּי לְךָ, לְךָ אַף לְךָ, לְךָ יְיָ הַמַּמְלָכָה. כִּי לוֹ נָאֶה, כִּי לוֹ יָאֶה. מֶלֶך בִּמְלוּכָה, נוֹרָא כַּהֲלָכָה, סְבִיבָיו יֹאמְרוּ לוֹ: לְךָ וּלְךָ, לְךָ כִּי לְךָ, לְךָ אַף לְךָ, לְךָ יְיָ הַמַּמְלָכָה. כִּי לוֹ נָאֶה, כִּי לוֹ יָאֶה. עָנָו בִּמְלוּכָה, פּוֹדֶה כַּהֲלָכָה, צַדִּיקָיו יֹאמְרוּ לוֹ: לְךָ וּלְךָ, לְךָ כִּי לְךָ, לְךָ אַף לְךָ, לְךָ יְיָ הַמַּמְלָכָה. כִּי לוֹ נָאֶה, כִּי לוֹ יָאֶה. קָדּוֹשׁ בִּמְלוּכָה רַחוּם כַּהֲלָכָה, שִׁנְאַנָּיו יֹאמְרוּ לוֹ:לְךָ וּלְךָ, לְךָ כִּי לְךָ, לְךָ אַף לְךָ, לְךָ יְיָ הַמַּמְלָכָה. כִּי לוֹ נָאֶה, כִּי לוֹ יָאֶה. תַּקִּיף בִּמְלוּכָה, תּוֹמֵךְ כַּהֲלָכָה, תְּמִימָיו יֹאמְרוּ לוֹ: לְךָ וּלְךָ, לְךָ כִּי לְךָ, לְךָ אַף לְךָ, לְךָ יְיָ הַמַּמְלָכָה. כִּי לוֹ נָאֶה, כִּי לוֹ יָאֶה.
אַדִּיר הוּא, יִבְנֶה בֵיתוֹ בְּקָרוֹב,
בִּמְהֵרָה בִּמְהֵרָה, בְּיָמֵינוּ בְּקָרוֹב. אֵל בְּנֵה, אֵל בְּנֵה, בְּנֵה בֵיתְךָ בְּקָרוֹב. בָּחוּר הוּא, גָּדוֹל הוּא, דָּגוּל הוּא, הָדוּר הוּא, וָתִיק הוּא, זַכַּאי הוּא, חָסִיד הוּא, טָהוֹר הוּא, יִבְנֶה בֵיתוֹ בְּקָרוֹב, בִּמְהֵרָה בִּמְהֵרָה, בְּיָמֵינוּ בְּקָרוֹב. אֵל בְּנֵה, אֵל בְּנֵה, בְּנֵה בֵיתְךָ בְּקָרוֹב. יָחִיד הוּא, כַּבִּיר הוּא, לָמוּד הוּא, מֶלֶךְ הוּא, נוֹרָא הוּא, סַגִּיב הוּא, עִזּוּז הוּא, פּוֹדֶה הוּא, צַדִּיק הוּא, יִבְנֶה בֵיתוֹ בְּקָרוֹב, בִּמְהֵרָה בִּמְהֵרָה, בְּיָמֵינוּ בְּקָרוֹב. אֵל בְּנֵה, אֵל בְּנֵה, בְּנֵה בֵיתְךָ בְּקָרוֹב. קָדוֹשׁ הוּא, רַחוּם הוּא, שַׁדַּי הוּא, תַּקִּיף הוּא, יִבְנֶה בֵיתוֹ בְּקָרוֹב, בִּמְהֵרָה בִּמְהֵרָה, בְּיָמֵינוּ בְּקָרוֹב. אֵל בְּנֵה, אֵל בְּנֵה, בְּנֵה בֵיתְךָ בְּקָרוֹב..
אֶחָד מִי יוֹדֵעַ אֶחָד אֲנִי יוֹדֵעַ: אֶחָד אֱלֹהֵינוּ שֶׁבַּשָּׁמַיִם וּבָאָרֶץ.
שְׁנַיִם מִי יוֹדֵעַ שְׁנַיִם אֲנִי יוֹדֵע: שְׁנֵי לֻחוֹת הַבְּרִית, אֶחָד אֱלֹהֵינוּ שֶׁבַּשָּׁמַיִם וּבָאָרֶץ: שְׁלֹשָה מִי יוֹדֵעַ שְׁלֹשָה אֲנִי יוֹדֵעַ: שְׁלֹשָׁה אָבוֹת, שְׁנֵי לֻחוֹת הַבְּרִית, אֶחָד אֱלֹהֵינוּ שֶׁבַּשָּׁמַיִם וּבָאָרֶץ: אַרְבַּע מִי יוֹדֵעַ אַרְבַּע אֲנִי יוֹדֵעַ: אַרְבַּע אִמָּהוֹת, שְׁלֹשָׁה אָבוֹת, שְׁנֵי לֻחוֹת הַבְּרִית, אֶחָד אֱלֹהֵינוּ שֶׁבַּשָּׁמַיִם וּבָאָרֶץ: חֲמִשָּׁה מִי יוֹדֵעַ חֲמִשָּׁה אֲנִי יוֹדֵעַ: חֲמִשָּׁה חוּמְשֵׁי תוֹרָה, אַרְבַּע אִמָּהוֹת, שְׁלֹשָׁה אָבוֹת, שְׁנֵי לֻחוֹת הַבְּרִית, אֶחָד אֱלֹהֵינוּ שֶׁבַּשָּׁמַיִם וּבָאָרֶץ: שִׁשָּׁה מִי יוֹדֵעַ שִׁשָּׁה אֲנִי יוֹדֵעַ: שִׁשָּׁה סִדְרֵי מִשְׁנָה, חֲמִשָּׁה חוּמְשֵׁי תוֹרָה, אַרְבַּע אִמָּהוֹת, שְׁלֹשָׁה אָבוֹת, שְׁנֵי לֻחוֹת הַבְּרִית, אֶחָד אֱלֹהֵינוּ שֶׁבַּשָּׁמַיִם וּבָאָרֶץ: שִׁבְעָה מִי יוֹדֵעַ שִׁבְעָה אֲנִי יוֹדֵעַ: שִׁבְעָה יְמֵי שַׁבַּתָּא, שִׁשָּׁה סִדְרֵי מִשְׁנָה, חֲמִשָּׁה חוּמְשֵׁי תוֹרָה, אַרְבַּע אִמָּהוֹת, שְׁלֹשָׁה אָבוֹת, שְׁנֵי לֻחוֹת הַבְּרִית, אֶחָד אֱלֹהֵינוּ שֶׁבַּשָּׁמַיִם וּבָאָרֶץ: שְׁמוֹנָה מִי יוֹדֵעַ שְׁמוֹנָה אֲנִי יוֹדֵע: שְׁמוֹנָה יְמֵי מִילָה, שִׁבְעָה יְמֵי שַׁבַּתָּא, שִׁשָּׁה סִדְרֵי מִשְׁנָה, חֲמִשָּׁה חוּמְשֵׁי תוֹרָה, אַרְבַּע אִמָּהוֹת, שְׁלֹשָׁה אָבוֹת, שְׁנֵי לֻחוֹת הַבְּרִית, אֶחָד אֱלֹהֵינוּ שֶׁבַּשָּׁמַיִם וּבָאָרֶץ: תִּשְׁעָה מִי יוֹדֵעַ תִּשְׁעָה אֲנִי יוֹדֵעַ: תִּשְׁעָה יַרְחֵי לֵדָה, שְׁמוֹנָה יְמֵי מִילָה, שִׁבְעָה יְמֵי שַׁבַּתָּא, שִׁשָּׁה סִדְרֵי מִשְׁנָה, חֲמִשָּׁה חוּמְשֵׁי תוֹרָה, אַרְבַּע אִמָּהוֹת, שְׁלֹשָׁה אָבוֹת, שְׁנֵי לֻחוֹת הַבְּרִית, אֶחָד אֱלֹהֵינוּ שֶׁבַּשָּׁמַיִם וּבָאָרֶץ: עֲשָׂרָה מִי יוֹדֵעַ עֲשָׂרָה אֲנִי יוֹדֵעַ: עֲשָׂרָה דִבְּרַיָא, תִּשְׁעָה יַרְחֵי לֵדָה, שְׁמוֹנָה יְמֵי מִילָה, שִׁבְעָה יְמֵי שַׁבַּתָּא, שִׁשָּׁה סִדְרֵי מִשְׁנָה, חֲמִשָּׁה חוּמְשֵׁי תוֹרָה, אַרְבַּע אִמָּהוֹת, שְׁלֹשָׁה אָבוֹת, שְׁנֵי לֻחוֹת הַבְּרִית, אֶחָד אֱלֹהֵינוּ שֶׁבַּשָּׁמַיִם וּבָאָרֶץ: אַחַד עָשָׂר מִי יוֹדֵעַ אַחַד עָשָׂר אֲנִי יוֹדֵעַ: אַחַד עָשָׂר כּוֹכְבַיָּא, עֲשָׂרָה דִבְּרַיָא, תִּשְׁעָה יַרְחֵי לֵדָה, שְׁמוֹנָה יְמֵי מִילָה, שִׁבְעָה יְמֵי שַׁבַּתָּא, שִׁשָּׁה סִדְרֵי מִשְׁנָה, חֲמִשָּׁה חוּמְשֵׁי תוֹרָה, אַרְבַּע אִמָּהוֹת, שְׁלֹשָׁה אָבוֹת, שְׁנֵי לֻחוֹת הַבְּרִית, אֶחָד אֱלֹהֵינוּ שֶׁבַּשָּׁמַיִם וּבָאָרֶץ: שְׁנֵים עָשָׂר מִי יוֹדֵעַ שְׁנֵים עָשָׂר אֲנִי יוֹדֵעַ: שְׁנֵים עָשָׂר שִׁבְטַיָּא, אַחַד עָשָׂר כּוֹכְבַיָּא, עֲשָׂרָה דִבְּרַיָא, תִּשְׁעָה יַרְחֵי לֵדָה, שְׁמוֹנָה יְמֵי מִילָה, שִׁבְעָה יְמֵי שַׁבַּתָּא, שִׁשָּׁה סִדְרֵי מִשְׁנָה, חֲמִשָּׁה חוּמְשֵׁי תוֹרָה, אַרְבַּע אִמָּהוֹת, שְׁלֹשָׁה אָבוֹת, שְׁנֵי לֻחוֹת הַבְּרִית, אֶחָד אֱלֹהֵינוּ שֶׁבַּשָּׁמַיִם וּבָאָרֶץ: שְׁלֹשָה עָשָׂר מִי יוֹדֵעַ שְׁלֹשָׁה עָשָׂר אֲנִי יוֹדֵעַ: שְׁלֹשָׁה עָשָׂר מִדַּיָּא, שְׁנֵים עָשָׂר שִׁבְטַיָּא, אַחַד עָשָׂר כּוֹכְבַיָּא, עֲשָׂרָה דִבְּרַיָא, תִּשְׁעָה יַרְחֵי לֵדָה, שְׁמוֹנָה יְמֵי מִילָה, שִׁבְעָה יְמֵי שַׁבַּתָּא, שִׁשָּׁה סִדְרֵי מִשְׁנָה, חֲמִשָּׁה חוּמְשֵׁי תוֹרָה, אַרְבַּע אִמָּהוֹת, שְׁלֹשָׁה אָבוֹת, שְׁנֵי לֻחוֹת הַבְּרִית, אֶחָד אֱלֹהֵינוּ שֶׁבַּשָּׁמַיִם וּבָאָרֶץ:
חַד גַּדְיָא, חַד גַּדְיָא
דְזַבִּין אַבָּא בִּתְרֵי זוּזֵי, חַד גַּדְיָא, חַד גַּדְיָא. וְאָתָא שׁוּנְרָא, וְאָכְלָה לְגַדְיָא, דְזַבִּין אַבָּא בִּתְרֵי זוּזֵי, חַד גַּדְיָא, חַד גַּדְיָא. וְאָתָא כַלְבָּא, וְנָשַׁךְ לְשׁוּנְרָא, דְּאָכְלָה לְגַדְיָא, דְזַבִּין אַבָּא בִּתְרֵי זוּזֵי, חַד גַּדְיָא, חַד גַּדְיָא. וְאָתָא חוּטְרָא, וְהִכָּה לְכַלְבָּא, דְּנָשַׁךְ לְשׁוּנְרָא, דְּאָכְלָה לְגַדְיָא, דְזַבִּין אַבָּא בִּתְרֵי זוּזֵי, חַד גַּדְיָא, חַד גַּדְיָא. וְאָתָא נוּרָא, וְשָׂרַף לְחוּטְרָא, דְהִכָּה לְכַלְבָּא, דְּנָשַׁךְ לְשׁוּנְרָא, דְּאָכְלָה לְגַדְיָא, דְזַבִּין אַבָּא בִּתְרֵי זוּזֵי, חַד גַּדְיָא, חַד גַּדְיָא. וְאָתָא מַיָּא, וְכָבָה לְנוּרָא, דְּשָׂרַף לְחוּטְרָא, דְהִכָּה לְכַלְבָּא, דְּנָשַׁךְ לְשׁוּנְרָא, דְּאָכְלָה לְגַדְיָא, דְזַבִּין אַבָּא בִּתְרֵי זוּזֵי, חַד גַּדְיָא, חַד גַּדְיָא.. וְאָתָא תוֹרָא, וְשָׁתָא לְמַיָּא, דְּכָבָה לְנוּרָא, דְּשָׂרַף לְחוּטְרָא, דְהִכָּה לְכַלְבָּא, דְּנָשַׁךְ לְשׁוּנְרָא, דְּאָכְלָה לְגַדְיָא, דְזַבִּין אַבָּא בִּתְרֵי זוּזֵי, חַד גַּדְיָא, חַד גַּדְיָא. וְאָתָא הַשׁוֹחֵט, וְשָׁחַט לְתוֹרָא, דְּשָׁתָא לְמַיָּא, דְּכָבָה לְנוּרָא, דְּשָׂרַף לְחוּטְרָא,דְהִכָּה לְכַלְבָּא, דְּנָשַׁךְ לְשׁוּנְרָא, דְּאָכְלָה לְגַדְיָא, דְזַבִּין אַבָּא בִּתְרֵי זוּזֵי, חַד גַּדְיָא, חַד גַּדְיָא. וְאָתָא מַלְאַךְ הַמָּוֶת, וְשָׁחַט לְשׁוֹחֵט, דְּשָׁחַט לְתוֹרָא, דְּשָׁתָא לְמַיָּא, דְּכָבָה לְנוּרָא, דְּשָׂרַף לְחוּטְרָא, דְהִכָּה לְכַלְבָּא, דְּנָשַׁךְ לְשׁוּנְרָא, דְּאָכְלָה לְגַדְיָא, דְזַבִּין אַבָּא בִּתְרֵי זוּזֵי, חַד גַּדְיָא, חַד גַּדְיָא. וְאָתָא הַקָּדוֹשׁ בָּרוּךְ הוּא, וְשָׁחַט לְמַלְאָךְ הַמָּוֶת, דְּשָׁחַט לְשׁוֹחֵט, דְּשָׁחַט לְתוֹרָא, דְּשָׁתָא לְמַיָּא, דְּכָבָה לְנוּרָא, דְּשָׂרַף לְחוּטְרָא, דְּהִכָּה לְכַלְבָּא, דְּנָשַׁךְ לְשׁוּנְרָא, דְּאָכְלָה לְגַדְיָא, דְזַבִּין אַבָּא בִּתְרֵי זוּזֵי, חַד גַּדְיָא, חַד גַּדְיָא..
הועתק מסידור של"ה
(בניגון ששמעתי מאדמו"ר מטענקא זצ"ל)
אַלמֶעכטִיגֶער גָאט, נוּן בּוֹיא דֵיין טֶעמפְּל שִׁירָה: אַלְזוֹ שִׁיר, אוּן אַלזוֹ בַּאלד, אוּן אוּנזְרְן טַאגְן שִׁירָה, יוֹא שִׁירָה, נוּן בּוֹיא, נוּן בּוֹיא, נוּן בּוֹיא דֵיין טֶעמפְּל שִׁירָה: בַּארִים הַארצִיגֶער גָאט, נוּן בּוֹיא דֵיין טֶעמפְּל שִׁירָה: אַלְזוֹ שִׁיר, אוּן אַלזוֹ בַּאלד, אוּן אוּנזְרְן טַאגְן שִׁירָה, יוֹא שִׁירָה, נוּן בּוֹיא, נוּן בּוֹיא, נוּן בּוֹיא דֵיין טֶעמפְּל שִׁירָה: גרוֹיסֶער גָאט, דֶעמוּטוּגֶער גָאט, נוּן בּוֹיא דֵיין טֶעמפְּל שִׁירָה: אַלְזוֹ שִׁיר, אוּן אַלזוֹ בַּאלד, אוּן אוּנזְרְן טַאגְן שִׁירָה, יוֹא שִׁירָה, נוּן בּוֹיא, נוּן בּוֹיא, נוּן בּוֹיא דֵיין טֶעמפְּל שִׁירָה: הוֹכִיר גָאט, וֶוערדִיגֶער גָאט, זִיסֶער גָאט, חֶענִיגֶער גָאט, נוּן בּוֹיא דֵיין טֶעמפְּל שִׁירָה: אַלְזוֹ שִׁיר, אוּן אַלזוֹ בַּאלד, אוּן אוּנזְרְן טַאגְן שִׁירָה, יוֹא שִׁירָה, נוּן בּוֹיא, נוּן בּוֹיא, נוּן בּוֹיא דֵיין טֶעמפְּל שִׁירָה: טוֹגלִיכֶער גָאט, יוּדִישֶער גָאט, נוּן בּוֹיא דֵיין טֶעמפְּל שִׁירָה: אַלְזוֹ שִׁיר, אוּן אַלזוֹ בַּאלד, אוּן אוּנזְרְן טַאגְן שִׁירָה, יוֹא שִׁירָה, נוּן בּוֹיא, נוּן בּוֹיא, נוּן בּוֹיא דֵיין טֶעמפְּל שִׁירָה: כּרֶעפטִיגֶער גָאט, לֶעבִּידִיגֶער גָאט, מֶעכטִיגֶער גאט, נָאמהַאפטִיגֶער גָאט, סֶענפטִיגֶער גאט, עֶבִּיגֶער גָאט, נוּן בּוֹיא דֵיין טֶעמפְּל שִׁירָה: אַלְזוֹ שִׁיר, אוּן אַלזוֹ בַּאלד, אוּן אוּנזְרְן טַאגְן שִׁירָה, יוֹא שִׁירָה, נוּן בּוֹיא, נוּן בּוֹיא, נוּן בּוֹיא דֵיין טֶעמפְּל שִׁירָה: פָארכצוּמֶער גָאט, צִימלִיכֶער גאט, קֶענֶעגלִיכֶער גָאט, רֵייכֶער גָאט, נוּן בּוֹיא דֵיין טֶעמפְּל שִׁירָה: אַלְזוֹ שִׁיר, אוּן אַלזוֹ בַּאלד, אוּן אוּנזְרְן טַאגְן שִׁירָה, יוֹא שִׁירָה, נוּן בּוֹיא, נוּן בּוֹיא, נוּן בּוֹיא דֵיין טֶעמפְּל שִׁירָה: שֵיינֶער גָאט, תרֵייסֶער גָאט, נוּן בּוֹיא דֵיין טֶעמפְּל שִׁירָה: אַלְזוֹ שִׁיר, אוּן אַלזוֹ בַּאלד, אוּן אוּנזְרְן טַאגְן שִׁירָה, יוֹא שִׁירָה, נוּן בּוֹיא, נוּן בּוֹיא, נוּן בּוֹיא דֵיין טֶעמפְּל שִׁירָה: דוּא בִּיסט גָאט אוּן קֵיינֶער מֶער, נוּן בּוֹיא דֵיין טֶעמפְּל שִׁירָה: אַלְזוֹ שִׁיר, אוּן אַלזוֹ בַּאלד, אוּן אוּנזְרְן טַאגְן שִׁירָה, יוֹא שִׁירָה, נוּן בּוֹיא, נוּן בּוֹיא, נוּן בּוֹיא דֵיין טֶעמפְּל שִׁירָה:
ניגון לא לנו ביודיש
(מהר"ר אהרן שטערן ע"ה)
לָמָּה יֹאמְרוּ הַגּוֹיִם, אַיֵּה נָא אֱלֹהֵיהֶם: פאר וואס זאלען די פעלקער זאגען, ווי איז זייער גאט: (פזמון) עֲצַבֵּיהֶם כֶּסֶף וְזָהָב, מַעֲשֵׂה יְדֵי אָדָם: זילבער און גאלד, זענען זייער געטער: (פזמון) פֶּה לָהֶם וְלֹא יְדַבֵּרוּ: א פּיסקַאטשׁ האט ער און רעדט נישט! אָך און וויי איז צו זיי, א שטימער גאט, האבען זיי: א פיסקאטש האט ער און רעדט נישט! (פזמון) עֵינַיִם לָהֶם וְלֹא יִרְאוּ: אָטשׁקעלעך האט ער און גלָאצט נישט! אָך און וויי איז צו זיי, א בלינדער גאט, האבען זיי: אטשקעלעך האט ער און גלאצט נישט, א פיסקאטש האט ער און רעדט נישט! (פזמון) אָזְנַיִם לָהֶם וְלֹא יִשְׁמָעוּ: איירעלעך האט ער און הערט נישט! אָך און וויי איז צו זיי, א טויבער גאט, האבען זיי: איירעלעך האט ער און הערט נישט, אטשקעלעך האט ער און גלאצט נישט, א פיסקאטש האט ער און רעדט נישט! (פזמון) אַף לָהֶם וְלֹא יְרִיחוּן: א נעזשָׁ'א האט ער און שמעקט נישט! אָך און וויי איז צו זיי, א פארשטאפטער גאט, האבען זיי: א נעז'שא האט ער און שמעקט נישט, איירעלעך האט ער און הערט נישט, אטשקעלעך האט ער און גלאצט נישט, א פיסקאטש האט ער און רעדט נישט! (פזמון) יְדֵיהֶם וְלֹא יְמִישׁוּן: דרַאפּקעלעך האט ער און טאפט נישט! אָך און וויי איז צו זיי, א געלעמטער גאט, האבען זיי: דראפקעלעך האט ער און טאפט נישט, א נעז'שא האט ער און שמעקט נישט, איירעלעך האט ער און הערט נישט, אטשקעלעך האט ער און גלאצט נישט, א פיסקאטש האט ער און רעדט נישט! (פזמון) רַגְלֵיהֶם וְלֹא יְהַלֵּכוּ: לַאבּקעלעך האט ער און גייט נישט! אָך און וויי איז צו זיי, א לומער גאט, האבען זיי: לאבקעלעך האט ער און גייט נישט, דראפקעלעך האט ער און טאפט נישט, א נעז'שא האט ער און שמעקט נישט, איירעלעך האט ער און הערט נישט, אטשקעלעך האט ער און גלאצט נישט, א פיסקאטש האט ער און רעדט נישט! (פזמון)
פזמון
אבער:וֵאלֹקֵינוּ בַשָּׁמָיִם: אונזער גאט אין הימעל,
כֹּל אֲשֶׁר חָפֵץ עָשָׂה: וואס ער וויל דאס טוט ער.
וואס ער וויל דאס טוט ער, וועם ער וויל דעם גיט ער,
וואס ער וויל דאס טוט ער, וועם ער וויל דעם גיט ער.
ניגן אמת ואמונה
(בניגון ששמעתי מאדמו"ר מטענקא זצ"ל)
אֱמֶת וֶאֱמוּנָה כָּל זֹאת: אֱמֶת וֶאֱמוּנָה כָּל זֹאת: אֱמֶת וֶאֱמוּנָה: אֱמֶת וֶאֱמוּנָה: אֱמֶת וֶאֱמוּנָה כָּל זֹאת: (ב' פעמים)
וְקַיָּם עָלֵֽינוּ, "אֱמֶת"
כִּי הוּא ה' אֱלֹקֽינוּ וְאֵין זוּלָתוֹ, "אֱמֶת"
וַאֲנַֽחְנוּ יִשְׂרָאֵל עַמּוֹ, הַפּוֹדֵֽנוּ מִיַּד מְלָכִים, מַלְכֵּֽנוּ הַגּוֹאֲלֵֽנו,ּ מִכַּף כָּל הֶעָרִיצִים. (פזמון)
הָקֵל הַנִּפְרָע לָֽנוּ מִצָּרֵֽינוּ, "אֱמֶת"
וְהַמְּשַׁלֵּם גְּמוּל לְכָל אֹיבֵי נַפְשֵֽׁנוּ, "אֱמֶת"
הָעֹשֶׂה גְדוֹלוֹת, עַד אֵין חֵֽקֶר, נִיסִים וְנִפְלָאוֹת, עַד אֵין מִסְפָּר. (פזמון)
הַשָּׂם נַפְשֵֽׁנוּ בַּחַיִּים, "אֱמֶת"
וְלֹא נָתַן לַמּוֹט רַגְלֵֽנוּ, "אֱמֶת"
הַמַּדְרִיכֵֽנוּ, עַל בָּמוֹת אוֹיבֵֽינוּ, וַיָּֽרֶם קַרְנֵֽנוּ, עַל כָּל שׂוֹנְאֵֽנוּ. (פזמון)
הָעֹֽשֶׂה לָּֽנוּ נִסִּים וּנְקָמָה בְּפַרְעֹה, "אֱמֶת"
אוֹתוֹת וּמוֹפְתִים בְּאַדְמַת בְּנֵי חָם, "אֱמֶת"
הַמַּכֶּה בְּעֶבְרָתו,ֹ כָּל בְּכוֹרֵי מִצְרָֽיִם, וַיּוֹצֵא אֶת עַמּוֹ יִשְׂרָאֵל מִתּוֹכָם, לְחֵרוּת עוֹלָם. (פזמון)
הַמַּעֲבִיר בָּנָיו בֵּין גִּזְרֵי יַם סוּף, "אֱמֶת"
אֶת רוֹדְפֵיהֶם וְאֶת שׂוֹנְאֵיהֶם, בִּתְהוֹמוֹת טִבַּע, "אֱמֶת"
וְרָאוּ בָנָיו, גְּבוּרָתוֹ, שִׁבְּחוּ וְהוֹדוּ, שִׁבְּחוּ וְהוֹדוּ לִשְׁמוֹ. (פזמון)
וּמַלְכוּתוֹ בְּרָצוֹן קִבְּלוּ עַלֵיהֶם, "אֱמֶת"
משֶׁה, "אֱמֶת"
וּבְנֵי יִשְׂרָאֵל, "אֱמֶת"
לְךָ עָנוּ שִׁירָה, בְּשִׁמְחָה רַבָּה, בְּשִׁמְחָה רַבָּה, וְאָמְרוּ כֻלָּם: (פזמון)
פזמון
נִיסִים וְנִפְלָאוֹת עַד אֵין מִסְפָּר: נִיסִים וְנִפְלָאוֹת עַד אֵין מִסְפָּר: נִיסִים וְנִפְלָאוֹת עַד אֵין מִסְפָּר: עַד אֵין מִסְפָּר:
"אוי" אֱמֶת וֶאֱמוּנָה כָּל זֹאת: אֱמֶת וֶאֱמוּנָה כָּל זֹאת: אֱמֶת וֶאֱמוּנָה: אֱמֶת וֶאֱמוּנָה: אֱמֶת וֶאֱמוּנָה כָּל זֹאת:
אֱמֶת וֶאֱמוּנָה כָּל זֹאת: אֱמֶת וֶאֱמוּנָה כָּל זֹאת: אֱמֶת וֶאֱמוּנָה: אֱמֶת וֶאֱמוּנָה: אֱמֶת וֶאֱמוּנָה כָּל זֹאת:
שיר השירים
פרק א
(א) שִׁיר הַשִּׁירִים אֲשֶׁר לִשְׁלֹמֹה (ב) יִשָּׁקֵנִי מִנְּשִׁיקוֹת פִּיהוּ כִּי טוֹבִים דֹּדֶיךָ מִיָּיִן: (ג) לְרֵיחַ שְׁמָנֶיךָ טוֹבִים שֶׁמֶן תּוּרַק שְׁמֶךָ עַל כֵּן עֲלָמוֹת אֲהֵבוּךָ: (ד) מָשְׁכֵנִי אַחֲרֶיךָ נָּרוּצָה הֱבִיאַנִי הַמֶּלֶךְ חֲדָרָיו נָגִילָה וְנִשְׂמְחָה בָּךְ נַזְכִּירָה דֹדֶיךָ מִיַּיִן מֵישָׁרִים אֲהֵבוּךָ: (ה) שְׁחוֹרָה אֲנִי וְנָאוָה בְּנוֹת יְרוּשָׁלָם כְּאָהֳלֵי קֵדָר כִּירִיעוֹת שְׁלֹמֹה: (ו) אַל תִּרְאוּנִי שֶׁאֲנִי שְׁחַרְחֹרֶת שֶׁשֱּׁזָפַתְנִי הַשָּׁמֶשׁ בְּנֵי אִמִּי נִחֲרוּ בִי שָׂמֻנִי נֹטֵרָה אֶת הַכְּרָמִים כַּרְמִי שֶׁלִּי לֹא נָטָרְתִּי: (ז) הַגִּידָה לִּי שֶׁאָהֲבָה נַפְשִׁי אֵיכָה תִרְעֶה אֵיכָה תַּרְבִּיץ בַּצָּהֳרָיִם שַׁלָּמָה אֶהְיֶה כְּעֹטְיָה עַל עֶדְרֵי חֲבֵרֶיךָ: (ח) אִם לֹא תֵדְעִי לָךְ הַיָּפָה בַּנָּשִׁים צְאִי לָךְ בְּעִקְבֵי הַצֹּאן וּרְעִי אֶת גְּדִיֹּתַיִךְ עַל מִשְׁכְּנוֹת הָרֹעִים: (ט) לְסֻסָתִי בְּרִכְבֵי פַרְעֹה דִּמִּיתִיךְ רַעְיָתִי: (י) נָאווּ לְחָיַיִךְ בַּתֹּרִים צַוָּארֵךְ בַּחֲרוּזִים: (יא) תּוֹרֵי זָהָב נַעֲשֶׂה לָּךְ עִם נְקֻדּוֹת הַכָּסֶף: (יב) עַד שֶׁהַמֶּלֶךְ בִּמְסִבּוֹ נִרְדִּי נָתַן רֵיחוֹ: (יג) צְרוֹר הַמֹּר דּוֹדִי לִי בֵּין שָׁדַי יָלִין: (יד) אֶשְׁכֹּל הַכֹּפֶר דּוֹדִי לִי בְּכַרְמֵי עֵין גֶּדִי: (טו) הִנָּךְ יָפָה רַעְיָתִי הִנָּךְ יָפָה עֵינַיִךְ יוֹנִים: (טז) הִנְּךָ יָפֶה דוֹדִי אַף נָעִים אַף עַרְשֵׂנוּ רַעֲנָנָה: (יז) קֹרוֹת בָּתֵּינוּ אֲרָזִים רַחִיטֵנוּ (רַהִיטֵנו) בְּרוֹתִים:
פרק ב
(א) אֲנִי חֲבַצֶּלֶת הַשָּׁרוֹן שׁוֹשַׁנַּת הָעֲמָקִים: (ב) כְּשׁוֹשַׁנָּה בֵּין הַחוֹחִים כֵּן רַעְיָתִי בֵּין הַבָּנוֹת: (ג) כְּתַפּוּחַ בַּעֲצֵי הַיַּעַר כֵּן דּוֹדִי בֵּין הַבָּנִים בְּצִלּוֹ חִמַּדְתִּי וְיָשַׁבְתִּי וּפִרְיוֹ מָתוֹק לְחִכִּי: (ד) הֱבִיאַנִי אֶל בֵּית הַיָּיִן וְדִגְלוֹ עָלַי אַהֲבָה: (ה) סַמְּכוּנִי בָּאֲשִׁישׁוֹת רַפְּדוּנִי בַּתַּפּוּחִים כִּי חוֹלַת אַהֲבָה אָנִי: (ו) שְׂמֹאלוֹ תַּחַת לְרֹאשִׁי וִימִינוֹ תְּחַבְּקֵנִי: (ז) הִשְׁבַּעְתִּי אֶתְכֶם בְּנוֹת יְרוּשָׁלַם בִּצְבָאוֹת אוֹ בְּאַיְלוֹת הַשָּׂדֶה אִם תָּעִירוּ וְאִם תְּעוֹרְרוּ אֶת הָאַהֲבָה עַד שֶׁתֶּחְפָּץ: (ח) קוֹל דּוֹדִי הִנֵּה זֶה בָּא מְדַלֵּג עַל הֶהָרִים מְקַפֵּץ עַל הַגְּבָעוֹת: (ט) דּוֹמֶה דוֹדִי לִצְבִי אוֹ לְעֹפֶר הָאַיָּלִים הִנֵּה זֶה עוֹמֵד אַחַר כָּתְלֵנוּ מַשְׁגִּיחַ מִן הַחֲלֹּנוֹת מֵצִיץ מִן הַחֲרַכִּים: (י) עָנָה דוֹדִי וְאָמַר לִי קוּמִי לָךְ רַעְיָתִי יָפָתִי וּלְכִי לָךְ: (יא) כִּי הִנֵּה הַסְּתָו (הַסְּתָיו) עָבָר הַגֶּשֶׁם חָלַף הָלַךְ לוֹ: (יב) הַנִּצָּנִים נִרְאוּ בָאָרֶץ עֵת הַזָּמִיר הִגִּיעַ וְקוֹל הַתּוֹר נִשְׁמַע בְּאַרְצֵנוּ: (יג) הַתְּאֵנָה חָנְטָה פַגֶּיהָ וְהַגְּפָנִים סְמָדַר נָתְנוּ רֵיחַ קוּמִי לָכְי (לָךְ) רַעְיָתִי יָפָתִי וּלְכִי לָךְ: (יד) יוֹנָתִי בְּחַגְוֵי הַסֶּלַע בְּסֵתֶר הַמַּדְרֵגָה הַרְאִינִי אֶת מַרְאַיִךְ הַשְׁמִיעִינִי אֶת קוֹלֵךְ כִּי קוֹלֵךְ עָרֵב וּמַרְאֵיךְ נָאוֶה: (טו) אֶחֱזוּ לָנוּ שׁוּעָלִים שׁוּעָלִים קְטַנִּים מְחַבְּלִים כְּרָמִים וּכְרָמֵינוּ סְמָדַר: (טז) דּוֹדִי לִי וַאֲנִי לוֹ הָרֹעֶה בַּשּׁוֹשַׁנִּים: (יז) עַד שֶׁיָּפוּחַ הַיּוֹם וְנָסוּ הַצְּלָלִים סֹב דְּמֵה לְךָ דוֹדִי לִצְבִי אוֹ לְעֹפֶר הָאַיָּלִים עַל הָרֵי בָתֶר:
פרק ג
(א) עַל מִשְׁכָּבִי בַּלֵּילוֹת בִּקַּשְׁתִּי אֵת שֶׁאָהֲבָה נַפְשִׁי בִּקַּשְׁתִּיו וְלֹא מְצָאתִיו: (ב) אָקוּמָה נָּא וַאֲסוֹבְבָה בָעִיר בַּשְּׁוָקִים וּבָרְחֹבוֹת אֲבַקְשָׁה אֵת שֶׁאָהֲבָה נַפְשִׁי בִּקַּשְׁתִּיו וְלֹא מְצָאתִיו: (ג) מְצָאוּנִי הַשֹּׁמְרִים הַסֹּבְבִים בָּעִיר אֵת שֶׁאָהֲבָה נַפְשִׁי רְאִיתֶם: (ד) כִּמְעַט שֶׁעָבַרְתִּי מֵהֶם עַד שֶׁמָּצָאתִי אֵת שֶׁאָהֲבָה נַפְשִׁי אֲחַזְתִּיו וְלֹא אַרְפֶּנּוּ עַד שֶׁהֲבֵיאתִיו אֶל בֵּית אִמִּי וְאֶל חֶדֶר הוֹרָתִי: (ה) הִשְׁבַּעְתִּי אֶתְכֶם בְּנוֹת יְרוּשָׁלַם בִּצְבָאוֹת אוֹ בְּאַיְלוֹת הַשָּׂדֶה אִם תָּעִירוּ וְאִם תְּעוֹרְרוּ אֶת הָאַהֲבָה עַד שֶׁתֶּחְפָּץ: (ו) מִי זֹאת עֹלָה מִן הַמִּדְבָּר כְּתִימֲרוֹת עָשָׁן מְקֻטֶּרֶת מוֹר וּלְבוֹנָה מִכֹּל אַבְקַת רוֹכֵל: (ז) הִנֵּה מִטָּתוֹ שֶׁלִּשְׁלֹמֹה שִׁשִּׁים גִּבֹּרִים סָבִיב לָהּ מִגִּבֹּרֵי יִשְׂרָאֵל: (ח) כֻּלָם אֲחֻזֵי חֶרֶב מְלֻמְּדֵי מִלְחָמָה אִישׁ חַרְבּוֹ עַל יְרֵכוֹ מִפַּחַד בַּלֵּילוֹת: (ט) אַפִּרְיוֹן עָשָׂה לוֹ הַמֶּלֶךְ שְׁלֹמֹה מֵעֲצֵי הַלְּבָנוֹן: (י) עַמּוּדָיו עָשָׂה כֶסֶף רְפִידָתוֹ זָהָב מֶרְכָּבוֹ אַרְגָּמָן תּוֹכוֹ רָצוּף אַהֲבָה מִבְּנוֹת יְרוּשָׁלָם: (יא) צְאֶינָה וּרְאֶינָה בְּנוֹת צִיּוֹן בַּמֶּלֶךְ שְׁלֹמֹה בָּעֲטָרָה שֶׁעִטְּרָה לּוֹ אִמּוֹ בְּיוֹם חֲתֻנָּתוֹ וּבְיוֹם שִׂמְחַת לִבּוֹ:
פרק ד
(א) הִנָּךְ יָפָה רַעְיָתִי הִנָּךְ יָפָה עֵינַיִךְ יוֹנִים מִבַּעַד לְצַמָּתֵךְ שַׂעְרֵךְ כְּעֵדֶר הָעִזִּים שֶׁגָּלְשׁוּ מֵהַר גִּלְעָד: (ב) שִׁנַּיִךְ כְּעֵדֶר הַקְּצוּבוֹת שֶׁעָלוּ מִן הָרַחְצָה שֶׁכֻּלָּם מַתְאִימוֹת וְשַׁכֻּלָה אֵין בָּהֶם: (ג) כְּחוּט הַשָּׁנִי שִׂפְתֹתַיִךְ וּמִדְבָּרֵיךְ נָאוֶה כְּפֶלַח הָרִמּוֹן רַקָּתֵךְ מִבַּעַד לְצַמָּתֵךְ: (ד) כְּמִגְּדַל דָּוִיד צַוָּארֵךְ בָּנוּי לְתַלְפִּיּוֹת אֶלֶף הַמָּגֵן תָּלוּי עָלָיו כֹּל שִׁלְטֵי הַגִּבּוֹרִים: (ה) שְׁנֵי שָׁדַיִךְ כִּשְׁנֵי עֳפָרִים תְּאוֹמֵי צְבִיָּה הָרוֹעִים בַּשּׁוֹשַׁנִּים: (ו) עַד שֶׁיָּפוּחַ הַיּוֹם וְנָסוּ הַצְּלָלִים אֵלֶּךְ לִי אֶל הַר הַמּוֹר וְאֶל גִּבְעַת הַלְּבוֹנָה: (ז) כֻּלָּךְ יָפָה רַעְיָתִי וּמוּם אֵין בָּךְ: (ח) אִתִּי מִלְּבָנוֹן כַּלָּה אִתִּי מִלְּבָנוֹן תָּבוֹאִי תָּשׁוּרִי מֵרֹאשׁ אֲמָנָה מֵרֹאשׁ שְׂנִיר וְחֶרְמוֹן מִמְּעֹנוֹת אֲרָיוֹת מֵהַרְרֵי נְמֵרִים: (ט) לִבַּבְתִּנִי אֲחֹתִי כַלָּה לִבַּבְתִּינִי בְּאַחַד }בְּאַחַת{ מֵעֵינַיִךְ בְּאַחַד עֲנָק מִצַּוְּרֹנָיִךְ: (י) מַה יָּפוּ דֹדַיִךְ אֲחֹתִי כַלָּה מַה טֹּבוּ דֹדַיִךְ מִיַּיִן וְרֵיחַ שְׁמָנַיִךְ מִכָּל בְּשָׂמִים: (יא) נֹפֶת תִּטֹּפְנָה שִׂפְתוֹתַיִךְ כַּלָּה דְּבַשׁ וְחָלָב תַּחַת לְשׁוֹנֵךְ וְרֵיחַ שַׂלְמֹתַיִךְ כְּרֵיחַ לְבָנוֹן: (יב) גַּן נָעוּל אֲחֹתִי כַלָּה גַּל נָעוּל מַעְיָן חָתוּם: (יג) שְׁלָחַיִךְ פַּרְדֵּס רִמּוֹנִים עִם פְּרִי מְגָדִים כְּפָרִים עִם נְרָדִים: (יד) נֵרְדְּ וְכַרְכֹּם קָנֶה וְקִנָּמוֹן עִם כָּל עֲצֵי לְבוֹנָה מֹר וַאֲהָלוֹת עִם כָּל רָאשֵׁי בְשָׂמִים: (טו) מַעְיַן גַּנִּים בְּאֵר מַיִם חַיִּים וְנֹזְלִים מִן לְבָנוֹן: (טז) עוּרִי צָפוֹן וּבוֹאִי תֵימָן הָפִיחִי גַנִּי יִזְּלוּ בְשָׂמָיו יָבֹא דוֹדִי לְגַנּוֹ וְיֹאכַל פְּרִי מְגָדָיו:
פרק ה
(א) בָּאתִי לְגַנִּי אֲחֹתִי כָלָּה אָרִיתִי מוֹרִי עִם בְּשָׂמִי אָכַלְתִּי יַעְרִי עִם דִּבְשִׁי שָׁתִיתִי יֵינִי עִם חֲלָבִי אִכְלוּ רֵעִים שְׁתוּ וְשִׁכְרוּ דּוֹדִים: (ב) אֲנִי יְשֵׁנָה וְלִבִּי עֵר קוֹל דּוֹדִי דוֹפֵק פִּתְחִי לִי אֲחֹתִי רַעְיָתִי יוֹנָתִי תַמָּתִי שֶׁרֹאשִׁי נִמְלָא טָל קְוֻּצּוֹתַי רְסִיסֵי לָיְלָה: (ג) פָּשַׁטְתִּי אֶת כֻּתָּנְתִּי אֵיכָכָה אֶלְבָּשֶׁנָּה רָחַצְתִּי אֶת רַגְלַי אֵיכָכָה אֲטַנְּפֵם: (ד) דּוֹדִי שָׁלַח יָדוֹ מִן הַחֹר וּמֵעַי הָמוּ עָלָיו: (ה) קַמְתִּי אֲנִי לִפְתֹּחַ לְדוֹדִי וְיָדַי נָטְפוּ מוֹר וְאֶצְבְּעֹתַי מוֹר עֹבֵר עַל כַּפּוֹת הַמַּנְעוּל: (ו) פָּתַחְתִּי אֲנִי לְדוֹדִי וְדוֹדִי חָמַק עָבָר נַפְשִׁי יָצְאָה בְדַבְּרוֹ בִּקַּשְׁתִּיהוּ וְלֹא מְצָאתִיהוּ קְרָאתִיו וְלֹא עָנָנִי: (ז) מְצָאֻנִי הַשֹּׁמְרִים הַסֹּבְבִים בָּעִיר הִכּוּנִי פְצָעוּנִי נָשְׂאוּ אֶת רְדִידִי מֵעָלַי שֹׁמְרֵי הַחֹמוֹת: (ח) הִשְׁבַּעְתִּי אֶתְכֶם בְּנוֹת יְרוּשָׁלִָם אִם תִּמְצְאוּ אֶת דּוֹדִי מַה תַּגִּידוּ לוֹ שֶׁחוֹלַת אַהֲבָה אָנִי: (ט) מַה דּוֹדֵךְ מִדּוֹד הַיָּפָה בַּנָּשִׁים מַה דּוֹדֵךְ מִדּוֹד שֶׁכָּכָה הִשְׁבַּעְתָּנוּ: (י) דּוֹדִי צַח וְאָדוֹם דָּגוּל מֵרְבָבָה: (יא) רֹאשׁוֹ כֶּתֶם פָּז קְוּצּוֹתָיו תַּלְתַּלִים שְׁחֹרוֹת כָּעוֹרֵב: (יב) עֵינָיו כְּיוֹנִים עַל אֲפִיקֵי מָיִם רֹחֲצוֹת בֶחָלָב יֹשְׁבוֹת עַל מִלֵּאת: (יג) לְחָיָו כַּעֲרוּגַת הַבֹּשֶׂם מִגְדְּלוֹת מֶרְקָחִים שִׂפְתוֹתָיו שׁוֹשַׁנִּים נֹטְפוֹת מוֹר עֹבֵר: (יד) יָדָיו גְּלִילֵי זָהָב מְמֻלָּאִים בַּתַּרְשִׁישׁ מֵעָיו עֶשֶׁת שֵׁן מְעֻלֶּפֶת סַפִּירִים: (טו) שׁוֹקָיו עַמּוּדֵי שֵׁשׁ מְיֻסָּדִים עַל אַדְנֵי פָז מַרְאֵהוּ כַּלְּבָנוֹן בָּחוּר כָּאֲרָזִים: (טז) חִכּוֹ מַמְתַקִּים וְכֻלּוֹ מַחֲמַדִּים זֶה דוֹדִי וְזֶה רֵעִי בְּנוֹת יְרוּשָׁלִָם:
פרק ו
(א) אָנָה הָלַךְ דּוֹדֵךְ הַיָּפָה בַּנָּשִׁים אָנָה פָּנָה דוֹדֵךְ וּנְבַקְשֶׁנּוּ עִמָּךְ: (ב) דּוֹדִי יָרַד לְגַנּוֹ לַעֲרוּגוֹת הַבֹּשֶׂם לִרְעוֹת בַּגַּנִּים וְלִלְקֹט שׁוֹשַׁנִּים: (ג) אֲנִי לְדוֹדִי וְדוֹדִי לִי הָרֹעֶה בַּשּׁוֹשַׁנִּים: (ד) יָפָה אַתְּ רַעְיָתִי כְּתִרְצָה נָאוָה כִּירוּשָׁלָם אֲיֻמָּה כַּנִּדְגָּלוֹת: (ה) הָסֵבִּי עֵינַיִךְ מִנֶּגְדִּי שֶׁהֵם הִרְהִיבֻנִי שַׂעְרֵךְ כְּעֵדֶר הָעִזִּים שֶׁגָּלְשׁוּ מִן הַגִּלְעָד: (ו) שִׁנַּיִךְ כְּעֵדֶר הָרְחֵלִים שֶׁעָלוּ מִן הָרַחְצָה שֶׁכֻּלָּם מַתְאִימוֹת וְשַׁכֻּלָה אֵין בָּהֶם: (ז) כְּפֶלַח הָרִמּוֹן רַקָּתֵךְ מִבַּעַד לְצַמָּתֵךְ: (ח) שִׁשִּׁים הֵמָּה מְּלָכוֹת וּשְׁמֹנִים פִּילַגְשִׁים וַעֲלָמוֹת אֵין מִסְפָּר: (ט) אַחַת הִיא יוֹנָתִי תַמָּתִי אַחַת הִיא לְאִמָּהּ בָּרָה הִיא לְיוֹלַדְתָּהּ רָאוּהָ בָנוֹת וַיְאַשְּׁרוּהָ מְלָכוֹת וּפִילַגְשִׁים וַיְהַלְלוּהָ: (י) מִי זֹאת הַנִּשְׁקָפָה כְּמוֹ שָׁחַר יָפָה כַלְּבָנָה בָּרָה כַּחַמָּה אֲיֻמָּה כַּנִּדְגָּלוֹת: (יא) אֶל גִּנַּת אֱגוֹז יָרַדְתִּי לִרְאוֹת בְּאִבֵּי הַנָּחַל לִרְאוֹת הֲפָרְחָה הַגֶּפֶן הֵנֵצוּ הָרִמֹּנִים: (יב) לֹא יָדַעְתִּי נַפְשִׁי שָׂמַתְנִי מַרְכְּבוֹת עַמִּי נָדִיב:
פרק ז
(א) שׁוּבִי שׁוּבִי הַשּׁוּלַמִּית שׁוּבִי שׁוּבִי וְנֶחֱזֶה בָּךְ מַה תֶּחֱזוּ בַּשּׁוּלַמִּית כִּמְחֹלַת הַמַּחֲנָיִם: (ב) מַה יָּפוּ פְעָמַיִךְ בַּנְּעָלִים בַּת נָדִיב חַמּוּקֵי יְרֵכַיִךְ כְּמוֹ חֲלָאִים מַעֲשֵׂה יְדֵי אָמָּן: (ג) שָׁרְרֵךְ אַגַּן הַסַּהַר אַל יֶחְסַר הַמָּזֶג בִּטְנֵךְ עֲרֵמַת חִטִּים סוּגָה בַּשּׁוֹשַׁנִּים: (ד) שְׁנֵי שָׁדַיִךְ כִּשְׁנֵי עֳפָרִים תָּאֳמֵי צְבִיָּה: (ה) צַוָּארֵךְ כְּמִגְדַּל הַשֵּׁן עֵינַיִךְ בְּרֵכוֹת בְּחֶשְׁבּוֹן עַל שַׁעַר בַּת רַבִּים אַפֵּךְ כְּמִגְדַּל הַלְּבָנוֹן צוֹפֶה פְּנֵי דַמָּשֶׂק: (ו) רֹאשֵׁךְ עָלַיִךְ כַּכַּרְמֶל וְדַלַּת רֹאשֵׁךְ כָּאַרְגָּמָן מֶלֶךְ אָסוּר בָּרְהָטִים: (ז) מַה יָּפִית וּמַה נָּעַמְתְּ אַהֲבָה בַּתַּעֲנוּגִים: (ח) זֹאת קוֹמָתֵךְ דָּמְתָה לְתָמָר וְשָׁדַיִךְ לְאַשְׁכֹּלוֹת: (ט) אָמַרְתִּי אֶעֱלֶה בְתָמָר אֹחֲזָה בְּסַנְסִנָּיו וְיִהְיוּ נָא שָׁדַיִךְ כְּאֶשְׁכְּלוֹת הַגֶּפֶן וְרֵיחַ אַפֵּךְ כַּתַּפּוּחִים: (י) וְחִכֵּךְ כְּיֵין הַטּוֹב הוֹלֵךְ לְדוֹדִי לְמֵישָׁרִים דּוֹבֵב שִׂפְתֵי יְשֵׁנִים: (יא) אֲנִי לְדוֹדִי וְעָלַי תְּשׁוּקָתוֹ: (יב) לְכָה דוֹדִי נֵצֵא הַשָּׂדֶה נָלִינָה בַּכְּפָרִים: (יג) נַשְׁכִּימָה לַכְּרָמִים נִרְאֶה אִם פָּרְחָה הַגֶּפֶן פִּתַּח הַסְּמָדַר הֵנֵצוּ הָרִמּוֹנִים שָׁם אֶתֵּן אֶת דֹּדַי לָךְ: (יד) הַדּוּדָאִים נָתְנוּ רֵיחַ וְעַל פְּתָחֵינוּ כָּל מְגָדִים חֲדָשִׁים גַּם יְשָׁנִים דּוֹדִי צָפַנְתִּי לָךְ:
פרק ח
(א) מִי יִתֶּנְךָ כְּאָח לִי יוֹנֵק שְׁדֵי אִמִּי אֶמְצָאֲךָ בַחוּץ אֶשָּׁקְךָ גַּם לֹא יָבוּזוּ לִי: (ב) אֶנְהָגֲךָ אֲבִיאֲךָ אֶל בֵּית אִמִּי תְּלַמְּדֵנִי אַשְׁקְךָ מִיַּיִן הָרֶקַח מֵעֲסִיס רִמֹּנִי: (ג) שְׂמֹאלוֹ תַּחַת רֹאשִׁי וִימִינוֹ תְּחַבְּקֵנִי: (ד) הִשְׁבַּעְתִּי אֶתְכֶם בְּנוֹת יְרוּשָׁלָם מַה תָּעִירוּ וּמַה תְּעֹרְרוּ אֶת הָאַהֲבָה עַד שֶׁתֶּחְפָּץ: (ה) מִי זֹאת עֹלָה מִן הַמִּדְבָּר מִתְרַפֶּקֶת עַל דּוֹדָהּ תַּחַת הַתַּפּוּחַ עוֹרַרְתִּיךָ שָׁמָּה חִבְּלַתְךָ אִמֶּךָ שָׁמָּה חִבְּלָה יְלָדַתְךָ: (ו) שִׂימֵנִי כַחוֹתָם עַל לִבֶּךָ כַּחוֹתָם עַל זְרוֹעֶךָ כִּי עַזָּה כַמָּוֶת אַהֲבָה קָשָׁה כִשְׁאוֹל קִנְאָה רְשָׁפֶיהָ רִשְׁפֵּי אֵשׁ שַׁלְהֶבֶתְיָה: (ז) מַיִם רַבִּים לֹא יוּכְלוּ לְכַבּוֹת אֶת הָאַהֲבָה וּנְהָרוֹת לֹא יִשְׁטְפוּהָ אִם יִתֵּן אִישׁ אֶת כָּל הוֹן בֵּיתוֹ בָּאַהֲבָה בּוֹז יָבוּזוּ לוֹ: (ח) אָחוֹת לָנוּ קְטַנָּה וְשָׁדַיִם אֵין לָהּ מַה נַּעֲשֶׂה לַאֲחֹתֵנוּ בַּיּוֹם שֶׁיְּדֻבַּר בָּהּ: (ט) אִם חוֹמָה הִיא נִבְנֶה עָלֶיהָ טִירַת כָּסֶף וְאִם דֶּלֶת הִיא נָצוּר עָלֶיהָ לוּחַ אָרֶז: (י) אֲנִי חוֹמָה וְשָׁדַי כַּמִּגְדָּלוֹת אָז הָיִיתִי בְעֵינָיו כְּמוֹצְאֵת שָׁלוֹם: (יא) כֶּרֶם הָיָה לִשְׁלֹמֹה בְּבַעַל הָמוֹן נָתַן אֶת הַכֶּרֶם לַנֹּטְרִים אִישׁ יָבִא בְּפִרְיוֹ אֶלֶף כָּסֶף: (יב) כַּרְמִי שֶׁלִּי לְפָנָי הָאֶלֶף לְךָ שְׁלֹמֹה וּמָאתַיִם לְנֹטְרִים אֶת פִּרְיוֹ: (יג) הַיּוֹשֶׁבֶת בַּגַּנִּים חֲבֵרִים מַקְשִׁיבִים לְקוֹלֵךְ הַשְׁמִיעִינִי: (יד) בְּרַח דּוֹדִי וּדְמֵה לְךָ לִצְבִי אוֹ לְעֹפֶר הָאַיָּלִים עַל הָרֵי בְשָׂמִים:
דיסקאווער שרייבט
א גרויסן יישר כח מאירקע ווער עס האט נישט קיין הגדה אדער סתם אז איינער וויל זיך שפילן מיטן קאמפיוטער ביים סדר וועט שוין האבן א גיטען לימוד זכות (נ"ב דער סדר איז דאך פאר א גאנץ יאר וועט דאס שוין אויך זיין א לימוד זכות פאר א גאנץ יאר)
allnewspic
14:2 29/3/2005 - נשלח ב
--------------------------------------------------------------------------------
זייער שיין
פייפער
מנהל לחץ כאן לסגירת האשכול
פורומים > אקטואליה וחדשות > חדשות אנש בארהב ובעולם > תורות וסיפורים לפסח
שלח לחבר הוסף לדף אישי שלח תגובה צ'ט הפורום
שאלות ותשובות משוב ותמיכה פרסום תקנון ותנאי שימוש אתר הבית צור קשר
Copyright©1999-2005, הייד פארק *
|
|
|
|
|
|
| נשלח ב-31/3/2005 06:09 |
|
| |
שינוי פרטים | דף אישי | תיבה קולית | תיבה אישית - מאירקע | יציאה
כניסה למנהלים
| הפוך למנהל
| הרשם
| פורומים
| צ'ט
| ראשי
|
שלח לחבר הוסף לדף אישי שלח תגובה צ'ט הפורום
פורומים > אקטואליה וחדשות > חדשות אנש בארהב ובעולם > הלכות פסח
נושא מחבר
6:30 11/3/2004 - נשלח ב
--------------------------------------------------------------------------------
נעשה ע"י הרב וייכברויט
לערנען הלכות פסח:
דרייסיג טעג פאר פסח הייבן מיר שוין אן צו לערנען הלכות פסח און אזוי אויך אלע אנדערע ימים טובים. מען לערנט דאס ארויס פון משה רבינו, ווייל אין פסח האט משה רבינו שוין גערעדט צו די יודען וועגען פסח שני, און פון פסח ביז פסח שני איז 30 טעג.
מעות חטים:
מען דארף זארגן אז יעדער איד זאל האבן וואס ער דארף אויף פסח, וועגן דעם איז דא אין יעדע קהלה מענטשען וואס גייען ארום צוזאמען צו שטעלען געלט אויף "מעות חטים" כדי אז מען זאל זיין פארזיכערט אז יעדער יוד זאל האבן "צרכי החג".
רייניגן אויף פסח:
ווען מען איז עוסק אין רייניגען אויף פסח דארף מען זעהן אז עס זאל זיין מיט שמחה און חשק, ווייל ווען מען איז עוסק אין רייניגען אויף פסח איז דאס א הכנה צו דער מצוה פון "תשביתו".
ספרים וואס מען נוצט א גאנץ יאהר און מען איז נישט מקפיד אז עס זאל נישט חמץ'יג ווערען זאל מען זייער גוט אויסרייניגן, און אפילו דעמאלס זאל מען דאס נישט נוצען ביים פסח טיש נאר האלטען אפגעזינדערט פון די פסח'דיגע מאכלים. אסאך יודען פירען זיך צו האבען באזונדערע ספרים אויף פסח.
חודש ניסן:
חודש ניסן ווערט אנגערופען "חודש האביב". "אביב" איז צוזאמען געשטעלט פון צוויי ווערטער "אב י"ב". דאס מיינט דער פאטער און הויפט פון די צוועלף חדשים.
וועגען חודש ניסן זאגט די תורה, "החדש הזה לכם", לכם איז די זעלבע אותיות ווי מלך, מרמז צו זיין אז חודש ניסן איז דער קעניג פון אלע חדשים.
דער חודש ווערט אנגערופען "החודש אשר ישועות בו מקיפות" דאס מיינט אז דער חודש איז ארומגענומען מיט ישועות.
חודש ניסן האט מען אויפגעשטעלט דעם משכן, און עס האט זיך אנגעהויבן די חנוכת הנשיאים. די גמרא זאגט אין מסכת מגילה, אז יום שמיני למלואים איז געווען אזא גרויסע שמחה ביים אייבערשטן אזוי ווי דער טאג וואס ער האט באשאפען דעם הימל און די ערד.
גאנץ חודש ניסן זאגט מען נישט קיין תחנון און נישט קיין צדקתך שבת ביי מנחה, וויבאלד רוב חודש זאגט מען נישט קיין תחנון, ווייל די ערשטע 12 טעג איז געווען די "הקרבת הנשיאים" זאגט מען נישט קיין תחנון, און ערב פסח און אויך גאנץ פסח זאגט מען נישט קיין תחנון, וועגן דעם זאגט מען שוין אויך נישט דעם גאנצען חודש.
מעיקר הדין טאהר מען נישט עסן קיין מצות ערב פסח, אבער מיר פירען זיך אז מען עסט שוין נישט קיין מצות פון ר"ח ניסן. אסאך מענטשען עסן שוין נישט קיין מצות פון פורים.
אין די טעג פון ניסן הויבן אהן צו שפראצן די פרוכט ביימער, דער סדר פון א פרוכט בוים איז, אז קודם קומט ארויס א בלום, און נאכדעם פאלט דאס אראפ און עס קומט ארויס די פרוכט. ווען מען זעהט אין חודש ניסן ווי עס קומט שוין ארויס די בלומעל מאכט מען די ברכה "בָּרוּך אַתָּה יְיָ אֱלוֹהֵינוּ מֶלֶך הָעוֹלָם, שֶׁלֹא חִיסַר בָּעוֹלָמוֹ כְּלוּם (דָבָר) וּבָרָא בוֹ בְּרִיוֹת טוֹבוֹת וְאִילָנוֹת טוֹבוֹת לֵיהָנוֹת בָּהֶם בְּנֵי אָדָם":
ווען די בלימען זענן שוין אראפגעפאלן און די פירות הויבן שוין אהן צו וואקסען מאכט מען שוין נישט די ברכה.
שבת הגדול:
עס איז דא אסאך טעמים, פארוואס דער שבת פאר פסח ווערט אנגערופען שבת הגדול, איין טעם איז ווייל דעם קרבן פסח וואס די יודען האבען מקריב געווען אין מצרים, האט דער אייבערשטער געהייסען אנגרייטען דער צענטע טאג אין ניסן, און אין יענער יאהר איז דאס אויסגעקומען שבת. די מצריים האבען דאס געזען און זיי האבען דאס נישט אויסגעהאלטען, ווייל דאס איז געווען זייער ע"ז, זיי האבען אבער גארנישט געקענט טוהן צו די יודען, וועגען דעם רופען מיר אן דער שבת, "שבת הגדול" וועגען דעם גרויסען נס וואס זיי האבען גארנישט געקענט טוהן.
נאך א טעם, ווייל די יודען האבען דערציילט פאר די גוי'שע בכורים אז דער אייבערשטער וועט זיי אויסהארגענען, זענען זיי געלאפען צו פרעה און צו אנדערע, און געשריגען אז מ'זאל שוין ארויסלאזען די יודען, אויב נישט וועלען מיר שטארבען, זיי האבען אבער נישט מסכים געווען, האבען די בכורים ארויסגענומען זייערע שווערדן, און עס איז געווארען א גרויסע מלחמה צווישען זיי, אויך דאס איז געווען אין שבת. וועגען דעם זאגען מיר "למכה מצרים בבכוריהם," דאס מיינט אז דער אייבערשטער האט גע'הרג'עט די מצריים דרוך זייערע בכורים.
דער מהרי"ד מבעלזא זי"ע פלעגט באפעהלן אויס צו רופען שבת הגדול אין בית המדרש, אז יעדער איינער זאל זעהן גוט אדורך צו לערנען אלע הלכות פון דעם "ליל הסדר". כדי מ'זאל זיך נישט זעצען צום סדר ווי אן "עם הארץ".
עס איז א מנהג אז דער רב זאגט א דרשה שבת הגדול, ווייל אזוי ווי פסח איז דאך דא אזוי פיל הלכות, כדי אז מען זאל גוט קענען די הלכות פון פסח און וויסען פונקטלעך וואס צו טוהן, זאגט דער רב א דרשה און איז מעורר אויף אלע הלכות וועגען עניני החג.
אויב שבת הגדול געפאלט ערב פסח, זאגט מען די דרשה א וואך פריער, כדי אז מען זאל נאך האבען גענוג צייט אלעס מסדר צו זיין.
עס איז דא וואס פירען זיך צו זאגען שבת הגדול נאכמיטאג, פון עבדים היינו ביז לכפר על עוונותינו, ווייל אזוי ווי מיר האבען פריער גערעדט, איז שבת הגדול געווען דער אנהייב פון די ניסים. וועגען דעם הייבען מיר שוין אן צו דערציילען די אלע גרויסע נסים שבת הגדול.
מצות באקן:
מען דארף לכתחלה מהדר זיין צו נוצען פאר די מצות, מעהל וואס איז "שמורה משעת קצירה" דאס מיינט אז פון די צייט וואס מען האט דאס אפגעשניטן איז דאס געווען אפגעהיטען, להלכה איז מען יוצא אפילו מיט מעהל וואס איז געווען "שמורה משעת טחינה" דאס מיינט אפגעהיטען פון ווען מען האט דאס געמאהלן, אבער למעשה פירט מען זיך אז מען זאל נאר נוצט מצות וואס זענען "שמורה משעת קצירה".
עס זענען דא וואס זענען מחמיר און זיי גייען אליין אפשניידן די ווייץ. אויך זענען דא וואס זענען מחמיר אליין צו מאהלן די ווייץ מיט א "רחיים של יד".
די מעהל זאל ליגן אין א קילען פלאץ כדי אז עס זאל נישט שוויצן, וועגען דעם נאכ'ן מאהלן די ווייץ דארף מען ווארטען א טאג, איידער מען נוצט זיי פאר די מצות, ווייל נאכ'ן מאהלן איז די מעהל אביסל ווארעם, אויך זאל מען נישט לייגען איין זאק אויפן צווייטן ווייל אזוי קען די מעהל ווערן אנגעווארעמט.
ביי מצות באקען דארף מען אננעמען וואס מער חומרות. עס איז באקאנט וואס עס שטייט אין דעם ספר "דרך פקודיך" אז דאס וואס מען איז זייער מחמיר ביי מצות באקען, איז נישט קיין "מילי דחסידי", נאר דאס איז "מעיקר הדין" ווייל אפילו אין א רגע וואס מען פאסט נישט אויף געהעריג קען דאס חמץ'יג ווערן, אויך שטייט דארט, אז די אלע וואס לאכן אפ פון די מחמירין זענען "עתידין ליתן את הדין".
די וואסער וואס מען ניצט פאר די מצות דארף זיין "מים שלנו" דאס מיינט וואסער וואס האט איבערגענעכטיגט. מען דארף דאס שעפן פארנאכט, כדי אז די וואסער זאל ווערען איבער נאכט קאלט. מען טאהר דאס נישט שעפן בייטאג ווייל בייטאג זענען די וואסערן אביסל ווארעם.
דער ליקוטי מהרי"ח שרייבט אז ער האט געזעהן ווי דער צאנזער רב זי"ע איז אליין געגאנגען שעפען מים שלנו אין די לעצטע יאהר פאר זיין פטירה כאטש ער איז שוין געווען זייער שוואך.
גלייך ווען די זון גייט אונטער הויבט זיך אהן דער זמן פון שעפען "מים שלנו", און מען מעג שעפן ביז עס ווערט נאכט.
פאר'ן שעפען, זאל מען אפשווענקען די כלי פון שטויב. ביים שעפען זאל מען צודעקען די כלי מיט א ווייסע זויבערע טיכל, און אזוי זאל אריין די וואסער דורכן טיכל, כדי אז די וואסער זאל ווערן גוט דורך געזיפט.
מען באדעקט גוט די כלי, אז ס'זאל ח"ו נישט קענען אריין פאלען אין זיי קיין חמץ. און מען שטעלט עס אוועק אין א קילען ארט.
מען פירט זיך צו וועלגערן רונדיגע מצות, ווייל עס שטייט אין פסוק "עוגות מצות" און "עוגה" קען אויך מיינען, רינדיכיג.
אין שולחן ערוך ווערט געברענגט אז דער רא"ש האט זיך אליינס באמיעט און צוגעהאלפן צו באקען די מצות, און אזוי איז ריכטיג אז יעדער מענטש זאל טוהן.
ביי יעדער מלאכה פון באקען מצות, למשל שעפן די מים שלנו, גיסען די וואסער, קנעטען, וועלגערען, רעדעלען, און פירען די מצות פון איין פלאץ צום צווייטען, זאל מען ארויסזאגן מיט'ן מויל אז מען טוט דאס "לשם מצות מצוה". עס איז זייער וויכטיג אז מען זאל פארשטיין וואס מען זאגט. עס איז דא א גוטע עצה אז פארן באקען די מצות זאל מען ארויסזאגן מיט'ן מויל: אלעס וואס איך גיי טוהן, היט איך אפ פון חמץ "לשם מצות מצוה" דאס מיינט פאר די ערשטע כזית מצה פסח ביינאכט, וואס דאס איז דער חיוב מדאורייתא, ווי עס שטייט אין פסוק "בערב תאכלו מצות".
מען דארף אכטונג געבען נישט צו ארבייטען מיט די טייג אין א פלאץ ווי עס איז ווארעם, ווי למשל לעבען א אויווען, און אפילו נישט ביי א אפענע פענסטער ווי עס שיינט אריין די זון, ווייל די היץ קען גורם זיין אז עס זאל שנעלער חמץ'יג ווערן.
מען דארף זייער אכטונג געבען אז די טייג זאל נישט אנרירען די קליידער, ווייל נאכדעם איז זייער שווער דאס אראפצונעמען, און עס קען אויסקומען אז ביים נעקסטן 18 מינוט זאל עס אנרירען פון די טייג פון די פריעדיגע 18 מינוט.
עס זענען דא וואס פירען זיך אז ווען מען וועלגערט א מצה, זאל מען נאר וועלגערען אויף איין זייט פון דער מצה, און דאס נישט איבערדרייען.
עס איז זייער וויכטיג אז די אלע וואס ארבייטן מיט די טייג זאלן זיך אפשניידן די נעגל, כדי אז עס זאל נישט אריינגיין אין זיי קיין טייג.
בשעת מען ארבייט מיט די טייג דארף מען זייער אכטונג געבען אז מען זאל גוט אויסארבייטן די גאנצע מצה, און מען זאל נישט לאזען א חלק פון די מצה אהן ארבייט.
די עיקר זריזות דארף זיין נאכדעם וואס מען הויבט אהן אויסציוועלגערען די מצה, ווייל דעמאלס איז שוין דער מצה ווארעם געווארן פון ארבייט און אויב מען לאזט דאס אפילו א רגע אהן ארבייט קען דאס חמץ'יג ווערן.
ארבייטען מיט די מצה מיינט נישט טאפען אדער דרייען אדער ריקען די מצה, וועגן דעם דארף מען זיין זייער געווארענט אז כאטש די מצה איז שוין פערטיג זאל מען ווייטער וועלגערען אדער אויסרעדעלען די מצה.
וועגען דעם דארף מען אכטונג געבען, אז ווען מען גיבט די מצה צום רעדלען זאל מען תיכף אנהייבען צו רעדעלען די מצה, און אויב די טיש פונ'ם רעדלער איז פיל מיט אנדערע מצות זאל מען ווייטער אויסוועלגערען די מצה, ביז דער רעדלער איז גרייט אנצוהייבען מיט זיין מצה, ווייל אין א רגע אויב מען ארבייט נישט דערמיט, קען עס חמץ'יג ווערן.
די זעלבע איז נאכן רעדלען די מצה, זאל מען נישט לאזן די מצה הענגען אויף'ן שטעקען אהן "עסק" נאר תיכף ווען די מצה איז אויסגערעדעלט זאל מען דאס אריינלייגען אין אויווען. ממילא, אויב מען זעהט אז דער שיבער איז נאכנישט גרייט צו נעמען די מצות זאל דער רעדלער ווייטער רעדעלען די מצה.
ווען מען פירט אריין די מצות אין אויווען דארף מען אכטונג געבען אז מען זאל דאס טוהן זייער שנעל און אפילו זיך נישט אפשטעלען פאר קיין רגע ווייל דארט איז זייער א הייסע צימער און עס קען זייער שנעל חמץ'יג ווערען, וועגן דעם איז דער מנהג אין אסאך בעקערייען אז דער "שיבער" גייט אליין נעמען די מצות, און ער לייגט דאס גלייך אריין אין אויווען, כדי אז מען זאל נישט שטיין אפילו א רגע לעבען די אויווען מיט די מצות אין די האנט אין די צייט וואס מען גיבט איבער די מצות פאר'ן שיבער.
אויך איז וויכטיג אז די שטעקענעס וואס מען לייגט אריין אין אויווען זאל מען שנעל אוועקנעמען כדי אז דער שטעקען זאל נישט זיין הייס. אין אסאך בעקערייען איז איינגעפירט אז א באזונדערע מענטש איז געשטעלט "שנעל" אוועקצונעמען די שטעקענעס נאכן אריינפירען די מצה אין אויווען.
ווען מען לייגט אריין די מצה אינעם אויווען זאל'ן די מצות זיך נישט ארנרירען איינער אין צווייטען, ווייל ביי דעם פלאץ ווי דער מצה רירט אהן דעם צווייטען מצה קען דער פייער נישט געהעריג צוקומען און אזוי קען יענע שטיקל חמץ'דיג ווערען, בדיעבד אויב עס האט יא אנגערירט זאל מען אראפברעכען יענעם שטיקל, און אויך ארום און ארום.
אויך דארף דער שיבער זייער אכטונג געבען נישט ארויסצונעמען קיין מצה איידער עס ווערט אינגאנצען אויסגעבאקען, און אפילו ער לייגט דאס צוריק, קען עס אינצווישען חמץ'דיג ווערן.
נארמאל נעמט מען חלה, באלד ווען מען מאכט דעם טייג, אבער ביי מצות נעמט מען חלה נאכדעם וואס די מצות זענען שוין געענדיגט.
אויב עס מאכט זיך אז א מצה איז געווארן א "כפולה" (א קנייטש) וויבאלד אינצווישען קומט נישט געהעריג צו די היץ פון אויווען, זאל מען אראפברעכען יענער שטיקל און אויך ארום און ארום.
אויב עס מאכט זיך אז א מצה איז געווארן א "נפוחה" (דאס מיינט אז די גאנצע מצה האט זיך געהויבען אזוי ווי א בארג, אדער עס איז געווארן אויפגעבלאזען דאס הייסט אז עס האט זיך אפגעטיילט די אויבערשטער חלק פון די אונטערשטער חלק) איז וויבאלד מיר באקען דינע מצות דארף מען נישט חושש זיין אז דאס איז א סימן פון חמץ און אסר'ן די גאנצע מצה, נאר מען ברעכט אראפ יענער שטיקל אזוי ווי מען האט געטוהן ביי א מצה כפולה.
עס איז זייער וויכטיג צו שטעלען א מענטש א ירא שמים צו טאפן די מצות ווען די מצות קומען ארויס פון אויווען, כדי צו זעהן צו די מצה איז גוט אויסגעבאקען. עס פעלט אויס אז דער "טאפער" זאל זיין א מומחה, ווייל ווען א מצה קומט ארויס פון אויווען און עס איז בריעדיג הייס איז עס אייביג אביסעל ווייך, און ווען עס ווערט אויסגעקילט איז עס אייביג פארהארטעוועט, אפילו עס איז נישט געווען אזוי גוט אויסגעבאקען, וועגן דעם דארף דער טאפער משער זיין אז עס זאל נאך זיין אביסל הייס בשעת ער טאפט די מצות, כדי אז ער זאל גוט וויסען צו די מצה איז אינגאנצען אויסגעבאקען.
איסור חמץ:
דער רדב"ז שרייבט אז דער טעם פארוואס חמץ איז אסור אפילו "במשהו" איז, וויבאלד חמץ איז מרמז אויף'ן יצר הרע, וואס דאס איז דאך דער ריכטיגער "שאור שבעיסה", וועגן דעם דארף מען דאס זייער גוט אויפזיכן, אין איהם פארטרייבן ווי עס דארף צו זיין, און נישט איבערלאזן אפילו קיין "משהו".
אויך פירט מען זיך פסח זייער אסאך חומרות מער ווי א גאנץ יאהר, און אזוי דארף מען זיך טאקע פירן און "חס ושלום" נישט פארענדערן פון די חומרות וואס די עלטערען האבן מחמיר געווען.
יעדער רגע אין פסח וואס עס טרעפט זיך חמץ ביי א יוד אין רשות איז ער עובר דעם איסור וואס אין דעם איז דא 2 לאווין, און 1 עשה, (איין לאו "לא יראה לך חמץ וגו'" דער צווייטער לאו איז "שבעת ימים שאור לא ימצא בבתיכם וגו'" און דער עשה איז "אך ביום הראשון תשביתו שאור מבתיכם").
אין פסח איז חמץ אסור בהנאה. מן התורה איז דער איסור פון "הנאה" האבן פון חמץ, אדער פון האבן חמץ אין שטוב, ערשט פון חצות פון ערב פסח (דער אנהייב פון די זיבעטע שעה פון טאג) אבער מדרבנן הייבט זיך דאס שוין אהן א שעה פריער (דער אנהייב פון דער זעקסטע שעה פון טאג).
דער סוף זמן אכילת חמץ מן התורה איז פון חצות, און מדרבן איז דער איסור שוין צוויי שעה פריער.
מען טאהר נישט עסען אין פסח קיין חמץ אפילו חמץ וואס איז נישט זיינע. מדאורייתא איז מען נאר עובר אויף חמץ אליין, אדער א מאכל וואס האט אין זיך אריינגעמישט אסאך חמץ. אבער אויב עס איז דא 60 מאהל אזויפיל פון אנדערע זאכן אריינגעמישט מיט'ן חמץ, ווערט די חמץ בטל. אבער מדרבנן טאר מען דאס נישט עסען אפילו עס איז אויסגעמישט מיט אנדערע זאכען אפילו מער ווי שישים, דאס הייסט אז ביי חמץ זאגן מיר נישט קיין ביטול, די איינציגסטער זאך וואס קען זיך יא אויסמישען איז "לח בלח" און נאר פאר פסח, דאס הייסט אז אויב א פליסיגע זאך (אזוי ווי וואסער) האט זיך אויסגעמישט מיט א פליסיגע חמץ'יגע זאך, ווערט דאס יא בטל בששים, אבער אויב עס האט זיך אויסגעמשיט אין פסח ווערט דאס נישט בטל.
מנהגי ישראל:
מיר פירען זיך נישט צו נוצן אין פסח קיין "קטניות" דאס הייסט בונדלך, רייז, וכדו'. דער טעם דערפון איז, וויבאלד מען קען מאכן מעהל פון קטניות, כדי אז מען זאל זיי נישט פארטוישען מיט אמת'דיגע מעהל, ניצט מען נישט קיין קטניות פסח, אבער צו האלטען אין שטוב איז נישט דא קיין איסור.
אסאך יודן האבן א חומרא נישט צו ניצן קיין אויל נאר דווקא "שמאלץ" (פעטנס פון פלייש), די וואס נוצן יא אנדערע אויל דארפן אכטונג געבן אז די אויל זאל נישט זיין געמאכט פון קטניות.
מען פירט זיך אז די מצות זאלן נישט נאס ווערן, וועגן דעם לאזט מען נישט די מצות ליגן אויפ'ן טיש, נאר מען לייגט דאס אריין אין א "מצה טאש" כדי אז עס זאל נישט נאס ווערן. אין רוב ערטער האט מען נישט אנגענומען די חומרא אחרון של פסח.
אסאך יודן פירן זיך נישט צו נוצן קיין "צוקער" אין פסח, ווי אויך קיין שום געקויפטע זאכען. וועגען דעם איז דא וואס פירען זיך אז "ציקער" וואס מען נוצט אויף פסח, קאכט מען אפ פאר פסח מיט וואסער, און אזוי ווערט דאס אויסגעמישט "לח בלח" פאר פסח, און אויב עס איז געווען אין דעם חמץ ווערט דאס בטל בששים.
עס איז דא א מנהג ישראל אז פסח מישט מען זיך נישט, אפילו מיט מענטשען וואס א גאנץ יאהר עסט מען יא ביי זיי אין שטוב, וועגן דעם נוצט מען נאר אזעלכע זאכן וואס איז געמאכט ביי זיך אין שטוב.
אסאך יודן פירן זיך אז פסח ניצט מען נאר אזעלכע וואסער וואס מען האט געשעפט פון פאר פסח, אנדערע לייגן נאר ארויף א "זייעהר" אויף'ן קראן און זיי נוצן יא פרישער וואסער.
מען פירט זיך אז פסח עסט מען נאר אזעלכע פרוכט וואס מען קען אפשיילען.
עס איז א מנהג ישראל צו טרינקען "בארשט" פסח, דאס איז ווייל די צדוקים פלעגן זאגן אז "כל מחמצת לא תאכלו" מיינט יעדער זויערע זאך טאהר מען נישט עסן אין פסח, וועגן דעם כדי "להוציא מלבם" פירען מיר זיך דוקא יא צו טרינקען א זויערע געטראנק.
מען פירט זיך אז פסח איז מען נישט מחדש קיין נייע מאכלים, דאס הייסט אז א מאכל וואס די עלטערן האבן נישט געגעסן אין פסח עסט מען נישט.
מכירת חמץ:
מען דארף זיין זייער געווארענט אז ווען מען מאכט מכירת חמץ זאל מען וויסען אז דאס איז א ריכטיגע מכירה, און מען זאל פארשטיין וואס מען טוט.
זייער אסאך פירן זיך אז מען פארקויפט נישט קיין ריכטיגע חמץ, אבער די וואס האבן זייער אסאך חמץ ווי צום ביישפיל א גראסערי אדער א בעקעריי, וואס עס איז דא א גרויסען "הפסד" פארקויפט מען יא און דאס איז א ריכטיגער מכירה.
מען דארף וויסן וועלכע זאכען מען פארקויפט, און ווי עס ליגט די חמץ וואס מען גייט פארקויפן. עס זענען דא וואס זענען מחמיר אז מען זאל אויך וויסן וויפיל געלט די חמץ זענען ווערט וואס מען גייט פארקויפען.
אויך איז וויכטיג אז מען זאל מאכן א סימן אויף די אלע ערטער וואס מען פארקויפט, כדי אז מען זאל געדענקען זיך נישט צו באנוצען מיט זיי אין פסח.
אויב מען פארט אוועק אויף פסח דארף מען איבערלאזן א שליסל, און אריינשרייבן אין'ם מכירה "ווי דער שליסל ליגט", כדי אז עס זאל זיין מעגליך פאר'ן גוי צוצוקומען צו זיין חמץ.
ערב פסח נאך חצות אויב מען טרעפט חמץ דארף מען עס פארברענען, און עס העלפט נישט קיין ביטול.
אויב מען טרעפט חמץ אין פסח, דארף מען דאס צודעקען מיט א כלי און מען טאהר דאס נישט מטלטל זיין ווייל חמץ אין פסח איז מוקצה, און חול המועד דארף מען דאס פארברענען.
הגעלת כלים:
כלים וואס מען נוצט א גאנץ יאהר און מען וויל זיי נוצען פסח, דארף מען כשר'ן.
איידער מען כשר'ט דארף מען גוט אפוואשען די זאך וואס מען גייט כשר'ן כדי אז עס זאל זיין גוט ריין.
איידער מען כשר'ט נוצט מען נישט די זאך וואס מען גייט כשר'ן 24 שעה, מיט קיין הייסע חמץ, כדי אז דער כלי זאל זיין "אינו בן יומו".
דער כלל איז ביי כשר'ן "כבולעו כך פולטו" (אזוי ווי עס איז געווארן איינגעשלינגן, ווערט דאס אויסגעשפיגן). דאס מיינט אויב די איסור איז אריין דארך א געקאכטע זאך, דארף מען דאס כשר'ן מיט געקאכטע וואסער, און אויב די היץ איז אריין דורך פייער (למשל א אויווען) דארף מען דאס גליען מיט פייער.
ווען מען כשר'ט דארף מען זיכער מאכן אז די וואסער זאל זיין גאהר הייס, דאס הייסט אז מען זעהט ווי עס "בָּאבִּלט".
אויב מען וויל כשר'ן א "סינק", וויבאלד מען קען דאך דאס נישט אריינלייגן ממש אין הייס וואסער, און ווען מען גיסט ארויף פון א טאפ צו א צווייטע זאך, ווערט דאך די וואסער קילער, וועגן דעם זאל מען קודם אנגליען א שטיין אויף פייער, און נאכדעם וואס דער שטיין איז שוין גוט הייס (רויט) האלט מען אהן דעם שטיין אין איין האנט מיט א צווענגל, און מיט די אנדערע האנט גיסט מען ארויף די הייסע וואסער, אז די וואסער זאל קודם ארויפרינען אויף די שטיין און אזוי וועט די וואסער נאכאמאהל ווערן זייער הייס, און אזוי זאל דאס רינען אויף די פלאץ וואס מען וויל כשר'ן.
עס איז זייער וויכטיג אז פאר'ן כשר'ן זאל מען זיך קודם גוט אדורך רעדן מיט א מורה הוראה, צו וויסן וועלכע זאכן מען קען יא כשר'ן און וועלכע נישט.
באלד נאכן כשר'ן גיסט מען שנעל אהן די זאך וואס מען האט גע'כשר'ט מיט קאלטע וואסער.
הלכות פון בדיקת חמץ:
דער זמן פון בדיקת חמץ איז, דעם פערצענטן טאג פון חודש ניסן, אנפאנג נאכט.
א האלבע שעה פאר'ן זמן פון בדיקת חמץ, טאר מען נישט אנהייבען צו עסן א סעודה אדער אנהויבען א ארבעט.
דער וואס וויל לערנען, מוז בעטן פון זיין חבר אז ער זאל איהם דערמאנען ווען עס קומט אהן די צייט פון בדיקת חמץ.
מען דאווענט מעריב גלייך ווען עס ווערט נאכט, און מען איילט זיך בודק חמץ צו זיין.
פאר דעם בדיקה, איז א מנהג אז מען לייגט אוועק 10 שטיקלעך ברויט, ווייניגער ווי א כזית, אויף די ערטער וואס מען איז מחויב בודק חמץ צו זיין. דער באר היטב ברענגט בשם דער אר"י ז"ל, אז דאס איז ע"פ סוד גדול.
עס איז גוט צו נוצען אזעלכע שטיקלעך וואס ברעקלען זיך נישט, אויך זאל מען זיי לייגען אין ערטער ווי קליינע קינדער קענען נישט דארט צוקומען.
פאר'ן בדיקה לייגט מען אוועק אין א זייט די חמץ וואס מען וויל עסן ערב פסח אין דער פרי.
די בדיקה דארף זיין דורך די לעכטיגקייט פון א שעוה לעכט. מ'זאל נישט נוצען גרויסע לעכט וואס דער פלאם ווארפט זיך אזוי ווי א הבדלה לעכט. ווייל דעמאלס וועט מען מורא האבען צו פיהרן די לעכט ביי די לעכער און שפאלטענס. אויך איז א מנהג מיטצונעמען א פעדער.
איידער מען גייט בודק חמץ זיין, וואשט מען זיך די הענט. מען צינדט אהן דאס לעכטל, און מען זאגט די ברכה: "אשר קדשנו במצותיו וצונו על ביעור חמץ". און מען הויבט אהן בודק חמץ צו זיין.
די ברכה פון "על ביעור חמץ" גייט ארויף אויף 4 זאכן: 1) בדיקה פון ביינאכט, 2) ביטול חמץ פון נאך די בדיקה, 3) שריפת חמץ פון ערב פסח, 4) ביטול חמץ פון ערב פסח.
אויב מען איז בודק חמץ אויף צוויי אנדערע ערטער, זאל מען אינזינען האבן ביי די ברכה אז מען גייט בודק זיין ביידע ערטער.
פון די ברכה ביז נאך די בדיקה טאר מען נישט שמועסן פון קיין פרעמדע זאכן, מען מעג נאר רעדען פון זאכען וואס האבען צו טוהן מיט די בדיקה.
מען איז בודק חמץ אין אלע ערטער וואס מען האט דארט אריין געברענגט חמץ אינמיטען יאהר.
מען דארף בודק זיין לאנגזאם, נישט מיט איילעניש, אין אלע לעכער און שפאלטענס. אבער די מענטשן וואס זענען נאר בודק די 10 שטיקלעך און נישט מער, האבן נישט יוצא געווען.
אין די קנייטשן פון די קליידער ווי למשל די ענדע פון די הויזען (קאָפס בלע"ז) און אין די טאשען וואס מען לייגט דארט אריין חמץ א גאנץ יאהר דארף מען גוט בודק זיין. אויך זאל מען זיי גוט אויסקלאפן, ווייל עס איז זייער מצוי אז עס זאל דארט אריינפאלען קליינע ברעקלעך חמץ.
ערטער וואס מען גייט פארקויפן צו א גוי דארף מען נישט בודק חמץ זיין.
ערטער ווי מען גייט בכלל נישט אריין א גאנץ יאהר מיט קיין חמץ דארף מען נישט בודק חמץ זיין, אבער אין א שטוב וואס עס איז דא קליינע קינדערלעך איז כמעט אלע ערטער א "מקום שמכניסים בו חמץ" ווייל די קינדער טראגן איבעראהל חמץ אפילו אין ערטער וואס די עלטערן ווייסן נישט.
א קאר דארף מען זייער גוט בודק זיין ווייל דאס איז דאך א ריכטיגע "מקום שמכניסים בו חמץ" און בפרט אז מען גייט נוצן די קאר חול המועד פסח.
אויב מען פארט אוועק אויף יום טוב, און מען פארקויפט די הויז פאר א גוי, קען מען איבערלאזן איין צימער וואס מען פארקויפט נישט, כדי מקיים צו זיין דער מצוה פון בדיקת חמץ. אויב מען פארט שוין אוועק פארנאכט, קען מען אפדינגען די צימער ווי מען וועט זיין אויף פסח, און אזוי מקיים זיין די מצות בדיקת חמץ.
עס איז זייער וויכטיג אז די אלע וואס האבען אין שוהל "לַאקֶערס" אדער "שאפערס" זאלען דארט אויסרייניגן פאר פסח פון חמץ.
נאך בדיקת חמץ דארף מען גוט איינפַּאקֶען דעם חמץ אין א זעקל און דאס באהאלטען, כדי אז קינדער אדער מייז זאלען דאס נישט אוועק שלעפען.
גלייך נאכען ענדיגן בודק חמץ זיין, זאגט מען "כל חמירא", כדי מבטל צו זיין דעם חמץ וואס מען האט נישט געפונען ביי די בדיקה.
מען דארף אינזינען האבן און פארשטיין די ווערטער ווען מען זאגט "כל חמירא", מען קען דאס אויך זאגן אין וועלכע שפראך מען וויל. למשל "אלע חמץ און זויערטייג וואס איז דא אין מיין רשות, וואס איך האב נישט געזעהן און וואס איך האב נישט אויסגערוימט און וואס איך ווייס נישט פון דעם, זאל זיין בטל און הפקר אזוי ווי די שטויב פון די ערד".
די חמץ וואס מען עסט ביינאכט, זאל מען אויפפַּאסֶען צו עסן אין א ספעציעלע ארט, כדי עס זאל זיך נישט פארשפרייטן קיין חמץ. דערנאך זאל מען אפשאקלען די קליידער פון אלע ברעקלעך חמץ.
ערב פסח:
מען דאווענט שחרית פרי כדי מ'זאל קענען עסן חמץ נאך פאר דעם סוף זמן אכילת חמץ.
ביי שחרית זאגט מען נישט קיין "מזמור לתודה" נאך "ברוך שאמר", ווייל ערב פסח האט מען נישט געברענגט קיין קרבן תודה אין בית המקדש, וועגן די חמץ'דיגע חלות וואס מ'האט געדארפט מיט ברענגען מיט'ן קרבן. (ווי מיר האבען געלערנט אין מסכת ביצה דף י"ט ע"ב - אין מביאין קדשים לבית הפסול) אויך זאגט מען נישט קיין למנצח יענך ה' ביום צרה, און אויך נישט קיין קל ארך אפים אויב עס געפאלט מאנטאג.
די בכורים פאסטען ערב פסח אלץ זֵכֶר פון דעם נס אין מצרים וואס דער אייבערשטער האט געראטעוועט די יודישע בכורים. פאר א יונגעל א בכור, דארף דער טאטע פאסטען פאר איהם ביז ער ווערט בר מצוה.
די בכורים וואס זענען מחויב צו פאסטען ערב פסח פיהרן זיך צו מאכן א סיום אויף א מסכת, און דעמאלס מעגן זיי עסן לכבוד די שמחה פון מסיים זיין א מסכת, אויך אלע בכורים וואס זענען געווען ביי דעם סיום, אפילו זיי האבן נישט מיטגעלערנט, מעגן אויך עסן.
עס זענען דא וואס פירן זיך צו מאכן א חמץ'יגע סעודה ערב פסח. נאכן עסן די חמץ ערב פסח דארף מען אכטונג געבן אז עס זאל נישט איבערבלייבן קיין ברעקלאך. נאכן עסן זאל מען זיך זייער גוט אפוואשען, אויסרייניגען די מויל מיט ציין פיץ. אויב מען האט אייזענע פילינג'ס אין די ציין, שווענקט מען אויס דער מויל מיט הייס וואסער (די הייסטע וואס מען קען פארטראגן).
מען מעג עסן חמץ ביז די ענדע פון די פערטע שעה אין טאג. די פיפטע שעה טאר מען שוין נישט עסן קיין חמץ. מען פארברענט די חמץ די פיפטע שעה ביזען אנהייב פון די זעקסטע שעה.
מען מוז געדענקן ארויס צו טראגן פון הויז די אלע שמוץ זעק, ווי אויך די זאק פון דעם "וועקיום קלינער".
שריפת חמץ:
מען פאברענט נאר די 10 שטיקלאך ברויט, און די חמץ וואס מען האט געטראפן ביי בדיקת חמץ, כדי מקיים צו זיין דער דין אז "אין ביעור חמץ אלא שריפה" אבער די חמץ וואס מען האט פון פריער זאל מען געהעריג ארויסנעמן פונעם רשות און מפקיר זיין פאר די סוף זמן שריפת חמץ.
אויך איז וויכטיג צו אויפמערקזיין אז א פייער זאל ווערן געמאכט דווקא מיט האלץ און נישט מיט קיין "געזעלין וכדו'" קודם ווייל דאס איז א "גרויסע סכנה". אויך ווייל אויב די חמץ ווערט נאס פון די געז ווערט דאס נפסל מאכילת כלב וואס אין אזא פאל איז מען בכלל נישט מחיוב צו פארברענען האט מען בכלל נישט מקיים געווען "ביעור חמץ בשריפה".
בשעת מען פארברענט דעם חמץ, דארף מען אינזינען האבן אז מען איז יוצא די מצוה פון די תורה פון אויסרוימען די חמץ אין דעם פערצענטן טאג פון חודש ניסן.
נאכן פארברענען דעם חמץ, זאגט מען "כל חמירא", מבטל צו זיין, סיי דעם חמץ וואס ער האט יא געזעהן, און סיי דעם חמץ וואס ער האט נישט געזעהן.
מען דארף זיין געווארענט מבטל צו זיין דעם חמץ פארען סוף זמן שריפת חמץ, ווייל שפעטער העלפט שוין נישט קיין ביטול.
דער מנהג איז, צו פארברענען מיט'ן חמץ, די אלע זאכען וואס מיט זיי האט מען בודק חמץ געווען.
עס זענען דא וואס פירען זיך צו נוצן דעם לולב און די הושענות פון סוכות צוצוהעלפען צום פייער, ווייל "כיון דאיתעבד בו חדא מצוה, ליעבד בה מצוה אחריתא" (דאס מיינט אז וויבאלד מען האט שוין מיט דעם געטוהן איין מצוה, זאל מען שוין מיט דעם טוהן נאך א מצוה) טייל נוצן דאס פארן פייער פון מצות באקען. עס איז ראטזאם איבערצולאזן אפאהר בלעטער פון די הושענות אין האלטען אין שטוב ווייל דאס איז א גרויסע סגולה אויף שמירה.
מצות מצוה:
וויבאלד עס שטייט אין פסוק "וזבחת פסח לה' וגו' שבעת ימים תאכל עליו מצות" לערנט מען ארויס אז מען זאל באקן די מצות אין די צייט פון הקרבת קרבן פסח, וועגן דעם באקט מען די "מצות מצוה" נאך חצות.
עס איז אן ענין צו באקען די מצות מצוה "אליינס", וויבאלד די מצות מצוה ווערן אנגערופן "לחם עוני" און די שטייגער פון א ארימאן איז אז "הוא מסיק ואשתו אופה" דער מאן הייצט אהן, און די פרוי באקט.
ביים באקען, איז א מנהג צו זאגן גאנץ הלל אהן א ברכה. א זֵכֶר צום הלל וואס מען פלעגט זאגן אין בית המקדש, ווען מ'האט מקריב געווען דעם קרבן פסח.
וויבאלד אז ווען מען באקט די מצות מצוה איז שוין נאכען זמן ביעור חמץ דארף מען אינזינען האבן בשעת'ן באקן "הפירורין יהיו הפקר" דאס הייסט די שטיקלאך טייג זאלען זיין הפקר נאך איידער זיי ווערען חמץ, ווייל נאכדעם וואס עס ווערט חמץ קען מען דאס שוין נישט מבטל זיין, און אזוי פירט מען זיך אז אלע וואס באשעפטיגן זיך מיט די טייג זאגן ארויס מיט'ן מויל "הפירורין יהיו הפקר", אבער די עיקר איז אז דער בעל הבית פונעם בעקעריי זאל דאס זאגן ווייל די טייג איז זיינע.
דער אר"י הקדוש זי"ע האט געזאגט: אז שוויצען ביים טוהן א מצוה, און בעיקר ביים "באקען מצות ערב פסח", איז א "תיקון גדול אויף עוונות".
נאכען מצות באקען דארף מען אכטונג געבן אז די שיך אין בגדים זאלן זיין ריין פון טייג.
הכנות ליום טוב:
נאך חצות איז אסור צו טוהן מלאכות גמורות, וויבאלד עס איז שוין די זמן פון "הקרבת קרבן פסח" און א יום קרבן איז ווי א יום טוב, אבער לכבוד יום טוב מעג מען פארעכטן א קלייד, אבער לכתחלה זאל מען מאכן אלע הכנות החג, פאר חצות.
פון א האלבע שעה פאר מנחה קטנה (דאס מיינט נאך 9 און א האלבע שעה פון אנהייב טאג) זאל מען זיך שוין נישט אנעסן, כדי אז מען זאל קענען עסן די מצה "לתיאבון" (מיט אפעטיט)
מען זאל צוגרייטען דעם טיש מיט אלע זאכן ערב יום טוב, כדי אז ווען מען קומט אהיים, זאל מען באלד קענען אנהייבען דעם סדר.
"חריין און חרוסת" זאל מען צוגרייטן ערב יום טוב, ווייל א זאך וואס האלט זיך פונקט אזוי גוט אויב מען מאכט דאס פריער, דארף מען לכתחלה מאכן פריער. און אזוי אויך דער "זרוע" זאל מען בראטן ערב יום טוב.
מען זאל באדעקן דעם טיש מיט די שענסטע און טייערסטע כלים וואס מען פארמאגט, כדי מיט דעם צו ווייזען "פרייהייט". אויך זאל מען פאר יעדעם איינעם געבן א בעכער וואס ענהאלט אין זיך א רביעית וויין. אויך פאר די קליינע קינדער גרייט מען צו א בעכער מיט א הגדה. דער מנהג איז, אז מען גרייט אהן א ספעציעלע בעכער פאר "כוס של אליהו". אויך גרייט מען צו א "היסב בעט" מיט קישענעס און שיינע ליילעכער.
קינדער דארפן גיין שלאפן ערב פסח, כדי אז דער טאטע זאל קענען מקיים זיין די מצוה פון "והגדת לבנך" ווי עס דארף צו זיין.
מען פירט זיך אז נאך מנחה זאגט מען "סדר קרבן פסח", וויבאלד מיר האבן נאך נישט דעם בית המקדש, בעטען מיר מיט דעם "ונשלמה פרים שפתנו". (עס איז גוט מעיין צו זיין אין דעם קונטרס, ווי עס שטייט דער סדר הקרבת קרבן פסח).
עירובי חצירות:
א עירובי חצירות דארף מען טוישען כאטש איין מאהל א יאהר, טאמער עס וועט ווערען מילדיג. עס זענען דא וואס פירען זיך דאס צו מאכען ערב פסח מיט מצה ווייל מצה האלט זיך לאנג און ווערט נישט קאליע.
קביעת המועדים:
עס איז דא א כלל אז "לא אד"ו ראש", דאס מיינט אז ראש השנה קען קיינמאהל נישט אויסגעפאלען זונטאג מיטוואך אדער פרייטיג" און "לא בד"ו פסח" דער ערשטע טאג פסח קען נישט געפאלען מאנטאג מיטוואך אדער פרייטיג. קומט אויס אז דער ערשטער טאג פסח קען נאר געפאלען יום א' יום ג' יום ה' און יום ז'.
מיט דעם יום טוב פסח קען מען וויסען די קביעת המועדים פון די אנדערע ימים טובים. דער סימן איז:
א"ת יום א' דפסח, יהי' תשעה באב
ב"ש יום ב' דפסח, יהי' שבועות
ג"ר יום ג' דפסח, יהי' ראש השנה (וגם סוכות)
ד"ק יום ד' דפסח, יהי' קריאת התורה שמחת תורה
ה"צ יום ה' דפסח, יהי' צום כיפור (וצום גדליה)
ו"פ יום ו' דפסח, היה פורים שעבר
שמות החג:
דער יו"ט האט 3 נעמען, "חג הפסח, חג המצות, זמן חרותינו". דער נאמען "חג הפסח" איז, ווייל פסח מיינט איבערהיפען, דער אייבערשטער האט איבער געהיפט אויף די יודישע הייזער ביי מכות בכורות.
דער נאמען "חג המצות" איז, וועגען די מצוה פון אכילת מצה.
דער נאמען "זמן חרותינו" איז ווייל אין דעם טאג זענען מיר פריי געווארען פון גלות מצרים (דער לשון טרעפען מיר נאר ביים דאווענען)
ליל הסדר:
מען נעמט פאר "זרוע" א געבראטענע פליגעלע, אדער א גארגעל, מען טאר דאס נישט עסן דער נאכט, כדי אז עס זאל נישט אויסזעהן ווי מען עסט קדשים בחוץ. פאר "ביצה" נוצט מען א געקאכטע איי מיט זיין שאלעכטס, און עס זענען דא אזעלכע וואס בראטען אויך די איי.
דער קערה שטעלען מיר אויס אזוי ווי דער נוסח אר"י הקדוש: (צוויי סֶגוֹל'ס איינס אויפען צווייטען) "זרוע" רעכטס, "ביצה" לינקס, און "מרור" אינמיטען אביסל אראפ. "חרוסת" רעכטס, "כרפס" לינקס, און "חזרת" אינמיטען אביסל אראפ.
עס איז דא פארשידענע מנהגים ווי אזוי מען מאכט דעם "חרוסת" עס זענען דא וואס לייגען אריין, עפל, בארען, ניס, אינגבער, צימרינג דער בעל התניא זאגט אויף דעם א סימן: ובחרושת "אבן" ובחרושת "עץ" "אבן" איז ראשי תיבות א'ינגבער, ב'ארען, נ'יס, און "עץ" איז ראשי תיבות ע'פל צ'ימרינג.
פסח ביינאכט לייגט מען נאר די זאלץ אויפ'ן טיש, אבער מען טינקט נישט איין די כזית מצה אין דעם. עס זענען דא וואס פירען זיך נישט איינצוטונקען גאנץ פסח די מצה אין זאלץ.
דער סדר דארף ווערן געפירט סיי מיט חירות דאס הייסט פרייהייט אזוי ווי א קעניג, און אויך מיט א געוואלדיגע ערענסטקייט, וועגן דעם דארף מען זיין געווארענט נישט צו רעדן ביים סדר קיין רייד וואס איז נישט אזוי וויכטיג.
דער הגדה דארף ווערן געזאגט מיט שמחה און לויב צום רבוש"ע, און זיך פארשטעלן אזוי ווי מיר אליין וואלטן ארויסגעגאנגען פון מצרים, ווי מיר זאגן דאך אין די הגדה, "חייב אדם לראות את עצמו כאלו הוא יצא ממצרים".
באמת איז יעדער נאכט דא א חיוב פון זכירות יציאת מצרים, ווי עס שטייט אין די משנה "מזכירין יציאת מצרים בלילות", אבער פסח ביינאכט איז דא א ספיציעלע מצוה, פון מרבה זיין בסיפור יציאת מצרים א גאנצע נאכט, אזוי ווי עס שטייט אין פסוק "והגדת לבנך ביום ההוא לאמר" און "ביום ההוא" מיינט פסח ביינאכט, ווייל עס שטייט ווייטער "בעבור זה" און זה מיינט דאך אייביג ווען מען קען אנווייזען מיט די פינגער, מוז זיין אז עס מיינט ווען עס איז "מצה ומרור מונחים לפניך".
עס ווערט געברענגט אין ספרים הקדושים אז פסח ביינאכט האט יעדער טאטע א ספעצעלע כח צו קענען איינווארצלען אין די קינדער אמונה און בטחון.
פרויען זענען אויך מחיוב אין די מצוות הלילה, דערפאר זאל'ן די פרויען זיין ביים טיש כאטש אין די צייט וואס מען זאגט "ר' גמליאל אומר וכו' פסח וכו' מצה וכו' מרור וכו', און אוודאי ווען מען עסט די מצה ומרור, און ווען מען טרינקט די ארבע כוסות.
קיטל:
מיר טוען אהן א קיטל, ווייל דאס ווייזט אויף פרייהייט.
נאך א טעם, ווייל ביים סדר טוט מען זיך פרייען, און אלעס טוט מען דרך חירות, האבן די חכמים מורא געהאט אז מען וועט זיך גרויס האלטען, האבן זיי מתקן געווען אז מיר זאלען אנטוהן א קיטל זיך צו דערמאנען פון דעם "יום המיתה".
נאך א טעם, ווייל אין די הייליגע נאכט קען א מענטש אנקומען צו אזא הויכע מדריגה, אזוי ווי די כהן גדול, ווען ער איז אריין אין קדשי קדשים מיט ווייסע קליידער.
זיך אנלעהנען:
מען לעהנט זיך אהן צו ווייזען פרייהייט.
מען מוז זיך אנלעהנען אויף די לינקע זייט און נישט אויף די רעכטע זייט, ווייל אין א מענטש איז דא צוויי רערען די "קנה" (ליפט רער) און די "ושט" (עסען רער). די ליפט רער האט א דעקל וואס מאכט זיך אויף צום רעכטע זייט, האבן די חכמים מורא געהאט אז אויב מען וועט זיך אנלעהנען אויף די רעכטע זייט, וועט זיך אויפמאכן די לופט רער און די עסען וועט ח"ו דארט אריינגיין, און ער וועט זיך ח"ו דערשטיקען.
נאך א טעם: ווייל אויף די רעכטע זייט איז נישט באקוועם, ווייל מען דארף עסן מיט די רעכטע האנט.
ארבע כוסות:
יעדער מענטש וואס איז בכח דארף טרינקען וויין וואס איז "משכר", וויבאלד עס זענען דא וואס האלטען אז די חכמים האבן מתקן געווען די ד' כוסות, וועגן שמחה, און שמחת יום טוב איז נאר מיט וויין וואס איז משכר, (פר"ח סוף סימן תפ"ג בשם תשובת מהר"ש הלוי) אויך איז דא וואס האלטען אז מען קען נישט יוצא זיין ריכטיג "חירות" נאר מיט וויין וואס איז משכר. ווי אויך שטייט אין די פוסקים אז עס איז ריכטיג צו נוצען ריכטיגע וויין אפילו אויב עס איז א גרויסע טירחא (עיין פמ"ג במש"ז סוף סימן תע"ב) דער וואס קען נישט פארטראגן קיין עכטע וויין, למשל א חולה וכדו', קען אויך יוצא זיין מיט "מאסט". [די גמרא פארציילט אז איינער פון די אמוראים האבן געדארפט איינבינדען די קאפ פון פסח ביז שבועות וועגען די ד' כוסות]
עס איז וויכטיג צו באמערקן אז אסאך מענטשען וואס מיינען אז זיי קענען נישט פארטראגן קיין וויין, איז נאר ווייל זיי האבן נאכנישט אויספראבירט נאטירליכע וויין, (וויין וואס איז נאר געמאכט געווארן מיט טרויבן און וואסער), ווייל כידוע איז עס כמעט אוממעגליך צו פארקויפן וויין, אהן אריינצולייגן פארשידענע זאכן (ווי סָאלפֵייטס" אדער אנדערע פארשידענע קֶעמֶעקָאלז אדער קָאלָערינג וכדו'.) על כן איז זייער ראטזאם, אז די וואס ליידען פון געקויפטע וויינען, (ווי קאפ, אדער בויך ווייטאג וכדו') זאלן אויספראבירען נאטירליכע וויינען, כדי צו קענען מקיים זיין די מצוה ווי עס דארף צו זיין. (וויינען וואס עס שטייט אויף דעם "היימישע וויין" קען אויך האבען פאשידענע קֶעמֶעקָאלז וכדו',).
דער כוס דארף ענהאלטען א רביעית. לכתחלה דארף מען אויסטרינקען דעם גאנצען כוס. מען איז אויך יוצא אויב מען טרינקט אויס רוב כוס. דער שיעור פון א רביעית איז, 5.3 אנסעס לחומרא און 3.0 אנסעס לקולא. (עס זענען דא וואס זענען מחמיר אויף 6 גאנצע אנסעס).
קינדער זאל מען מחנך זיין אז זיי זאלן האבן א כוס וואס ענהאלט כאטש א קליינע שיעור רביעית, אבער טרונקען איז גענוג אויב זיי טרינקען נאר רוב כוס. אויך איז וויכטיג מחנך צו זיין די קינדער צו טרינקען אביסל "עכטע וויין", כדי אז ווען זיי וועלן עלטער ווערן, זאלן זיי קענען פארנעמען עכטע וויין, און קענען מקיים זיין די מצוה ווי עס דארף צו זיין.
מען טרינקט 4 כוסות ווייל דאס איז קעגען די פיהר לשונות פון אויסלייזען וואס דער אייבערשטער האט געזאגט פאר משה רבינו: "והוצאתי", "והצלתי", "וגאלתי", "ולקחתי".
נאך א טעם, קעגען די פיהר אויסגעצייכענטע גוטע זאכן מיט וואס די יודן האבן זיך אויפגעפיהרט אין מצרים: זיי האבן נישט פארענדערט זייער נאמען, זייער שפראך, זייער קליידונג, און זיי האבן נישט געמסר'ט אדער גערעדט לשון הרע איינער אויפן צווייטען (אויסער דתן און אבירם).
נאך א טעם, ווייל דורך יוסף הצדיק איז אויסגעקומען אז די יודן זאלן אויסגעלייזט ווערן, און ביי דעם חלום פון דעם שר המשקים שטייט פיהר מאהל דאס ווארט "כוס".
נאך א טעם, קעגען אונזערע 4 אמהות שרה, רבקה, רחל, און לאה, ווייל אין זייער זכות זענען מיר אויסגעלייזט געווארען.
רויטע וויין:
עס איז א הידור מצוה צו נוצן "רויטע וויין", ווייל עס שטייט אין פסוק (משלי כ"ג) אל תרא יין כי יתאדם, פון דארט זעהן מיר אז רויטע וויין איז די מערסטע חשוב.
נאך א טעם, ווייל דאס איז א זכר צו דם פסח און דם מילה, וואס דאס איז געווען א גרויסע זכות פאר די יודישע קינדער.
נאך א טעם, ווייל אזוי ווי די יודען זענען געראטעוועט געווארען פון מיתה דורך די מצוה פון אויפשמירען די בלוט אויף די שוועל, אזוי אויך, דורך דעם וואס מיר וועלען טרינקען רויטע וויין, וואס דאס איז ענדליך צו בלוט, וועט אונז דער אייבערשטער אפהיטען פון אלע שלעכטע זאכען.
דריי מצות:
מען נוצט 3 מצות, וויבאלד איין מצה דארף מען צוברעכן ביי "יחץ", דערפאר נעמט מען נאך צוויי גאנצע מצות פאר לחם משנה.
נאך א טעם, קעגן "כהן" "לוי" און "ישראל".
נאך א טעם, קעגן אברהם יצחק און יעקב.
צוויי געקעכטס:
דער טעם פארוואס מען נוצט 2 געקעכטס, זרוע און ביצה, איז ווייל "זרוע" איז א זֵכֶר פאר דעם קרבן פסח, אויך ווייל "זרוע" איז א זֵכֶר פאר די "זרוע הנטוי-ה", דער אויסגעשטרעקטער ארעם מיט וואס דער אייבערשטער האט ארויס גענומען די יודן פון מצרים. און "ביצה" איז א זכר פאר דעם קרבן חגיגה.
די סמני הסדר:
מען זאגט אלע סימנים אויף זייער פלאץ הויך און קלאהר קדש ורחץ וכו', ווייל וואונדערליכע סודות זענען אין זיי מרומז. מען פיהרט זיך אז די קינדער טייטשן איבער אלע סימנים אויף אידיש.
עס איז דא פארשידענע סימנים פון די צייטען פון די ראשונים, אבער מיר האבען דער קבלה פון רש"י ז"ל וואס האבען אין איר 16 ווערטער, (15 ענינים) און דאס זענען קדש, ורחץ, כרפס, יחץ, מגיד, רחצה, מוציא, מצה, מרור, כורך, שולחן עורך, צפון, ברך, הלל, נרצה.
קדש:
מען שווענקט גוט אויס די בעכערס, און מען גיסט אהן פאר יעדעם איינעם וויין. מען גיסט נישט אהן די כוסות אליין, נאר איינער גיסט אהן פארן צווייטן, אזוי ווי דער סדר פון פרייהייט.
ביי ברכת שהחיינו זאל מען אינזינען האבן אלע מצוות וואס מען איז מקיים אין דעם סדר נאכט.
די ארבע כוסות מוז מען טרינקן אנגעלעהנט.
מען מאכט נישט קיין נאך ברכה נאך דעם ערשטען כוס.
קידוש דארף זיין ווען עס איז שוין זיכער נאכט. אפילו יעדען שבת מעג מען מאכן קידוש אפילו נאך פאר נאכט, דאך טאהר מען דאס נישט טוהן אין פסח. ווייל קידוש מוז זיין אין דער זמן וואס מען קען עסען מצה. וואס ביי דעם שטייט אין די תורה: "בערב תאכלו מצות".
ורחץ:
מען וואשט זיך מיט אלע הלכות ווי פאר א סעודה, אבער אהן א ברכה. מען וואשט זיך די הענט ווייל מיר גייען איינטינקען אן עסענווארג (כרפס) אין וואסער וואס איז איינער פון די זיבען משקאות וואס דער סימן איז י"ד שח"ט ד"ם. (יין, דבש תמרים, שמן זית, חלב, טל, דם, מים) וואס ביי זיי איז דער דין, אז ווען מען טינקט איין א עסען אין איינער פון זיי, דארף מען זיך וואשען די הענט. אפילו די וואס פירען זיך נישט א גאנץ יאהר, דאך ביים סדר זענען זיי מער מחמיר. דער מנהג איז, צו ברענגן וואסער פאר דעם בעל הבית זיך צו וואשען די הענט.
כרפס:
מען נעמט א שטיקל גרינצייג קלענער פון א כזית (כדי מ'זאל נישט מוזען מאכן א נאך ברכה) מען טונקט דאס איין אין זאלץ וואסער, און מען מאכט א ברכה "בורא פרי האדמה", און מען האט אינזינען צו פטר'ן דעם מרור, אז מ'זאל נישט מוזען מאכן א "בורא פרי האדמה".
דער טעם פארוואס מען עסט כרפס איז ווייל די קינדער זאלן זעהן ווי מען טוט א זאך נישט אזוי ווי געוועהנטליך. און דאס וועט גורם זיין אז זיי זאלן פרעגן קשיות.
נאך א טעם, ווייל דאס איז א וועג פון פרייהייט. רייכע און חשוב'ע מענטשן טונקען איין עפעס פאר די סעודה, כדי דאס זאל זיי צוברענגען אפעטיט.
נאך א טעם, ווייל "כרפס" איז אותיות, "ס' פרך". א רמז צו די 60 מאהל צעהן טויזענט יודען, וואס האבן שווער געארבעט אין מצרים.
נאך א טעם, ווייל ווען די יודען האבן געוואלט מקריב זיין זייער קרבן פסח, האבן זיי זיך געמוזט טובל'ן פאר דעם. זענען זיי אלע געגאנגען זיך טובל'ן אין דעם נילוס. און דורך דעם וואס אזוי פיל יודן זענען אריין געגאנגען אין די טייך, איז די טייך שמוציג געווארן פון די זאמד פון'ם ים, און עס האט אויסגעזעהן אזוי ווי זאלץ וואסער, ווייל זאלץ וואסער איז אויך א געדעכטע וואסער, אלץ זֵכֶר פאר דעם, טונקען מיר איין אן עסענווארג אין זאלץ וואסער.
נאך א טעם, ווייל די יודען האבען אזוי שטארק געבעטען און געוויינט צום אייבערשטן אז ער זאל זיי אויסלייזען, און זאלץ וואסער איז אזוי ווי טרערען. אלץ זֵכֶר פאר דעם, טונקען מיר איין אן עסענווארג אין זאלץ וואסער.
יחץ:
די תורה רופט אהן מצות "לחם עוני" ארימע ברויט. דער סדר פון אן ארימאן איז, צו עסן א צובראכענע שטיקל נישט קיין גאנצע. דערפאר צוטיילען מיר דעם מצה אין צוויי. מיר צוטיילען דאס, איידער מען זאגט "הא לחמא עניא".
דער מיטעלסטע מצה צוברעכט מען אויף צוויי, אז איינס זאל זיין גרעסער פונעם צווייטן. און די גרעסערע העלפט וויקעלט מען איין אין א ריינע טיכעל. און מען באהאלט דאס אונטערן קישען פאר דעם אפיקומן.
מען באהאלט דעם אפיקומן כדי די קינדער זאלן פרעגן פארוואס מען טוהט דאס. עס זענען דא וואס פירען זיך, אז די קינדער כאפען אוועק דעם אפיקומן און זיי באהאלטען דאס ביז "צפון". און דעמאלסט גיבען זיי דאס צוריק פאר א מתנה וואס מען זאגט זיי צו. אבער עס זענען דא אזעלכע וואס האבען נישט דער מנהג. מען דארף מקפיד זיין ביי אלע מנהגים און בפרט ביים סדר טיש זיך צו פירען אזוי דער מנהג פון די עלטערען.
מגיד:
עס איז א מצוה מדאורייתא צו דערצעהלן פסח ביינאכט פון יציאת מצרים. מען מאכט נישט קיין ברכה איידער מען הייבט אהן צו דערצעהלן, ווייל "סיפור יציאת מצרים" האט נישט קיין מאס און קיין שיעור. אין אמת'ן וואלט מען יוצא געווען די מצוה מיט בלויז געציילטע ווערטער. אבער מיר זאגן דאך אז "כל המרבה לספר" דער וואס פארמערט צו דערצעהלן, "הרי זה משובח", דער איז געלויבט. דערפאר מאכן מיר נישט קיין ברכה אויף די מצוה וואס האט נישט קיין סוף.
הא לחמא עניא:
דער טעם פארוואס מיר זאגען דאס אויף אראמיש איז, וויבאלד דאס זאגט מען פאר אלע מענטשן וואס זיצען ביים טיש. און אין דער צייט וואס מ'האט צוזאמען געשטעלט דעם הגדה, זענען געווען פיל מענטשן וואס האבן נאר פארשטאנען אראמיש.
נאך א טעם, ווייל מיר בעטען דעם אייבערשטען אז ער זאל אונז אויסלייזען פון דעם גלות. און מיר האבן מורא אז די מלאכים וועלן מקטרג זיין און זאגן אז מיר זענען נישט ווערט אויסגעלייזט צו ווערן. דערפאר זאגן מיר דאס אין אראמיש, א שפראך וואס די מלאכים פארשטייען נישט.
נאך א טעם, ווייל אלע תפילות פון א גאנץ יאהר זאגן מיר אין לשון הקודש, ווייל מיר ווילן אז די מלאכים זאלן אונז העלפן אז די תפילות זאלן אנגענומען ווערן פארן אייבערשטן. אבער פסח ווייזען מיר אז וויבאלד דער אייבערשטער געפונט זיך צוזאמען מיט אונז ביים סדר, דארפן מיר נישט קיין הילף פון די מלאכים אז די תפילות זאלן אנגענומען ווערן. דערפאר זאגן מיר דאס אין אראמיש וואס די מלאכים פארשטייען נישט.
מה נשתנה:
דער בעסטער וועג פון סיפור יציאת מצרים איז, אז דער קינד זאל פרעגן און דער טאטע זאל ענטפערן. אזוי ווי עס שטייט אין פסוק "והיה כי ישאלך בנך מחר לאמר מה זאת, ואמרת אליו", ווען דיין זוהן וועט דיך מארגען פרעגן, זאלסטו איהם זאגן. דער טאטע דארף גוט ערקלעהרן פאר זיין זוהן דעם "עבדים היינו", און ווי אזוי די 4 קשיות ווערן פארענטפערט.
ערשטע קשיא: די ערשטע קשיא איז, פארוואס עסן מיר די נאכט מצה, איז דער תירוץ, "עבדים היינו לפרעה במצרים", קנעכט זענען מיר געווען אין מצרים, און קנעכט עסן מצה (לחם עוני). אויך ווייל דער אייבערשטער האט אונז ארויס גענומען פון דארט מיט א יאגעניש, און עס איז נישט געווען קיין צייט די טייג זאל ווערן חמץ, און עס איז געבאקען געווארן מצה.
צווייטע קשיא: די צווייטע קשיא איז, פארוואס עסן מיר די נאכט מרור, איז דער תירוץ אז עס איז א זֵכֶר וואס די מצריים האבן פארביטערט פאר די יודן זייער לעבן און שווער געארבעט מיט זיי.
דריטע קשיא: די דריטע קשיא איז, פארוואס טונקען מיר איין צוויי מאהל, איז דער תירוץ "ויוציאנו ה' אלקינו משם", דער אייבערשטער האט אונז ארויס גענומען פון מצרים. טונקען מיר איין צוויי מאהל צו ווייזען פרייהייט אז מיר זענען אזוי ווי בני מלכים.
פערטע קשיא: די פערטע קשיא איז, פארוואס מיר לעהנען זיך אהן, איז דער תירוץ אז אויך דאס טוהן מיר צו ווייזען פרייהייט.
סדר ההגדה:
מען זאגט די הגדה פון "הא לחמא עניא" ביז "גאל ישראל". מען דארף אינזינען האבן יוצא צו זיין די מצוה פון "סיפור יציאת מצרים". אזוי ווי עס שטייט: "והגדת לבנך ביום ההוא לאמר וגו'". און אויב מען פארשטייט נישט קיין לשון הקודש, זאל מען געבן צו פארשטיין די הגדה אויף יודיש.
מען זאגט די הגדה מיט שמחה און מיט פארכט הויך אויפן קול, און נישט אנגעלעהנט. אין זוהר הק' שטייט: אז ווער עס זאגט די הגדה מיט פרייד, וועט זוכה זיין זיך צו פרייען מיט די שכינה אין עולם הבא. דער אייבערשטער מיט אלע מלאכים קומען אראפ קוקען ווי אזוי יודן רעכטן אפ דעם סדר און דערצעהלן דעם סיפור פון יציאת מצרים. (עיין בפקודא בתר דא, בההגדה הזה)
מען דעקט אויף די מצות און מען זאגט "הא לחמא עניא".
מען גיסט אן דעם צווייטן כוס, און די קינדער פרעגן דעם "מה נשתנה".
נאכדעם הייבט מען אהן "עבדים היינו". מען דארף אויפפַּאסֶען אז די קינדער זאלן נישט איינשלאפען כאטש ביז נאך "עבדים היינו" (זיי זאלן הערן דעם תירוץ פון זייערע קשיות). און לכתחלה דארפן זיי זיין אויף ביז נאכן עסן די מצה און די מרור. קינדער וואס זענען שוין "הגיעו לחינוך" זאלען זיין אויף ביי די גאנצער סדר.
איידער מען זאגט "והיא שעמדה" פארדעקט מען צוריק די מצות, און מען נעמט דעם כוס אין די רעכטע האנט. און מען זאגט הויך אויפן קול "והיא שעמדה". נאכדעם לייגט מען אראפ דעם כוס, און מען דעקט צוריק אויף די מצות, און מען זאגט ווייטער.
ווען מען רעכענט אויס די מכות, גיסט מען אראפ אביסל וויין ביי יעדער מכה. עס זענען דא וואס פירען זיך אראפצוגיסען מיט די קליינע פינגער. די וויין וואס מ'האט אויסגעגאסן, זאל מען נישט טרינקן, נאר אויסגיסען.
דער טעם פארוואס מיר גיסען אראפ וויין מיט די פינגער איז, אלץ א זֵכֶר וואס עס שטייט אין פסוק ביי די מכות "אצבע אלקים הוא" (די מכות זענען א פינגער פון דעם אייבערשטען).
נאך א טעם, מרמז צו זיין אז ביי יעדע מכה זענען די מצריים ווייניגער געווארן.
די ווערטער פון רבן גמליאל היה אומר... פסח שהיו...מצה זו... מרור זה... דארף מען פארשטיין וואס מען זאגט. ווייל אנדערשט איז מען נישט יוצא די מצוה פון "סיפור יציאת מצרים", וועגען דעם איז וויכטיג אז דער ראש המסובים, זאל מסביר זיין די ווערטער אויף יודיש, אויב עס זענען דא וואס פארשטייען נישט די פירוש המלות.
ווען מען זאגט "מצה זו" ווייזט מען מיט די פינגער אויף די מצות. און ווען מען זאגט "מרור זה" ווייזט מען מיט די פינגער אויף די מרור. אבער ווען מען זאגט "פסח שהיו" ווייזט מען נישט אויף די זרוע, וואס איז וועגען דעם קרבן פסח. ווייל אויב מען וועט ווייזען מיט די פינגער, וועט אויסזעהן ווי מען איז דאס מקדיש פאר א קרבן פסח.
די בעכערס וואס זענען ווייניגער געווארן ביים אראפ גיסען ביי די מכות, זאל מען צוריק אנפילען.
ווען מען קומט אהן צו "לפיכך", פארדעקט מען די מצות און מען הייבט אויף דעם כוס, נאכדעם זאגט מען די ערשטע צוויי קאפיטלעך פון הלל וואס רעדן זיך פון יציאת מצרים.
נאך דער ברכה פון "אשר גאלנו", מאכט מען א ברכה "בורא פרי הגפן", און מען טרינקט אויס דעם צווייטע כוס אנגעלעהנט. מען האט אינזינען מיט די ברכה אויך אויף די וויין וואס מען וועט טרינקן אינמיטען די סעודה ביי שולחן עורך.
רחצה - מוציא - מצה:
מען וואשט זיך "על נטילת ידים", און מען נעמט אלע 3 מצות און מען מאכט א ברכה "המוציא". דערנאך לאזט מען אראפ די אונטערשטע מצה "ישראל" און מען האלט די אויבערשטע מצה "כהן" מיט די מיטעלסטע צובראכענע מצה "לוי" און מען מאכט א ברכה "על אכילת מצה".
מען נעמט צוויי כזיתים, איינס פון די אויבערשטע, פאר "המוציא", און איינס פון די צובראכענע, פאר "על אכילת מצה", און מען עסט זיי אנגעלעהנט, שנעל.
אויב מען קען, זאל מען לכתחלה עסן ביידע כזיתים אין 2 מינוט. עס איז בעסער אויב מען קען אריין נעמען אין מויל ביידע כזיתים אויף איינמאהל, און אראפ שלינגען.
די מצות דארף מען עסן מיט כוונה, און אינזינען האבן אז מען איז מקיים די מצוה פון "בערב תאכלו מצות". אויב מ'האט געגעסן אהן כוונה, דארף מען איבער עסן נאך א מאהל מיט כוונה. מען טיילט איין פאר יעדעם 2 כזיתים, און אויב עס איז נישט דא גענוג פון די קערה, לייגט מען צו נאך מצות.
מרור:
מען נעמט א כזית מרור, און מען מאכט א ברכה "על אכילת מרור". מען עסט דאס נישט אנגעלעהנט.
ביי דער ברכה פון "על אכילת מרור" דארף מען אינזינען האבן דעם מרור וואס מען וועט עסן ביי "כורך". וועגען דעם זאל מען לכתחלה נישט אויסרעדן פון "רחצה", ביז נאך "כורך".
מען דארף אינזינען האבען ביי דעם מרור, פארוואס מיר עסן דאס, דער טעם איז, ווייל די מצריים האבן פארביטערט אונזער לעבן אין מצרים. דעם מרור דארף מען אויך אויפעסן אין 2 מינוט (אזוי ווי די מצה). מען דארף דאס גוט צוקייען, כדי מ'זאל פיהלן דעם טעם פון מרור.
מען טונקט איין דעם מרור אין חרוסת, ווייל חרוסת זעהט אויס אזוי ווי ליים. און די יודן האבן געארבעט מיט ליים אין מצרים. מען לייגט אין דעם אריין רויטע וויין, אלץ זֵכֶר וואס פרעה האט געשחט'ן אידישע קינדער און זיך געבאדען אין זייער בלוט, מען דארף אבער אפשאקלען די חרוסת פון די מרור, אז עס זאל נישט אוועקנעמען דעם טעם פון די מרור.
כורך:
מען נעמט א כזית פון די אונטערשטע מצה און א כזית מרור, און מען וויקעלט זיי איין צוזאמען. מען טונקט זיי איין אין חרוסת, און מען זאגט "זכר למקדש כהלל".
ביי "כורך" דארף מען זיך יא אנלעהנען.
שולחן עורך:
מען עסט די סעודות יו"ט, מיט שמחה און לויב צום אייבערשטען. מען זאל אויפפַּאסֶען נישט צו עסן צופיהל, כדי מ'זאל נישט זיין זייער זאט ביי דעם אפיקומן.
מען פיהרט זיך צו עסן א הארטע איי איינגעטינקן אין זאלץ וואסער. דער טעם איז ווייל אייער איז א עסענווארג פון טרויעריגע מענטשן. און ווי אויבען דערמאנט, קומט אויס אלעמאהל, אז די סדר נאכט געפאלט די זעלבע נאכט פון די וואך, ווי די נאכט פון תשעה באב, דערפאר זענען מיר מרמז אויף'ן טרויער פון דעם בית המקדש.
נאך א טעם, ווייל דער תרגום פון ביצה איז "בֵּיעָא" דאס מיינט וועלען, א רמז אז דער אייבערשטער וויל אונז אויסלייזען. אויך מיינט "בֵּיעָא" בעטען, מיר בעטן פון דעם באשעפער אז ער זאל אונז אויסלייזען פון דעם ביטערן גלות.
נאך א טעם, ווייל יעדער עסענווארג וואס מען קאכט, וואס מער עס ווערט געקאכט אלץ מער ווערט דאס ווייכער, אבער אייער איז אנדערש, וואס מער מען קאכט דאס, ווערט דאס אלץ הארטער און הארטער, וועגען דעם עסן מיר א איי צו ווייזען אז יודען זענען צוגעגליכען צו א איי, וואס מער מ'פייניגט אונז אלץ שטערקער ווערען מיר, אזוי ווי דער פסוק זאגט אונז, "וכאשר יענו אותו כן ירבה וכן יפרץ".
צפון:
מען עסט דעם אפיקומן צום סוף סעודה, אלץ זכר פון דעם קרבן פסח וואס מ'האט געגעסן ביים ענדע סעודה. נאך דעם קרבן פסח, האט מען גארנישט געמעגט עסן, כדי עס זאל בלייבן דער טעם פון קרבן פסח אין מויל. דערפאר טאר מען אויך גארנישט עסן נאך דעם אפיקומן. (אויב מען מוז טרינקן, זאל מען טרינקן נאר וואסער)
מען נעמט ארויס דעם אפיקומן, און מען עסט דערפון 2 כזיתים. איינס א זֵכֶר פאר דעם קרבן פסח, און איינס א זֵכֶר פאר די מצה וואס מ'האט מיטגעגעסן מיט דעם קרבן פסח.
עס זענען דא וואס פיהרן זיך אוועק צו לייגען א שטיקל פון דעם אפיקומן, און דאס איז א סגולה פאר שמורה.
ברך:
מען בענטשט מיט גרויס כוונה, און מען האט אינזינען אז מען איז מקיים דער מצות עשה דאורייתא פון "ואכלת ושבעת וברכת את ה' אלקיך".
נאכן בענטשן טרינקט מען דעם דריטן כוס אנגעלעהנט, און מען מאכט נישט קיין ברכה אחרונה. צווישן דעם דריטען כוס און דער פערטען כוס, טאר מען גארנישט טרינקן אויסער וואסער.
כוס של אליהו:
מען גיסט אהן דעם "כוס של אליהו". כוס של אליהו איז קעגען דעם פיפטען לשון פון גאולה, "והבאתי".
דער טעם פארוואס עס הייסט כוס של אליהו איז ווייל עס איז דא א שאלה צו מען דארף טרינקען 4 כוסות אדער 5, וועגען דעם גיסען מיר אהן דעם כוס, ווייל ווען אליהו הנביא וועט אי"ה קומען וועט ער פארענטפערן אלע קושיות און שאלות, וועט ער דאס אויך פארענטפערן.
שפוך חמתך:
מען עפענט דעם טיהר, כדי צו געדענקן אז דער נאכט איז "ליל שימורים" (דער אפגעהיטענע נאכט), א נאכט וואס מיר גלייבן אז דער אייבערשטער היט אויף אונז און עס קען אונז גארנישט פאסירען קיין שלעכטס פון מזיקים. אין דעם זכות פון די אמונה, וועט דער אייבערשטער אויסגיסען זיין צארן אויף אלע אונזערע פיינד, און אונז פיהרן קיין ארץ ישראל במהרה בימינו אמן!
מען פירט זיך אויפצושטיין ווען מען מאכט אויף די טיר, און מען זאגט "ברוך הבא". מען זאגט הויך אויפן קול "שפוך חמתך", און נאך דעם פארמאכט מען די טיהר.
הלל:
מען גיסט אהן דעם פערטען כוס, און מען ענדיגט זאגן הלל זיצענדיג נישט אנגעלעהנט, מיט שמחה און ערענסטקייט. מען הייבט אהן "לא לנו".
ביי הודו לה', זאגט דער בעל הבית א פסוק, און אלע זאגן נאך, אזוי ווי דער בעל תפילה טוט אין שוהל.
מען ענדיגט זאגן הלל און מען טרינקט אויס דעם פערטען כוס, און מען מאכט א נאך ברכה "על הגפן".
מען מאכט נישט קיין ברכה אויף הלל, וויבאלד מיר זענען מפסיק אינמיטען, מיט די סעודה.
די ערשטע צוויי קאפיטלעך וואס רעדן זיך פון יציאת מצרים, זאגן מיר פאר די סעודה ביי "מגיד". און די אנדערע קאפיטלעך וואס רעדן זיך וועגן די גאולה שלימה דורך משיח צדקינו, זאגן מיר נאך די סעודה מיט אלע אנדערע זאכן וואס רעדן זיך אויך פון דעם ענין.
נרצה:
ווער עס טוהט אזוי ווי דער סדר איז, איז באוויליגט פאר דעם אייבערשטען. און מיר בעטן: "לשנה הבאה בירושלים"
ביים סוף סדר, זאגט מען די זאכן וואס שטייען גידריקט צום סוף הגדה. עס איז א גרויסע ענין צו זאגן "שיר השירים". ווער עס האט כח און איז נישט מיד נאכן סדר, זאל לערנען הלכות פסח און ענינים פון יציאת מצרים, (מען קען אויך חזר'ן דעם קונטרס) מען זאל אבער נישט גיין שלאפען צו שפעט אויב מען האט מורא אז מען וועט פארשלאפן דעם סוף זמן קריאת שמע של שחרית, וואס דאס איז דאך א חיוב מדאורייתא. ביי קריאת שמע שעל המטה ליינט מען נאר די ערשטע פרשה, "פון שמע ביז ובשעריך" צו ווייזען אז די נאכט איז א "ליל שימורים".
הקרבת העומר
די הקרבת העומר ווערט דערמאנט אין פרשת אמור, וואס מען האט מקריב געווען די זעכצענסטער טאג פון ניסן (דעם צווייטען טאג פסח). די מנחה איז געברענגט געווארן פון די נייע תבואה וואס האט געצייטיגט דאס יאהר. מען האט עס געשניטען די נאכט פאר די זעכצענסטער טאג און מקריב געווען בייטאג, די תורה רופט אהן די מנחה "מנחת בכורים" ווייל בכורים איז טייטש ערשט געצייטיגט. דער מנחה איז א "קרבן ציבור" דאס הייסט אז גאנץ כלל ישראל האט א חלק אין דעם. דער מנחה ווערט געברענגט פון "שעורים" (גערשטן מעהל) און נישט פון "חטה" אזוי ווי אלע אנדערע מנחות, ווייל דא שטייט "אביב" און אין פרשת וארא שטייט "כי השעורה אביב" פונקט ווי דארט שטייט אביב און עס רעדט זיך פון שעורים, אזוי אויך דא ביי אונז מיינט אביב, "שעורים".
דער מנחה איז א "קרבן ציבור" דאס הייסט אז גאנץ כלל ישראל האט א חלק אין דעם. דער מנחה ווערט געברענגט פון "שעורים" (גערשטן מעהל) און נישט פון "חטה" אזוי ווי אלע אנדערע מנחות, ווייל דא שטייט "אביב" און אין פרשת וארא שטייט "כי השעורה אביב" פונקט ווי דארט שטייט אביב און עס רעדט זיך פון שעורים, אזוי אויך דא ביי אונז מיינט אביב, "שעורים".
ביים שניידן די ווייץ האט מען געמאכט א גרויסען עסק דערפון. פון איבעראל איז מען געקומען צום פלאץ ווי די שלוחי בית דין האבן געשניטן דעם עומר, כדי מיט דעם צו ווייזען אז ווען די תורה זאגט אז מען זאל ברענגען דעם עומר "ממחרת השבת" מיינט דאס דעם צווייטען טאג יום טוב, אנדערש ווי די צדוקים פלעגן זאגן אז דאס מיינט, נאך שבת (זונטאג).
ביי מנחת ביכורים שטייט 4 זאכען, 1."אביב", דאס מיינט אז עס זאל זיין פון שעורים וואס זענען שוין געצייטיגט, 2. "קלוי באש", דאס מיינט אז מען זאל דאס אויסטריקענען אין פייער, ווייל ווען דאס איז זייער פייכט, קען מען דאס נישט צומאהלען. עס איז געווען פייכט ווייל מען האט דאך דאס ערשט געשניטען אין די נאכט פון ט"ז ניסן 3. "גרש", קודם האט מען געמאהלן די גערשטן צו גרויסע שטיקלעך דאס איז "גרש", ערשט נאכדעם ווי מען האט זיי גוט אדורך געזייט האט מען דאס אדורך געזייטע געמאהלען דין צו סולת, 4."כרמל", פון שעורים וואס די זאנגען זענען פוהל, "כרמל" קומט פון לשון "כר-מל", "כר" א קישעלע "מלא" פוהל, די תבואה איז אנגעפילט וויא א פוהלע קישעלע. מען האט מקריב געווען א קומץ אויפ'ן מזבח, און די איבריגע האט מען געגעבן פארן כהן.
ווי לאנג מען האט נישט געשניטען דעם עומר, האט קיינער נישט געמעגט שניידן די ווייץ אין זייער אייגענע פעלדער, אזוי ווי די פסוק זאגט "ראשית קצירכם", (אויב דאס איז א פעלד וואס איז כשר דערפון צו ברענגען די עומר.)
די תורה הק' זאגט: "ולחם וקלי וכרמל לא תאכלו עד עצם היום הזה" כדי צו פארשטיין דעם פסוק וועלן מיר מקדים זיין א שטיקל הקדמה וועגן דעם איסור דאורייתא פון עסן "חדש".
די תורה אסר'ט צו עסען נייע תבואה פון איינער פון די חמשת מיני דגן וואס זיי זענען:
חטים שעורים כסמין שיפון שבולת שועל
ובלע"ז
WHEAT BARLEY SPELT RYE OATS
איידער מען האט מקריב געווען דעם עומר. דער תבואה ווערט אנגערופען "חדש". נאכדעם וואס מען האט מקריב געווען דעם עומר אין דעם בית המקדש, האט מען געמעגט עסען די תבואה.
בזמן שבית המקדש היה קיים, האט מען נישט געמעגט עסן פון חדש, ביז מען האט מקריב געווען דעם קרבן העומר. אבער ווען עס איז נישט דא קיין בית המקדש, איז מן התורה מותר באלד אין אנהייב פון דעם טאג.
דאס מיינט דער פסוק "ולחם וקלי וכרמל" די תבואה פון די חמשת מיני דגן "לא תאכלו עד עצם היום הזה" זאל מען נישט עסן ביז דעם טאג, דאס איז ווען עס איז נישט דא קיין בית המקדש, און ווען עס איז יא דא א בית המקדש זאגט ווייטער די פסוק: "עד הביאכם את קרבן אלוקיכם". ביז נאך דעם הקרבת העומר. אבער משחרב בית המקדש האט ר' יוחנן בן זכאי מתקן געווען, אז מען זאל נישט עסען פון די נייע תבואה ביז ביינאכט.
פון ווען מען האט מקריב געווען דעם קרבן העומר דארף יעדער מענטש ציילען 49 טעג, און ביים פופציקסטען טאג ברענגט מען די "שתי הלחם" וואס דאס איז דאך אין שבועות, אזוי ווי עס שטייט אין פסוק "וספרתם לכם וגו' עד ממחרת השבת השביעית תספרו'" מען זאל ציילען 7 וואכן וואס דאס איז דאך 49 טעג און "חמישים יום" ווען עס קומט דער פופציקסטער טאג, "והקרבתם מנחה חדשה לה", זאל מען ברענגען דעם "מנחה חדשה" צום אייבערשטן, וואס דאס זענען די שתי הלחם (דער טעם פארוואס די שתי הלחם וואס מען האט מקריב געווען שבועות ווערן אנגערופען "מנחה חדשה" איז ווייל דער "שתי הלחם" איז געווען דער ערשטער "מנחה" וואס מען האט געמעגט ברענגען פון די נייע ווייץ).
ספירת העומר:
די צווייטע נאכט פסח הייבט מען אהן צו ציילען "ספירת העומר".
מיר פסק'ענען אז בזמן הזה איז ספירת העומר מדרבנן. די חכמים האבן דאס מתקן געווען אלץ א זֵכֶר פון דעם וואס מען פלעגט ציילען די טעג פון די טאג וואס מען האט געברענגט דעם "עומר" ביז שבועות. (דעם טאג וואס מען האט געברענגט דעם שתי הלחם)
איידער מען מאכט די ברכה דארף מען וויסען וועלכער טאג מען ציילט היינט. און מען טאר זיך נישט פארלאזען אויף דעם וואס מען וועט הערן וואס א צווייטער וועט ציילען.
באלד ווען עס ווערט נאכט טאהר מען נישט ארויס זאגן דעם טאג פון די ספירה. און אויב א חבר פרעגט וועלכער טאג אין ספירה היינט איז, זאל מען נישט ארויס זאגן אז היינט איז אזוי פיל, נאר מ'זאל זאגן אז נעכטן איז געווען אזויפיל.
אויב מ'האט פארגעסן צו ציילען ביינאכט זאל מען ציילען בייטאג אהן א ברכה, און אין די אנדערע נעכט קען מען ציילען מיט א ברכה. אבער אויב מ'האט אויך בייטאג פארגעסן צו ציילען, דעמאלסט מוז מען ציילען אלע נעכט, אהן א ברכה.
וויבאלד עס שטייט "וספרתם לכם" לערנט מען ארויס אז ספירת העומר דארף יעדער מענטש ציילן, אנדערש ווי ביי "יובל" וואס דאס איז נאר א מצוה פאר בית דין צו ציילן.
אין די מצוה פון ספירה איז דא 2 מצות, ציילען די טעג, און ציילען די וואכן, ווייל עס שטייט אין פסוק סיי "שבע שבתות" דאס איז די וואכן, "חמשים יום" וואס דאס איז די טעג, וועגן דעם ציילן מיר סיי די טעג אין סיי די וואכן.
נאך ספירה ציילען, זאגן מיר הרחמן הוא יחזיר לנו עבודת בית המקדש וכו' ווייל היינט איז דאך ספירת העומר נאר מדרבנן, בעטען מיר אז דער בית המקדש זאל ווערן אויפגעבויעט, און מיר זאלן קענען מקיים זיין די מצוה מדאורייתא.
סעודת היום
עס איז דא א מנהג אז דעם צווייטען טאג פסח ביים סעודת היום מאכט מען א זכר צום סעודת אסתר וואס איז געווען אינ'ם צווייטען טאג פסח, און אין יענעם טאג האט המן הרשע געהאט זיין מפלה. (אסאך פירען זיך אז מען ברענגט אריין א באזונדערע קוגעל וואס ווערט אנגערופן א "בָּאבֶּעלֶע" אדער א "אסתר קיגל" און מען זינגט שושנת יעקב.)
בריך רחמנא דסייען
מאירקע
3:49 30/3/2004 - נשלח ב
--------------------------------------------------------------------------------
דא איז דאס מען האט דאס נישט אויסגעמעקט עס איז נאר ארופ פון אשכול עוגן
מאירקע
16:46 28/3/2005 - נשלח ב
--------------------------------------------------------------------------------
.
מאירקע
מנהל לחץ כאן לסגירת האשכול
פורומים > אקטואליה וחדשות > חדשות אנש בארהב ובעולם > הלכות פסח
שלח לחבר הוסף לדף אישי שלח תגובה צ'ט הפורום
שאלות ותשובות משוב ותמיכה פרסום תקנון ותנאי שימוש אתר הבית צור קשר
Copyright©1999-2005, הייד פארק *
|
|
|
|
|
| נשלח ב-23/3/2006 19:13 |
|
| |
ווער האט אזעלעכע גרייטע חומר אויף ענגליש
|
|
|
|
| נשלח ב-16/3/2007 13:41 |
|
| |
ווער ווייסט די מעשה פון קאזניצער מגיד אויף שבת החודש ?
|
|
|
|
|
