***איעדער שמויגער, פאר זיך טויג ער...***

נישט לאג צוריק אין א שבת נאכמיטאג זיצענדיג איבער א טעללער פיינעפל און ליינענדיג א צייטונג, האב איך באגעגנט א מעלדונג פון א די -לאמיר זיי דא אנרופן- 'פאשאכאווער מוסדות', ווי זיי אנאנסירן אז זייער יערליכער דינער וועט פארקומען יענעם און יענעם מוצאי שבת, אין יענעם און יענעם 'באולם', און זייער אורח הכבוד וועט זיין עמיצער -לאמיר אים אנרופן- 'הרבני הנגיד המפורסם ר' בונם פעפערקארן הי"ו'.

איך רייב זיך די אויגן איינמאל און נאכאמאל, צו זע איך גוט? בונם?! בונם פעפערקארן??!!, וואס?!!!.

איך קען דאך דעם בונם'ען פון חדר נאך, געווען א לאצי, געווען יעדנס פאפי, וועמען ס'האט זיך געגלוסט פון איינעם צו טרייבן שפאס איז ער געווען דער אדרעס. ווען אימער ס'האט געשטינקען איז ער געווען דער בלאזער. ווען אימער מ'האט געוואלט עמיצן באשולדיגן ביים מלמד איז ער געווען דער קרבן. אלעמאל געווען דער 'גנב' ביי 'פליס גנבים', און 'איט' ביי 'באהאלטן'....

קיינער האט לעבן אים נישט געוואלט זיצן אויפן באס. קיינער האט מיט אים נישט געוואלט לערנען בחברותא. קיינער האט מיט אים נישט געוואלט שפילן. שטענדיג איז ער געזעצן אפגעזונדערט פון אלע און גערעדט צו זיך אליינס דראמענדיג מיט די הענט אויף א טיש ביים קארנער.

געגאנגען איז ער שטענדיג אנגעטאן מיט א הויז וואס איז געעווען ברוינליך שמוציג פון אונטן און וואס האט געהאט א צעריסענער זיפער צוזאמגעהאלטן מיט א סעיפטי פין. די הויז האט זיך געהאלטן מיט לויזע הויזן טרעגער, און ער האט געטראגן אן אפגעריבענער העמד אין וועמענס טאש עס איז געלעגן אן אלטער 'מעמאו פעד' און א 'שליסל האלטער' וואס ער האט גע'ירש'נט פונעם עלטערן ברידער.

אפילו דער מלמד -אפגעזען פון די פילע דרשות וואס ער האט געהאלטן פון רבי עקיבא און זיינע תלמידים וועלכע זענען אוועק וועגן טשעפען- האט זיך אויך כסדר אויסגעגעבן אויף דעם אומשולדיגן רחמנות פון חדר, ביי יעדן פארהער, יעדן זונטאג, און סתם אזוי א פארוואלקנטער טאג, אלץ האט ער געכאפט מכות מיט א תירוץ פארן באבע'ס קאץ אדער ניטאמאל דאס, בעת אלע איגלעך האבן זיך געהאלטן ביי די זייטן וויאזוי דער רבי וועמען זיי האבן אזוי פיינט געהאט טרייבט ליצנות פון דעם 'חדר קנעכט'.....

זיין שווארץ מזל האט אים ווייטער באגלייט אין די ישיבה יארן.

געווען דער ציל ברעט יעדן שבת זכור בפני כל הקהל. אויב האט ער פרובירט האבן א מיינונג איבער א נושא האט עס אים געקאסט צרות פאר א וואך. אויב האט ער פרובירט זאגן א וויץ האט עס אים געקאסט צרות פאר צוויי וואכן. אלץ האט מען אים באשולדיגט אלס דער מסור קעצל, און ווידעראום ביים מנהל האט מען אים גאר באשולדיגט אין די בארדעריי.

אז האט ער געוואלט זיצן אויף א טיש ביי פרישטאג האט ער געברויכט ברענגען די מילך, ברויט, פעפער, זאלץ, קארן פלעקס, און אויך זיין גרייט צו כאפן די וויצן אויף זיין חשבון נישט נאר בפה, נאר אויך אויב האט איינער געוואלט מאכן א יסורימ'דיגער וויץ ווי צב"ש אריינלייגן זאלץ פאר עמיצן אין די 'סיריעל מיט מילך' אדער אין די קאווע, איז ער געווען דער קרבן, און אויב האט ער געוואוסט וואס עס איז גוט פאר אים האט ער נאך געברויכט מיטלאכן אויכעט אדער עס וואלט אים געקאסט אסאך טייערער דער שפיל, ווייל ער איז א 'בעיבי' וואס פארשטייט נישט און פארנעמט נישט קיין דזשאוק...

אין די גרויסע ישיבה איז אים קיין סאך בעסער נישט געווארן, אפילו דער מגי"ש האט אים גערודפט ווייל מ'שטיינס געזאגט ער איז א פארדארבענער אינג. די טיען עידזשערס האבן זיך נישט געוואלט חבר'ן מיט אים ווייל עס וועט זיי שאטן צו שידוכים. אויף אים איז געווען מותר צו זאגן שלעכטע אינפארמעישאן ווייל..... עם...... כ'ווייס אליין נישט אבער מ'מעג...., אין דער ענדע האט ער חתונה געהאט מיט עמיצן פון ווייסעך וואו, און מער האב איך נישט געהערט פון אים.

דעריבער פארשטייט איר טאקע אליין פארוואס איך בין אזוי אויפגעשפרינגען ווען כ'האב געזען אז דער בונם-שמונם איז גאר אן 'אורח הכבוד' היינט צוטאג, נע -האב איך געטראכט- ס'איז זיכער נישט ער, ס'איז מן הסתם א צווייטער.

זונטאג מיטאג האב איך אבער באקומען א פריוואטער טעלעפאון רוף פון הרעבאני הנגיד ר' בונמ'ן אליינס, און ער האט מיר געזאגט קלאר און דייטליך אז יא, ער איז 'אורח הכבוד' ביי יענעם דינער, און ער לאדענט מיך פערזענליך..... שוין נו וואס איז שייך רעדן... העמיר גיין צום דינער...

איך זיץ דארט ביים דינער, יא, דארט אויבן אן זיצט ער דארט דער -שוין היינט צוטאג- 'ערעב בונם זאל זיין געזונט' און שמייכלט. כ'באטראכט אים אזוי, פון ס'ראץ אונטערן נאז איז נישט געבליבן קיין זכר, אויף זיין פלאץ איז דא היינט א שיין געשטיצטן שנויצל, וועלכער ציט זיך שיין אראפ ביז אונטערן פיסקל פארמענדיג א שיין גביר'יש בערדל. דארט וואו עס איז אמאל געווען דער באלי-היט וואס יעדער האט געמעגט צעקראכן איז היינט צוטאג דא א שיינעם גראדן היט מיט געבויגענע זייטן. אויפן פלאץ פון די אמאליגע לויזע הויזן טרעגער איז היינט דא א הערליך געפאסטן טייערן גע'קעסטל'טן רעקל. און אויפן פלאץ פון די פארדזשאוועטע פוירפל העמעד איז היינט דא א שיינעם 'ווייט אן ווייט' גע'סטארטש'טן העמד מיט קאפלינגס ביי די הענטלעך....

געענדיגט מיט דעם לאצי בונם.... היינט איז דא אן 'הארעבאני האנאגיד ערעב בונעם זאל זיין געזונט' וועמען אלע אדמורים רבנים און דרשנים ביים דינער פרובירן איבערשטייגן איינער דעם אנדערן ביי די דרשות מיט שבחים, אז איינער זאגט 'הוידל' זאגט דער צווייטער 'בוידל'. אז איינער זאגט 'הוא גופיה צורבא' זאגט דער אנדערער 'תורה וגדולה במקום אחד'. אז איינער פארטייטשט אויף אים א 'סיפורי צדיקים' פארטייטשט דער צווייטער א מדרש, און דער דריטער א פסוק חומש, און דער פערטער א זוהר..... און בונם??? ער שמייכלט מיט עניוות מעשה נגיד.......

ער אליין האלט אויך א דרשה, ער פארמאגט שוין נישט דעם פארשטאפטן נאז, און אויך נישט דעם אונטערן נאז'ישער קול, ער רעדט פעסט און קאנפידענט, ער זאגט תורות, גמרות, מדרשים, מיינונגען אין חינוך, שלום בית, פארציילט סיפורים און זאגט ווערטלעך. און דער גאנער עולם מיטן אויבן אן בראש שמייכלט ווען ער וויל מ'זאל שמייכלען, שאקלט צו מיט איינשטימונג ווען ער וויל מ'זאל איינשטימען, קרעכצט ווען ער וויל מ'זאל קרעכצן, און דערנאך באווארפט מען אים מיט 'שכח'ס' ווען ער איז פארטיג אויף די העכסטע טענער, און מען שמועסט נאך אפילו איבער די דרשה מיט אים נאכדעם....

יעצט ווער איך געוואויר אז ער איז גאר פון די ראשי הקהילה, פון די הנהלת המוסדות רוחניות און גשמיות, ער נעמט קעיר פון אלע ערליי מצוות און עבירות, ער איז פון די קאמיטעען איבעראל, און ער איז גאר א תלמוד חכם אויך פאר גאד סעיקס....

יא יא, וויאזוי זאגט שמעלצער:

איעדער שמויגער, פאר זיך טויג ער, ווען עס קומט צו געלט.....

איך האב גראדע אויך מיטגעהאלטען דעם דינער, נישט ווייל איך האב מיט ר' בונם'ן א גרויס פארקער, נאר די הנהלה פון פאשאכאווער מוסדות האט מיר שטארק געבעטען איך זאל קומען זיין פון די קלאטשער'ס ווען מעט גיט בונם'ן איבער דעם פלעק. נו וואס טוט מען נישט פאר א רייניש און א פיינער סאפפער. דער מוצאי שבת איז לאנג, לאמיר גיין מהנה זיין א איד.

וואס זאל איך אייך זאגען, ר' בונם זעהט מיר אויס ווי א עשיר מבטן ומלידה, די גאלדענע גלעזער אויפ'ן שפיץ נעזעל זאגט עדות אויף א רייכער מאן מיט פארצווייגטע געשעפטען וואס פארמאגט הויכע שטאקען אין אונזער שכינות'דיגער מאנהעטען. דאס רינדיג פנים גיט צו צום מייעסטאטישקייט און דער גאלדענער קייטעל וואס הענגט פון וועסטעל צייגט אויף א ר' בונם וואס איז פארבליבען אויפ'ן זילבערנעם טאץ זינט זיין פדיון הבן.

מען האט אים געזעצט אויבען אן, אלע מכובדים רייכען מיט אים דער האנט, אונזער באליבטער יענטאש שטייט און קוקט צו מיט א האלבער שמייכעל, ער פרובירט זיך האלטען מיט דער גאנצער ערענסקייט, נישט גלויבענדיג וואס די אויגען זעהן דא. קען דאס זיין אונזער יאקעלע בונם? אונזער נעבאכעל פון חדר? פרעגט ער א חבר.
לאמיר הערען די דרשה, אפשר איז עס גאר א קאזין.
ר' בונם זאגט ויתן לך און מאכט זיך נישט זעהעדיג פון יענטאש'ס שפעקולאציעס.

דער טשערמאן רופט אויס יעמוד ר' בונם מיט אלע טיטלען שלא טיטלו אבותינו, ר' בונם גייט צום מייקראפאון לאנגזאם און זיכער ווען דער בייכעל שפאצירט פאראויס. אלע קוקען זיך צו וואס גייט דער נגיד זאגען.
הייבט אן מיט א ברשות כ"ק מיר"ן שליט"א וכל הקהל הקודש.
שטאמעלט ארויס, איך וויל נישט! כ'האב עס פיינט. נאר מע האט מיך אזויפיל געמיטשעט, כאב נישט קיין ברירה. במקום שאין איש, ער האט געווארפען פסוקים מיט די מעביר סדרה טראפען. פרובירט נאכמאכען די ר' שבתי יודעלאוויץ.
פארציילט מעשה'לעך אויף די וואכעדיגע סדרה, ווען איינס קלעבט נישט צום צווייטען. ער פרובירט האלטען דעם עולם שטיל אבער פונעם רעדען זעהט שוין יעדער אז די פאשאכאווער מוסדות מיינען נישט די גערויך נאר די קנאבעל. ווען מען לעשט נישט אויס דער מייק וואלטען אלע געהערט ווי ער ענדיגט מיט בלע המות לנצח.
דערנאך גייט ער צו טאקע צו אונזער ר' יענטאש און זאגט אים אביסעל הויעך מיט פאטאס, נא? רבי יענטאש? האסט געגלייבט אז איך וועל זיין דער טויגער און די דער שמויגער? און גייט ווייטער.
מיר אלע פאטשען און קלאפען נאך כאלו מען באצאלט אונז לויט די קלעפ.

אונזער יענטאש ווארפט קאלירען, ער האט זיך נישט פארלוירען נאר זיך הויעך אנגערופען. דאס איז נישט דער בונם וואס אלע האבען פון אים געלאכט אין חדר, דאס איז זיינער א קאזין יעצט געקומען פון לאנדאן.

און יענטאש האט אלעמאל דאס לעצטע ווארט.



תוקן על ידי - נאטורליך - 05/12/2005 5:26:57

אךך נאטורליך;

דו ביזט געווען פון די קלאטשער'ס דארט אונטער אונזער טיש? ניטאמאל האבן מיר געוואטשט נישט צו רעדן הויך און אפ'חוזק'ן פון בונם'ען, מיר האבן געמיינט אז איר זענט אויך פון די חברה לאכערס....

די זעסט יענטאאש; נאטורליך פארשטייט אויך אז די ביסט דאס דער שמויגער.

(בונם איז טאקע געווארן א "טויג ער", אבער די ביסט געבליבן א שמויגער)

יענטאשש, איך האב שוין דעמאלס געזעהן אז די גייסט מאכען דערפון מטעמים דא אין קרעטשמע.
פענסטער, מען קען זיין א טויג-ער אויף כפרות.

ווייסט כ'עדער זאגן נאטורליך, דו זאגסט אן אמת'ער פונקט, יעדער קען זיין א טויג-ער, ס'ווענד זיך צו וואס, דו למשל ביזט א טויג-ער צו קלאטשן פאר די פאשאכאווער מוסדות. איך צו.......ס'צרות, כ'ווייס נישט אויב צו עפעס בכלל.....

ביי דע וועי, כ'מיין איך ווייס ווער דו ביזט. דו האסט דאך אודאי געקלאטשט די שטערקסטע, ביזט דאך א פעיד קלאטשער, כ'מיין איך כאפ שוין פון וועם מ'רעדט דא. מעגסט דיך טאקע שוין טשעינדזשן די גלעזער, ס'איז שוין אוט אוו סטייל די גרויסע באקסעדיגע. און אויך פארוואס האסטו מיר נישט געקענט ארויף פעסן די לעמאן סאדע ווען כ'האב עס געבעטן???...

יענטאאש:

זייער פיין געווען. איך האב נישט געגלייבט ווען איך האב גענדעגט ליינען די לאנגע מעשה אז עס שטייט נישט "תוקןן ע"י יענטאאש", איך האב געמאכט דריי מאל ריפרעש ווייל איך האב געטראכט אפשר איז איז נישט געהעריג ארויף געקומן די תגובה ביי די ערשטע מאל.

אין די לעצטע שורה פון די ראש הקהלס לאנגע תגובה שרייבט ער :
"אויך פאר גאד סעיקס.... "

וואס מיינט די ווערטער ?

איך בעט ענק לאזט מיר נישט אליינס טראכטן ....

געשמאקער;

איך האב געמיינט דו קענסט אלע שפראכן

פאר 'גאד סעיקס' מיינט: למען השם.