ערנסטע אינטערסאנטע שאלות

קודם יישר כח לידידי שליט"א א מעמבער ביי אונז אין פארום וואס האט מיר אנגעצייכנט דעם פארום, עס קומט בעל כרחך ארויס א שמייכל ווען מען קוקט זיך דא אום, עס איז שוין גארנישט קיין קרעמל, עס ווירבלט מיט מענטשן ווי מוריטשקעס, פון יעדע טיטל וואס כלל ישראל האט נאר נישט געוואוסט במשך הדורות ווערט מען דא באטיטלט, מען קערט מען שארט, מען טרינקט, מ'האפקעט, מ'לערנט. ממש א לעבעדיגע געווירבלט. יעדער טרעפט זיך דא דאס פלאץ.

דאס איז אלץ פותחין בכבוד האכסניא.

דא מוז מען דאך ארבעטן -זעה איך- מער מיטן דמיון ווי מיטן מציאות. עס איז מיר שווער פונקטליך אראפצומאלן וויאזוי איך גיי אריין און וואס איך טוה, וויאזוי איך שליקערץ און וויאזוי איך היס, איך וועל עס מאכן שנעל, א איד מיט א קליין בערדל, א קורצע רעקל, שווארץ און ווייסע גלעזער, ווייסע ירושלימער קאפל, ברייטע ביבער הוט, א באקל פאסיק, נו וואס נאך? בקיצור אזא איד פון דער פרעמד, איך גיי זיך צו צום ספרים שאנק, מן הסתם איז עס אויך דא. איך זעץ זיך אראפ דארט דערנעבן ביי די טישל וואס די בענקל איז צוגעקלעבט דערצו, (וואס מען נוצט אין די חדרים), און איך עפן אויף א שולחן ערוך התניא, איך זעץ זיך צו מיט א טיי און הויב אן לערנען אויפן קול, די גאנצע קרעטשמע לויפט זיך צוזאם.... איך ווער שוין מיד פון די דמיונות. לאמיר אריבערגיין צום רעאליטעט.

איך וויל פרעגן די תלמידי חכמים דא א שאלה וואס איך האב זיך אייביג געשעמט צו פרעגן אבער איך האב נישט געטראפן קיין תירוץ.

אין מחזור שטייט ביי שמחת תורה ביי גשם, אז אם הכריז השמש זאגט מען שוין מוריד הגשם ביי שטילע שמונה עשרה. מיין שאלה איז, פון וואו ווייסט דער שמש?, ווענד זיך עס אינעם מנהג הקהילה האט דאך עס גארנישט מיטן שמש, ווענד זיך עס אינעם שמש, נו, וואס וועט זיין להלכה אז אבי איינער וועט עס אויסרופן? זייט ווען האט א שמש אזא אויטאריטעט (איך רעד נישט פונעם קרעטשמע...)?

עס איז געווען א ערנסטע שאלה ביי אונז אין ביהמ"ד ווען איינער האט זיך אנגערופן מוריד הגשם, עס האט זיך געטוהן א גע'נו'צקאנעכטץ, יעדער האט גע'נו'ט, זה לכה וזה לכה, מען זאגט נישט מען זאגט יא. האט דאך יענער א גערעכטע טענה (עס איז געווען נישט קיין קביעותדיגע ביהמ"ד) מאן יימר אז ווען עס איז נישטא קיין שמש איז די הלכה געשלאסן?, איך וועל עס זאגן!

עס איז שטארק נוגע להלכה צו עס האט א הלכה ווי איינער האט פארגעסן מוריד הטל.

עס איז מיר באמת שווער.

יישר כח למפרע.

גערעכט קרעמער בייןאונז אין דארף רוף יאך אויס, קאן זיין די סיבה איז ווייל יאך בין בעפאר געוועזען דער שמש.

א"כ הרב חיים ושלום הי"ו
חיים ושלום לך.

בנוגע דיין פראגע. איז קודם וועלמער אפלערנען א שטיקעלע מחבר און רמ"א, און דערנאך וועלמיר פרובירן צו פארשטיין דיין קשיא:

שו"ע או"ח הל' תפלה סי' קי"ד סעי' ב'.

זאגט דער הייליגער מחבר:
אסור להזכיר הגשם עד שיכריז הש"ץ. הגה –זאגט דער רמ"א - וי"א שקודם שמתחילין מוסף, מכריז "השמש" משיב הרוח, כדי שהציבור יזכירו בתפלתן, וכן נוהגין. (מרדכי רפ"ק דתענית).

איז אזוי:
אויב איז דיין פראגע, וואס פאר א שייכות האט דאס אנהויבן זאגן מוריד הגשם מיטן עצם הכרזה?. דאן זייט מוחל, זעצט אייך אראפ לערנען די הלכות דארט אין שו"ע ונו"כ, וועט איר שוין אלסדינג פונקטליך פארשטיין. ווייל דאס איז זיכער, אז עס מיז הערשן א פולשטענדיגער אחדות אין דעם ענין, ס'קען נישט מאכן יעדער יחיד שבת פאר זיך...

די שאלה איז נאר, צו דער אחדות הויבט זיך אן מיט דעם וואס דער חזן שרייט "שאתה הוא ה"א משיב הרוח ומוריד הגשם", און פון דאן (ס'הייסט שמ"ע ביי מנחה) ווייסן שוין אלע, אז פון היצט און ווייטער זאגט מען "מוריד הגשם". צו דער אחדות הייבט זיך אן נאך פאר מוסף, און מיט דעם וואס מ'קלאפט אויס פאר מוסף "מוריד הגשם", ווייסן שוין אלע אז ביי די שטילע שמו"ע פון מוסף זאגט שוין אויך דער גאנצער ציבור מיט א אחדות "מוריד הגשם". (ס'דא פוסקים וואס האלטן אז טאמער ווייסט דער גאנצער ציבור פאר זיכער, בברירות גמור, אז דער ש"צ זאגט שוין "מוריד הגשם" ביי די שטילע שמו"ע ביי מוסף, דאן דארף דער גאנצער ציבור אויך שוין זאגן מוריד הגשם, אפי' מ'האט נישט אויסגערופן. דער עיקר ס'זאל הערשן א אחדות...).

אויב אבער איז דיין פראגע, פארוואס מ'האט געטוישט דעם תפקיד פון די הכרזה, ס'הייסט הלמאי מ'האט דאס אוועקגענומען פונעם ש"ץ און געגעבן פארן שמש? דאס ווייס איך שוין נישט! גוטע "ערנסטע" פראגע...

יעצט וואס טוט זיך, אויב איינער האט "מדעת עצמו" אויסגערופן שלא ברשות, דהיינו לאמיר זאגן די שאראשפאטעקער קהלה - וואס זייער מנהג איז אז מ'רופט נישט אויס - האט אויפגענומען א שמש פון ניר-סעליש, וואס דארט איז דער מנהג אז מ'רופט יא אויס, און קהל האט פארגעסן אנזאגן דעם נייעם שמש אז דא רופט מען נישט אויס, און דער שמש איז אומוויסנד צו געגאנגען צום באלעמער פאר מוסף און א קלאפ געטוהן "מוריד הגשם", ווי איז דאן די הלכה?

לכאורה ווי איך פארשטיי איז דאס דיין שאלה.

אויב דער תי' פאר דעם איז אז מ'זאגט "יא", וויבאלד מ'האט שוין אויסגערופן און דער ציבור האט שוין אויפגעכאפט און פארשטאנען אז מ'דארף דאס זאגן, וועל איך מוסיף זיין א קליינ'טשיגע פראגע'לע, וואס טוהט אויב א קטן (לאמיר זאגן א צוועלעף יעריג ווילד יונגל, דעם שמש'ס זון) גייט צו און גיבט א קלאפ אויס "מוריד הגשם", וויאזוי איז דעמאלט די הלכה?

שלום עליכם הרב ר' חיים ושלום שליט"א.

נו, מאכטס אים דארט פלאץ אויפן אויבן אן....

כ'על אייך זאגן דער אמת, איך ווייס נישט ווער איר זענט, אבער אז מען זעט א איד מיט אן הדרת פנים מאכט עס א גוטן איינדרוק, איר זעט אויס ווי א גוטער איד.

עניוועי, מאכט אייך היימיש.

די ווידער-קול פון די פריצים הערט זיך שטיל אינעם אויסגעהוילטע חלל פונעם קרעטשמע זאַל, מיט האלב פארלאשענע לעקטערס, די לעפצן זענען נאס און צוזאמענגעקלעבט, די גענאק רויט, די אויגן נאס. פון דא און דארט הערט מען א זיפץ, א שנארכעץ און אפילו א שמועס. אבער אלעס ווערט מיטאמאל אויפגעלעבט...

דער ווינקל וואס דער מאדנע איד האט אויסגעוועלט אלץ זיין מתנת חלקו ווערט ביסלכעווייז א הייסע קאך-קעסל, דער דיין, רב, רבי, שמש (גרייט צו פארטיידיגן זיין פאזיציע), קוימען קערער, האלץ האקער, חזן (געמאלדן לויטן סדר פון זייער אנקומען ויש מקודם ומאוחר) אלעס לויפט זיך צוזאם, יעדער מיט זיין אויפגאבע געצייג אין די הענט, געלזלעך, באטלעך, בעזעמעס, שמש קלאפער (גרייט צו טיילן שלעק אויב עס וועט זיך אויספעלן). די געפילדער ווערט גרעסער, אפילו יאנאש איז נישט משיג פארוואס יעדער איז זיך דארט צוזאמעגעקומען.

די פערד אינעם דזשים וועלכע זענען טיף פארנומען עסנדיג די שטרוי קלאפענדיג מיט זייער גאלאפן, קוקען זיך אויך מיט פארגלייזטע אויגן צו צום סצענע וראינה, ווי זיי וואלטן ווען מיטגעשטימט שטילערהייט "יא, קריגטס ענק מענטשעלעך!"

איך האב עס מקדים געווען אלץ מנהג המקום צו אריינפלעכטן יעדע שמועס אין א לעבעדיגע מציאות, ווי שוין געשריבן.

יעצט צוריק צום ענין... על ראשון ראשון ועל אחרון אחרון....

קרעמער,יענטאש, זרח, יישר כח פאר די קבלת פנים. שיין זיך צו באקענען דא מיט אזא געווירבל. איך האב עס לעצטנס אנגעהויבן צו באטראכטן, און איך האב דא געפונען די פאסיגע פלאץ צו פרעגן די שאלות (ביי אונז אין פארום איז נאר ערלויבט צו שרייבן ארויסצוהעלפן אידן, אבער נישט הלכהדיגע שאלות).

יענטאש, איך האב זיך ספעציעל אהערגעשטעלט מיט נישט אזא שיינע הדרת פנים, מיט א קליין בערדל, מיט א קורצע רעקל, איך גלייך נישט ארויפצוגיין אויבנאן, עס איז מיר גוט די ווינקל דא...

א סך הכל פון קרעמער און זארעכפעפער (דרך אגב א גוטע לערנער), איז אז עס האט פשוט יא מיטן שמש, די סיבה שרייבט די רזר"ח (ר' זרח) ווארום היות עס הערשט דאך א חילוקי המנהגים, און עס נויטיג זיך אן אחדות נישט האלב שול אזוי און האלב אזוי, דעריבער האט מען ממנה געווען איינעם וואס זאל צונויףזאמלען די מנהגים, און וואס ער זאגט מוז מען טוהן.

איך וועל אויסברייטערן להלכה ולא למעשה מה שעלה במצודתי.

עס איז באמת נישט אזוי פשוט. כאטש אין פראקטיק איז עס נישט אזוי שלעכט, אבער וואס וועט זיין להלכה?:

ווען דער רב פון ביהמ"ד און אלע מתפללים פירן זיך נישט צו זאגן, זיי האבן אזא מנהג מאיזה סיבה שהוא (לאו דוקא ווייל די שמש פלעגט נישט אויסרופען ביז יעצט, דאס קען 'אויך' זיין די סיבה, אבער עס מוז נישט זיין), קומט דער שמש ער מאכט א טעות, צו ער טוט עס דירעקט, ער רופט אויס מוריד הגשם. איז ער טאקע משנה די מנהג המקום? זייט ווען קען א שמש טוישן די מנהג המקום מיט איין ווארט ווען די גאנצע ציבור אדער אפילו רוב, אינקלאדירט דער ריכטיגער בעל הבית און ווארט-זאגער פונעם ביהמ"ד ווילן בפירוש נישט אזוי?

אדער די שאלה פונעם רזר"ח, וואס וועט זיין ווען א קטן רופט אויס?

איז אזוי, לויטן לשון פונעם רמ"א וואס דער רזר"ח ברענגט אראפ פארשטיי איך אלעס, ער שרייבט אזוי: אסור להזכיר הגשם עד שיכריז הש"ץ. הגה וי"א שקודם שמתחילין מוסף, מכריז "השמש" משיב הרוח, כדי שהציבור יזכירו בתפלתן, וכן נוהגין. (מרדכי רפ"ק דתענית).

עס איז זייער איינפאך און פארשטענדליך, צוויי באזונדערע הלכות, איינס אז אפילו די מנהג המקום איז עפעס זאל עס קיינער נישט טוהן אנעם שמש'ס אויסרוף. דאס איז איינס. די צווייטע הלכה איז א חילוקי מנהגים, ווען מען זאגט טאקע גשם, און אויף דעם זאגט די רמ"א לויט די י"א אז מען זאגט עס שוין ביי שטילע שמונה עשרה, און אויב אזוי מוז דאך דער שמש אויסרופען.

ווען איך וועל צוגיין צו איינעם נאכן לערנען די רמ"א און זאגן אז לויט דעם רמ"א איז דער שמש די מחליט, וועט ער מיר אוועקשטויסן בשתי ידים, פארוואס עפעס?, די רמ"א שרייבט בלויז אז אינעם פלאץ ווי מען פירט זיך אזוי זאל די שמש אויסרופען. און אויב מאכט זיך אז מען האט פארגעסן אויסצורופען טאר קיינער נישט זאגן מוריד הגשם. און וואס וועט זיין אז א צווייטער רופט אויס? איז נישט קיין שום ספק אז עס איז אויך גוט.

(וכשתדייק וועסטו זען אינעם לשון, אז קודם שרייבט ער אסור להזכיר הגשם עד שיכריז "הש"ץ", דאס הייסט ווען דער ש"ץ -נישט דער שמש רופט אויס ביי זיין גשם בענטשן מוריד הגשם. און לויט די יש אומרים וואס מען זאגט עס שוין פארדעם ביי שטילע שמונה עשרה, וואס דאן האלט מען נאך בעפאר גשם, זאל עס ווער אויסרופען?, דער שמש זאל אויסקלאפן!, ווייל אז נישט דער ש"ץ איז דער שמש. און אויב נישט דער שמש? איז דער בעל עגלה, דער עיקר איז עס זאל הערשן א אחדות אינעם ענין).

אבער דאס צו זאגן אז וואס דער שמש זאגט איז א מוז?, דאס זאגט נישט דער רמ"א!, דאס ווענד זיך אינעם מנהג המקום, אדער אויב איז נישטא קיין מנהג גייט מען נאך רוב ציבור, בקיצור דאס איז זייטיגע הלכות וואס איז נוגע ביי יעדע מנהג, וואס עס טוט זיך אויב נישט יעדער פירט זיך די זעלבע. עס האט נישט קיין שייכות מיטן שמש! (במחילת כבודו). ער האט בלויז באקומען דער אויפגאבע מודיע צו זיין פארן ציבור, אויב וויל ער נישט, אדער אויב איז נישטא קיין שמש, זאל א צווייטער אויסרופען. אבער ער האט נישט קיין שום אויטאריטעט דא, סיידן דאס אז אויב קיינער רופט נישט אויס -און ער "אויך"נישט- טאר מען נישט זאגן!

והדרינן לדוכתיה, וואס איז די הלכה? זאגט מען מוריד הגשם ביי שטילע שמונה עשרה צו נישט?, ואל תשיבנו אז עס ווענד זיך אינעם שמש, כנ"ל אז דאס איז א עם הארצות.

די שאלה איז צו מען זאגט צו נישט, און אויב איינער רופט אויס ווייל ער וויל זיך אינדזשויען מיטן קלאפן אויפן טיש, קיינער האט אים אבער נישט געהייסן, וואס איז די הלכה, מוז אים די גאנצע ציבור נאכגיין?

הארכתי קצת כדי לברר עומקה של הלכה, ולהגדיל תורה ולהאדירה, ביטע קוקט עס דורך בעיון.

ווער עס איז אביסל באקאנט אין דעם הלוך ילך ובכה פון דעם פורום ווייסט אז איך מיש זיך געווענליך נישט אריין אין קיין הלכה'דיגע געפעכטן, פשוט ס'נישט מיין ליין ווי מען זאגט. און דא - טראצדעם וואס איך וואלט שטארק געוואלט אויפנעמען מיין ידיד ר' חיים שלום (וואס איז נאר די 'משפחה' נאמען?) און פארפירן א שיינע שמועס מיט אים - וועל איך נישט מאכן קיין אויסנאם. פארפאלן, אז מען קען קען מען, און אז מען קען נישט קען מען נישט.

אבער דאס וואס דו זאגסט אז ר' זרח איז דרך אגב א גוטע לערנער, וויל איך דיר זאגען אז דאס איז שוין גאר נישט בדרך אגב, דאס איז די עיקר! נישט בחינם האבן מיר אים געהאט די זכיה אויפצונעמען אלץ דיין ומורה צדק ביי אונז אין דערפל מיט עטליכע מאנאטן צוריק!

אלזא - ר' חיים ושלום - האט געדולד, לויפט נישט ארויס, זייט גערישט אז אונזער דיין וועט אייך נישט אוועקלאזן מיט קיין קושיות אדער ספיקות, שאלות אדער איבעיות, אלעס וועט פארענטפערט ווערן ביז עס וועט שטימען און קלאפן, שרייטס אלע א גוטע נאכט!

ס'לעבט זיך, ס'טוט זיך, די גאנצע קרעטשמע פארט אויף רעדער. וואס איז? וואס גייט פאר? עפעס א מאדנער יידעל, געקליידעט מיט א ברייטן ביבער הוט און א קורצן אנצונג, האט זייענדיג אין זיין וועג אריינגעוואנדערט אין די קרעטשמע.

אלע לויפן זיך טאקע צוזאם, מען שטרעקט אים די האנט מיט א ברייטן שלו' עליכם, פאר טייל קרעטשמעס - וועלכע וואנדערן ארום פון צייט צו צייט אין אנדערע קרעטשמעס אויך - איז ער גאר א באקאנטער...

אלע פרייען זיך צו אים, אלע זענען אים מכבד, מען שטעל משקה צו די טישן לכבוד דעם ספעציעלן גאסט (דער חשובער גאסט וועט באלד ווייטער ממשיך זיין אין די שילדערונג, מיר וועלן דערווייל צו גיין צום ענין...).

כבוד ר' חיים ושלום:
קודם וויל איך מיך אנטשולדיגן פאר אייך אז איך האב אייך נישט אויפגענומען בכבוד הראוי, וואס לויט ווי איך זעה פון די ברוך הבא'ס דא, מיט וואס מיינע קאלעגעס האבן אייך אויפגענומען און זיך אזוי געפרייט צו אייער באזוך דא, זעט זיך עפעס אויס אז - כאטש אייער אויפלאנד געקליידאכטץ - זענט איר נישט סתם אזוי עפעס א ארחי פרחי..., נאר עפעס אזא מין סארט וואנדערער וואס פארלאנגט זיך לכבודו עפעס כעישעווער'ס.
ואתך הסליחה

אצינד עמער אריינגיין אין אייער מצודה אריין, איך האף אז איר וועט מיך ארויסלאזן פון דארט...
איך וועל פרובירן אביסל פארברייטרן אייערע ווערטער, אפשר אזוי וועלן מיר זיך פארשטיין.

עס איז קיינער נישט מסופק דערין, און עס איז קיינעם קיינמאל אויפן געדאנק געקומען, אז גאנץ קהל אלע מנהגים וכו' זאל ליגן ביד השמש כחומר ביד היוצר, ברצותו מכריז וברצותו משחק. דער שמש איז דאך נישט מער ווי דער קהל'ס-באדינער, וואס זיין אויפגאבע איז אויסצופאלגן ווי א גוט יינגל וואס זיינע בעלי בתים (דער רב, דיין, טובי הקהלה וכו') הייסן אים, וכשמו כן הוא!. עס איז נעריש אפי' צו זאגן אז בלויז דאס - צו דער שמש האט יא אדער נישט אויסגערופן - זאל קובע זיין דער מנהג המקום, עס האט גארנישט צו טאן מיטן שמש, ער איז נישט מער ווי דער שמש.

במילא איז פשוט, און דאס פארשטייט יעדער בר בי רב דחד יומא, אז דאס וואס דער רמ"א זאגט שקודם שמתחילין מוסף, מכריז "השמש" משיב הרוח, כדי שהציבור יזכירו בתפלתן, מיינט נישט דער רמ"א מיט דעם איבערצוגעבן דעם גאנצן אוטאריטעט פון די מבוכה ביד השמש.
(פונקליך וואס די כוונות הרמ"א איז, דארפט איר פאלגן מיין ערשטע תגובה, זיך אראפזעצן לערנען די שו"ע ונו"כ, ווייל ס'איז דא דארט עטליכע פשטים בשי' הרמ"א)

אצינד אז מיר ווייסן שוין אז דאס אויסרופן פונעם שמש איז נישט מער ווי א שליחות, דהיינו ער פירט אויס דעם מנהג המקום, שטעלט זיך די שאלה אזוי:

1. במקום שנהגו אז מ'רופט יא אויס:
ווי וועט זיין די הלכה אויב דער שמש האט פארגעסן אויסצורופן, (אדער למשל ער איז ניי און האט נישט געוואוסט דעם מנהג המקום און ער האט נישט אויסגערופן), זאגט מען יא אדער נישט?
(דאס איז לכאורה פשוט, אז טאמער א צווייטער האט זיך יא געכאפט אויפן טעות און ער איז געגאנגען און ער האט דערמאנט דעם עולם, און א קלאפ געטוהן מוריד הגשם, לכאורה ביי דעם פאל פארשטייט איר אליין אז מ'זאגט).

2. במקום שנהגו אז מ'רופט נישט אויס:
ווי וועט זיין די הלכה אויב דער שמש האט מאיזה סיבה שהוא (צו ווייל ער האט נישט געוואוסט דעם מנהג המקום, צו ווייל ער האט געוואלט מאכן אביסל לעבעדיג אויפן חשבון פונעם ציבור...) יא אויסגערופן, וויאזוי וועט דעמאלט זיין דער דין?
(דאס אויב עס האט זיך סתם פאר איינעם פארגלוסט צו מאכן פורים פון קהל (אין א"י וואס שמיני עצרת ביי מוסף איז שמחת תורה אויך...) און האט באשלאסן אויסצורופן מוריד הגשם, לכאורה וויבאלד דער מנהג המקום איז נישט אויסצורופן, ווייסן אלע אז ער מאכט פורים, אנדערשט איז אבער ווען דער שמש טוהט דאס וואס דאן מאכט דאס א שטערקערער צומישעניש ביים ציבור, ודו"ק)

3. במקום שהמתפללין אינם יודעים מנהג המקום:
איז די שאלה און צוויי: 1. אויב האט מען נישט אויסגערופן (אכמ"ל בצדדי השאלה)? 2. וואס טוהט זיך אבער איינער פון די מתפללים גייט און קלאפט אויס, וויאזוי איז דעמאלט דער דין?
ווי איך פארשטיי איז דאס אייער פראגע?

(4. במקום שאין שם מנהג קבוע:
איז אויך די שאלה און צוויי כנ"ל (וכנ"ל אכ"מ להאריך בצדדי השאלה) )

שולם וברכה חשוב'ע חבריה

יישר כוחכם ר' חיים פארן ארויף לייגןאויפן טיש האט די חשובע פראגע,

איך וויל צולייגן נאך א היכי תימצי וואס ס'האט פאסירט אין איינע פון די שולן אין א"י,

דער גבאי האט ניט אויסגערופן משה"ר ומה"ג, האט עימיצער א קלאפ געטאהן אויפן בימה אויסרופנדיג משיב הרוח ומוריד הגשם, דער גבאי האט זיך אויסגעדרייט צום ציבור און א שריי געטאהן נישט זאגן משיב הרוח.....!!! האט זיך אן גערופן אדריטער יאצמעך און צוריק געשריגן יא זאגן!!!
והעיר שושן צהלה ושמחה....
איך בעהט לאכטס נישט ס'נישט קיין ווערטל דאס איז א מעשה שהיה איך האב גראדע יא געזאגט און נישט סתם אזוי געזאגט נאר זיך צושריגן אין מיטן שטילע שמו"ע, לאות מחאה והודעה(אגב איך בין נישט געווען דער איינציגסטער שרייער ס'געווען נאך וואס האבן געשריגן) אז מיין מיינוג איז א מ'דארף יא צו זאגן משיב הרוח ......:
וואס זאגט דער עוילם דא בין איך געווען גערעכט אדער נישט???
און וואס זאגט איר צום גבאי'ס הנהגה פון מרכיז זיין 'נישט זאגן'???



קענסט שרייען פון היינט ביז מארגן "חי_וקים", ס,וועט דיר גארנישט העלפן...!!!

ביסט בכלל נישט געווען בארעכטיגט על פי הלכה דאס צו טוהן.
נקודה

איך בין יא גערעכט. נקודה...!!!

קענסט אויף ווייזן אז נישט!






קענסט שרייען פון היינט ביז מארגן "חי_וקים", ס,וועט דיר גארנישט העלפן...!!!