שונה הלכות

אריינגעקאפיעט די שיעורים לויט דעם סדר פון די טעג
יום ב' יתרו ס"ו
היות מיר זענען דאך אידן מאמינים בני מאמינים, אלע ווילן דאך זוכה זיין צו עוה"ב, האב איך געקלערט אלע טאג פארצולערנען מיין שיעור וואס יאך לערן געווענדליך פאר אין שוהל, דא אין קרעטשמע, היות דער עולם איז דאך לעצטענס פארנומען מיט דאווענען ערגעץ אנדערשוואו, אלזא האב איך זיך באשלאסן פארצולערנען אלע טאג צוויי הלכות מחבר ורמ"א און אויסשמועסן אביסל אחרונים דא דארט אז דער עולם זאל וויסן המעשה אשר יעשון כדת וכדין.

מ'האלטן מיר אורח חיים סימן קלג דין ברכו בשבת ובו סעיף אחד, זאגט דער מחבר סעיף אלף בשבת ויום טוב אין אומרים ברכו אחר קדיש בתרא, שבת און יום טוב זאגט מען נישט קיין ברכו נאך די לעצטע קדיש פאר עלינו, הגה איז דער רמ"א מסביר, אפילו במקום שנהגו לאמרו בימות החול, אפילו אין די פלעצער וואס מ'פירט זיך אינדערוואכן, צו זאגן ברכו נאך קדיש, שמא לא היו יחידים בביהכ"נ כשאמרו ברכו, טאמער זענען געווען איינצעלנע וואס זענען נישט אנגעקומען אין בית המדרש ווען דער בעל תפילה האט געזאגט ברכו פאר יוצר אור, מכל מקום, אויף יעדן פאל, בשבת ויו"ט אין לאמרו, זאל מען אום שבת אדער יום טוב דאס נישט זאגן, פארוואס? דהכל באין לבית הכנסת קודם ברכו, וויבאלד אלע מענטשן קומען אן נאך פאר מ'זאגט ברכו, רעדן שוין אויס די אחרונים, אז דער רמא מיינט צו זאגן אז אפילו געוויסע זענען אנגעקומען נאך ברכו פון יוצר אור, אבער צו ברכו וואס די וואס זענען עולה לתורה קומט מען דאך זיכער אן, ממילא זאל מען שבת ויום טוב נישט זאגן קיין ברכו נאך דעם לעצטן קדיש.

לאמיר גיין ווייטער סימן קלד סדר והוא רחום והגבהת התורה ובו ב' סעיפים
הגה דער רמא הויבט אן מיט א הקדמה צו די רייד פון דעם מחבר מיט די ווערטער נוהגין להרבות בתחנונים בשני ובחמישי ואומרים -פון דא און ווייטער איז די רייד פון דעם מחבר- והוא רחום, מ'פירט זיך אום מאנטאג און דאנערשטאג צו פארמערן מיט געבעטן צו גאט, און מ'זאגט והוא רחום, לייגן שוין די אחרונים צו אז מ'זאגט בעפאר דעם ווידוי אזוי ווי מיר פירן זיך אלע טאג, אז מ'זאגט אשמנו, ואומרים אותו בקול רם, און מ'זאגט דאס מיט א הויך קול - אזוי האלט דער מחבר, מ'דארף דאס צו זאגן שטייענדיג, ואם לא אמרו מעומד עובר על התקנה ונקרא פורץ גדר, און אויב זאגט מען דאס נישט שטייענדיג, יעמאלט איז מען עובר אויף די תקנת חכמים, און מווערט אנגערופן א פורץ גדר, וואס אויף דעם שטייט שוין פורץ גדר ישכנו נחש.
הגה וכן נוהגין לאמרו מעמד, דער רמא זאגט אז מיר פסק'נען טאקע אזוי ווי דער מחבר און מ'דארף דאס צו זאגן שטייענדיג, זאגן די אחרונים דער מגן אברהם ברענגט דאס אויך צו, אז קל ארך אפים וואס מ'זאגט נאך קדיש פאר ויהי בנסוע זאל מען אויך זאגן שטייענדיג, וויבאלד מ'זאגט דארט ווידוי, חטאנו לך וגו', זאגט דער רמא אבער, אבל אומרים אותו בלחש, אז מ'זאל זאגן והוא רחום שטילערהייט אזוי ווי מ'זאגט שמו"ע, דער משנה ברורה פסק'עט נהרא נהרא ופשטיה, אז יעדערער זאל טוהן אזוי ווי מ'פירט זיך ביי די שוהל וואס ער דאווענט.
איצט זאגט דער רמ"א ומה שנוהגים להרבות בתחנונים בשני ובחמישי, א טעם פארוואס איז מען טאקע מרבה מיט געבעטן צו גאט מאנטאג און דאנערשטאג, משום שהם ימי רצון, וויבאלד דאס איז טעג וואס אין הימל איז מען פארגעביג, זאגן די אחרונים די סיבה, וויבאלד משה רבנו ע"ה איז ארויף אין הימל נעמן די לוחות אחרונות, איז ער ארויף אין א דאנערשטאג און ער איז אראפגעקומען אין א מאנטאג.
ולכן נוהגין גם כן להתענות בהם, און איבער די סיבה פירט מען זיך אויך צו פאסטן אום מאנטאג און דאנערשטאג, מארגן על מיר מאריך זיין אין דעם ענין ביטע מיר דערמאנען מארגן ביים שיעור.

הקדמה צום שיעור
ג' יתרו ס"ו
האלטן מיר סימן קלד סעיף ב' אבער ערשט עלן מיר זיך באציען אויף צוויי נושאים וואס איז געבליבן פון נעכטן.

דע ערשטע ענין איז איבער וואס דער רמא האט גענדיגט מיט די ווערטער ולכן נוהגין גם כן להתענות בהם, צייכנט דער משנה ברורה נאכצוקוקען סוף סימן תקפ אין משנה ברורה דארט רעדט דער משנה ברורה ארום אויף דעם וואס דער מחבר ברענגט דארט אין סעי' ג יש מי שאומר שגזרו שיהיו מתענין בכל שני וחמישי, על חורבן הבית ועל התורה שנשרפה ועל חילול השם, וואס דאס איז די מקור אויף די רייד פון דעם רמא אין אונזער סימן, זאגט דער משנה ברורה דארט וז"ל ומי שאינו יכול להתענות עכ"פ יתפלל בהם על דברים הללו, ויש מתענים מבשר ויין בהם וגם בלילה שלפניהם ובקיץ שאוכלים קודם הלילה א"צ להחמיר אם לא שקבלו עליהם לחשבו כלילה אחר תפלת ערבית. איתא בכתבים שראוי לכל בר ישראל לבכות על שריפת התורה שמכח זה נמסרה התורה לקליפות המקום יחזירנה לנו ב"ב. כתב התניא ביום הששי פרשת חוקת נהגו היחידים להתענות שבאותו היום נשרפו כ' קרונות מלאים ספרים בצרפת. גם בשנת ת"ח נחרבו שני קהלות גדולות באותו היום. גם נוהגין להתענות כ' סיון בכל מלכות פולין נהרא נהרא ופשטיה [מ"א] ועיין בשע"ת שהוא דוקא מבן י"ח לזכר ובת ט"ו לנקבה: נוהגים לקום באשמורת - דסוף הלילה הקב"ה שט בעוה"ז והוא עת רצון ומה שנהגו מר"ח שאז עלה משה בהר סיני לקבל לוחות אחרונות והעבירו שופר במחנה משה עלה להר שלא יטעו עוד אחר ע"ז והוי עת רצון. ואיכא אסמכתא מקרא אני לדודי ודודי לי ר"ת אלול וס"ת עולה מ' כנגד ארבעים יום מר"ח אלול עד יוה"כ כי באלו ארבעים יום התשובה מקובלת להיות לבו קרוב אל דודו בתשובה ואז דודו קרוב לו לקבל תשובתו מאהבה ועוד סמך מקרא ומל ד' אלקיך את לבבך ואת לבב זרעך ר"ת אלול, על כל פנים זעהט מען פון די ווערטער די גרויסקייט פון די טעג מאנטאג און דאנערשטאג, איך ברענג עס צו אז דער עולם זאל על כל פנים נזהר זיין ווי ווייט מעגליך, צו זאגן כאטשיג דעם והוא רחום, און נישט זיך פרייען אלע מאל וואס מ'קען זיך ארויסדרייען פון דעם.

(במאמר המוסגר וועל איך זיך באדאנקן פאר דעם קעניג פון הייד פארק הרב דזשיבוי, פאר מיר שיקן דעם לשון המשנ"ב, זאל איהם די זכות באשטיין.)

דער צווייטער ענין איז וואס יאך האבע בכלל נישט ערווענט ביים שיעור נאר די מקשיבים לקולי האבן דאס געדענקט לכאורה נאך פון די אינגע יארן, גראדע האב איך דאס געוואלט אויסשמועסן, אבער לא איסתייע מילתא.
 
מיהאמיר נעכטן געלערנט אז מ'זאגט והוא רחום בב' וה', זאגן די אחרונים אז מ'האט דאס מתקן געווען על ידי מעשה נס גדול כמובא בכל בו וכנדפס בסידורים, איז היות דער עולם ווייסט דאך אז יאך האבע נישט ביין מיר קיין ספרים אמער יאך בין אינדרויסן פון שטאט, הגם יאך געדענק די מעשה אבער דאס צו פארציילן פאר דעם ציבור באדארף מען צו האבן די מעשה פונקטליך, האבע יאך געבעטן מיין חבר ערעב קרעמער, זאל מיר דאס אויפקוקען זאגט ער אז ער געדענקט דאס פון סידור היעב"ץ, און ער האט מיר נאכגעזאגט די גאנצע לשון, לכאורה מזכרונו.
 
סיז אמאל געווען א מעשה מיט א שיף פון אידן וואס איז געקומען פון גלות ירושלים, -אזוי רופט ער דאס- און איז אנגעקומען צו א געוויסען פריץ, האט דער פריץ זיי געזאגט איך וויל אייך אויספרובירן מיט א קאלעך אויוון, אזוי ווי חנני' מישאל ועזרי', האבן זיי איהם געזאגט גיב אונז ביטע 30 טאג, און דער פריץ האט דאס זיי נאכגעגעבן, האבן זיי געפאסט די דרייסיג טאג, און אלע טאג האבן איטליכער פון זיי פארציילט פאר אלעמען וואס מ'האט געחלום'ט ביינאכט, איז געווען צווישן זיי אן אלטער איד נישט אזא קלוגער, אבער א גרויסער ירא חטא, סוף פון די דרייסיג טאג רופט ער זיך צו זיין אן,  סיהאט זיך מיר געחלום'ט איבער א פסוק וואס האט צוויי כי און דריי נישט, און איך ווייס נישט וואס דאס באדייט, האט זיך א קלוגער חכם דארט אנגערופן, זיכער מיינט דאס דעם פסוק, אין ישעי' מג פסוק ב, 'כי' תעבור במים אתך אני, ובנהרות 'לא' ישטפוך, 'כי' תלך במו אש 'לא' תכוה, ולהבה 'לא' תבער בך: ממילא זאגט דער קלוגער חכם פאר דעם וואס האט דאס געחלום'ט, דו קענסט זיכער אריינגיין אין דעם פייער, דו וועסט זיכער ניצול ווערן, און אזוי איז געווען, מ'האט געמאכט א ריזיגען פייער און דער בעל החלום איז אריין, אזוי ווי ער איז אריין אין פייער האט זיך דער פייער צוטיילט אין דריי חלקים, און מ'האט געזעהן אין יעדן חלק א צדיק וואס איז געקומען מקבל פנים זיין דעם בעל החלום, און זיי האבן געזאגט והוא רחום, דער ערשטער הא געזאגט ביז, אנא מלך רחום וחנון, דער צווייטער האט געזאגט ביז אין כמוך, און דער דריטער האט געזאגט ביז דעם סוף, און אזוי איז ער געראטעוועט געווארן.

יאך האבע געברענגט קאפיעס, דערפון דא האט איר (דאס האט מיר קרעמער געשיקט מיט א טעלעגראם)
מעשה בספינת יהודים שבאה מגלות ירושלים למקום הגמון אחד, אמר להם רצוני לנסות אתכם בכבשן אש, כמו לחנניה מישאל ועזריה. אמרו לו תן לנו זמן שלשים יום ונתן להם. והתענו ובכל יום מה שחלם אחד מהם סיפר לכולם. והיה שם זקן אחד דחיל חטאין ולא חכים כולי האי. בסוף שלשים יום אמר להם: בחלומי אקרו לי פסוק אחד דכתיב ביה פעמיים כי ושלש לא. ולא אדע הפסוק. אמר לו זקן אחד חכם מאוד, ודאי פסוק זה הוא (ישעי' מג, ב) כי תעבור במים אתך אני ובנהרות לא ישטפוך כי תלך במו אש לא תכוה ולהבה לא תבער בך, לכן אתה ודאי תכנוס באש ותנצל, ועשו כדבר ההגמון אש גדול מאוד, ונכנס הזקן בעל החלום באש ונתחלק האש לשלשה חלקים וראו שנכנסו באש שלשה צדיקים לקבל פני הזקן ואמרו והוא רחום, הראשון אמר עד אנא מלך רחום וחנון, והשני עד אין כמוך, והשלישי עד הסוף.

שיעור יום ג' יתרו ס"ו

האלטן מיר סימן קלד סעיף ב מראה פני כתיבת ספר תורה לעם העומדים לימינו ולשמאלו, דער בעל הגבה זאל ווייזן די כתב פון דעם ספר תורה פאר דעם ציבור אין שוהל, סיי פאר די וואס זענען אויף זיין רעכטע זייט און סיי פאר די וואס זענען אויף די לינקע זייט, ומחזירו לפניו ולאחריו, ער פירט די ספר תורה פארנט צו און אונטן צו, רעדן אויס די אחרונים, אז מ'זאל מאכן א סיבוב צו די רעכטע זייט, דאס הייסט אויב שטייט ער מיט'ן פנים צו מזרח דאן זאל ער זיך דרייען צו דרום זייט, רינגס ארום ביז ער קומט צוריק צו מזרח, מיר פירן זיך אבער אז מ'גייט קודם צו דרום זייט א דרייפערטל רינג, און דאן צוריק צו מזרח, און דאן צו צפון זייט א דרייפערטל רינג, און דאן צוריק צו מזרח, און נישט קיין רינג ענד ראנג א ראזי, וויפיל צו עפענען איז מעיקר הלכה דריי עמודים, אבער דער כף החיים פסק'עט אז דאס זאל יעדערער טוהן לפי כוחו.
שמצוה על כל אנשים ונשים וויייל ס'איז א מצוה סיי פאר די מענער און סיי פאר די פרויען,  לראות הכתב, צו זעהן די כתב פון די ספר תורה, סיווערט געברענגט א טעם פון די מקובלים אז מ'זאל קוקען אויף א ווארט וואס הייבט זיך אהן מיט די זעלבע אות ווי די נאמען, דאס הייסט אויב הייסט איינער שמואל, זאל ער קוקען אויף א אות וואס הייבט זיך אהן מיט א שין, און דאס העלפט פאר הצלחה.
ולכרוע ולומר וזאת התורה וגו' תורה ה' תמימה וגו', און זיך בוקען און זאגן די פסוקים פון וזאת התורה אשר שם משה לפני בני ישראל, און דעם פסוק תורת ה' תמימה משיבת נפש, טאמער האט מען געטראפן א פסול שבת ביי שביעי, וואס דאן נעמט מען נישט ארויס אן אנדערע ספר תורה, זאל מען דאן ביי הגבה נישט זאגן קיין שום פסוקים, סיז דא וואס האלטן אז מ'זאל דאס זאגן אפילו אינמיטן ברכות קריאת שמע, אבער מיר נעמן אהן דאס נישט צו זאגן אפילו אינמיטן פסוד"ז.

הגה זאגט דער רמא ונהגו לעשות כן אחר שקראו בתורה, מ'פירט זיך צו מאכן הגבה נאך דעם ליינען, דאס הייסט אז דער רמא קריגט אויף דעם מחבר, וואס ער האלט די מנהג הספרדים צו מאכן הגבה פאר דעם ליינען, האב איך געזעהן צו ברענגן אז אין ארץ ישראל מאכן אפילו די אשכנזים הגבה פאר דעם ליינען, אבער דאכצאך אז היינטיגע צייטן פירט מען זיך נישט אזוי, א טעם פאר די מנהג האשכנזים איז אז דער ציבור וואס וויל דאך אריינקוקען אין די ספר תורה ביי הגבה, זאלן נישט אנטלויפן פאר דעם ליינען, און אויסווארטן ביז מ'ענדיגט ליינען.
אבל כשמוציאין אותו, אבער ווען מ'נעמט ארויס די ספר תורה אומר השליח ציבור גדלו, זאגט דער בעל תפלה גדלו לה' אתי ונרוממה וגו', והקהל אומרים רוממו כו', אב הרחמים הוא ירחם עם עמוסים וכ'ו, און דער ציבור ענפערט מיט דעם פסוק רוממו, מיר פירן זיך צו ענפערן לך ה' הגדולה, און דא איז טאקע די פלאץ מעורר זיין דעם ציבור נישט צו זאגן גדלו, הגם דאס האט א שטיקל מקור, אבער מעיקר ההלכה זאל מען דאס נישט זאגן.
ויש אומרים לומר על הכל יתגדל, סיז דא וואס האלטן אז דער ציבור זאל זאגן על הכל, וכן נוהגים ביו"ט ובשבת, און דער רמא פסק'עט אז מ'זאל זיך אזוי פירן נאך אום שבת ויו"ט, אזוי ווי מיר פירן זיך טאקע, די אחרונים רעדן שוין אויס אז מ'פירט זיך צו זאגן בריך שמיה ביי הוצאות ספר תורה, וואס הגם דער אריה"ק און אזוי איז אויך משמע פון זוה"ק באלאנגט דאס נאר צו זאגן אום שבת, רעדט דאך שוין דער הייליגער ר' חיים וויטאל אין פע"ח שער קריאת ספר תורה און דאכצאך אויך ביי שבת, אז היות קיין איסור דאס צו זאגן איז דאך נישט דא, ממילא זאל מען דאס זאגן אינדערוואכן אויך, אויב איז עמיציר נישט אנגעקומען דאס צו זאגן בשעת הוצאה זאל מען דאס זאגן ביז ווילאנג מ'עפנט דעם ספר תורה, נאכדעם האט דאס נישט קיין שום זין, בשעת זאגן גדלו זאל מען אויפהייבן די ספר תורה, און די זעלבע זאך שבת ביי אחד הוא וגו' און ביי שמע ישראל וגו'.
ויש להחזיק התורה בימין, און דער רמא זאגט אז מ'זאל האלטן די ספר תורה אין די רעכטע האנט, דער משנ"ב ברענגט צוויי טעמים דערויף איינס, על שם הכתוב וימינו תחבקנו, און די צווייטע טעם ווייל די תורה איז געגעבן געווארן בימין, וכשעולה הראשון לקרות ווען דער ערשטער גייט צו די בימה עולה זיין, אומרים ברוך שנתן תורה וכו', זאגט מען דעם פסוק פון ברוך שנתן תורה לעמו ישראל, דער משנ"ב זאגט אז מ'זאל זאגן נאך א פסוק אבער מיר פירן זיך נישט אזוי סיז דא מער ווי איין מנהג וואסארא פסוקים צו זאגן, נהרא נהרא ופשטיה.

איצט וועל מיר אביסל אויסשמועסן דעם ענין פון הוצאה והכנסת ספר תורה, די אחרונים זאגן אז אפילו אויב עמיציר איז אינדרויסן פון בית המדרש זאל ער משתדל זיין אריינצוקומען און זיין ביי הוצאה והכנסה, משום ברוב עם הדרת מלך,  דער מנהג צו קושן די ספר תורה און דאס באגלייטן צו די בימה נעמט זיך פון דעם אריה"ק, עפ"י סוד איז דא א סמך אז א מאן זאל בחודש ט' גיין פתיחת הארון.

ביי החזרת ספר תורה זאל מען אינדערוואכן און שבת ביי מנחה זאגן קאפיטל כד, און שבת ביי שחרית קאפיטל ל' דאכצאך, לדוד מזמור הבו לה' בני אלים.

הלכות קריאת ספר תורה סימן קלה סדר קריאת התורה ביום שני וחמישי ובו יד סעיפים, פון דא ביז די נעקסטע 15 סימנים איז הלכות פון ליינען אין דעם סימן וועט מען רעדן איבער ליינען מאנטאג און דאנערשטאג, ביים דאווענען, די סימן האט פערצן סעיפים.

סעיף א זאגט דער מחבר בשני ובחמישי ובשבת במנחה, מאנטאג אין דאנערשטאג, ביי שחרית, -הגם בדיעבד האט דאס צייט א גאנצן טאג, אבער לכתחילה איז בעסער מקדים צו זיין- און ווי אויך שבת ביי תפלת מנחה, קורין שלשה, ליינט מען אין די תורה פאר דריי מענטשן, אין פוחתין מהם, מ'ליינט נישט פאר ווייניגער ווי דריי, ואין מוסיפין עליהם, און מ'ליינט נישט פאר מער ווי דריי, אזוי האלט דער מחבר, עלמיר באלד זעהן נאך א שיטה, ואין מפטירין בנביא, און מ'מאכט נישט קיין מפטיר.
די סיבה פון ליינען מאנטאג און דאנערשטאג, שטייט אין (איך געדענק שוין נישט וואו) משה רבינו תקן להם לישראל, אז סיזאל נישט אדורכגיין קיין דריי טאג אהן ליינען אין די תורה, איבער דעם אויב האט מען פאר א סיבה נישט געליינט מאנטאג זאל מען ליינען דינסטאג, אבער פרייטיג נישט, איך געדענק נישט איצט דעם טעם פארוואס פרייטאג נישט, די טעם פארוואס מ'ליינט נישט מער ווי פאר דריי, און ווי אויך פארוואס מ'ליינט נישט קיין הפטרה, איז משום בטול מלאכה לעם, היות דער עולם ארבעט אין די וואכן טעג, ממילא איז מען נישט מטריח דעם ציבור זיי אויפצוהאלטן לענגער אין שוהל.

הגה זאגט דער רמא, ואם היו שני חתנים בבית הכנסת, אויב האט זיך געמאכט און צוויי חתנים, וואס ביידע זענען מחויב עולה צו זיין, והם ישראלים, און ביידע זענען ישראלים, דאס הייסט אז זיי קענען נישט עולה זיין כהן אדער לוי, מתר להוסיף לקרות רביעי, פסק'עט דער רמא אז מ'מעג צולייגן נאך א קריאה, דלדידהו הוי כיום טוב, ווייל פאר די חתנים איז דאך א יום טוב, שמתר להוסיף, וואס אין א יום טוב מעג מען מוסיף זיין צו די קריאה ביז זעקס קרואים, ונראה, און סיקוקט מיר אויס, דהוא הדין לשני בעלי ברית, אז די זעלבע הלכה זאל זיין ווען צוויי מענטשן מאכן א ברית, וואס דאן זענען אויך ביידע מחויב עולה צו זיין, דיום טוב שלהם הוא, וויבאלד א בעל ברית אין די טאג פון דעם ברית איז א יום טוב פאר איהם, כדלקמן סי' תקנט, אזוי ווי מ'פסקעט אין סי' תקנט, דאכצאך דאס איז לגבי די ניין טאג און ת"ב, (ודין שבת ויו"ט עיין לקמן ריש סי' רפב לענין הוספה, אין איבער שבת ויו"ט וועט מען שוין לערנען אין סי' רפב, וועגן מאכן הוספות)
למעשה פסק'עט מען הן לגבי חתנים און כש"כ לגבי בעלי ברית אז מ'איז נישט מוסיף קיין קרואים, היינטיגע צייטן איז דאס כמעט נישט שייך וויבאלד מ'ליינט עטליכע מאל א טאג אין שוהל.

יום ד' יתרו ס"ו

האלטן מיר סימן קלה סעיף ב, זאגט דער מחבר, מקום שמפסיקין שבת בשחרית, די פלאץ וואו מ'ענדיגט ליינען שבת ביי שחרית, שם קורין במנחה ובשני וחמישי ובשבת הבא, דארט הויבט מען אהן צו ליינען שבת ביי מנחה מאנטאג און דאנערשטאג, און דארט הויבט אהן דעם קומענדיגן שבת צו ליינען, דאס הייסט למשל פ' בשלח ביי מנחה און די זעלביגע זאך מאנטאג און דאנערשטאג פ' יתרו, ליינט מען פ' יתרו.
אויב האט מען זיך טועה געווען און מ'האט געליינט ביי די זמנים אן אנדערע סדרה, נישט וואו מ'האט גענדיגט ליינען שבת, ווי למשל שבת ביי מנחה פ' בשלח האט מען געליינט פ' בשלח אנשטאט פ' יתרו, דאן איז דא א גרויסע מחלוקת הפוסקים, צו מ'דארף איבער ליינען צו נישט, מיר נעמן אהן אז מ'דארף נישט איבערליינען, אויב דערמאנט מען זיך אינמיטן ליינען, דאס הייסט לאמיר זאגן ביי לוי, דאן זאל מען מישן צו פרשת יתרו און אנהויבן פאר לוי פ' יתרו, אויב האט מען אבער שוין גענדיגט ליינען דאן זאל מען נישט איבערליינען, הגם דער משנ"ב בלייבט ביי א צ"ע, אבער הנלע"ד זאל מען נישט איבער ליינען, דער ערוה"ש זאגט א שטארקע סיבה דערפאר, היות די ליינען מאנטאג און דאנערשטאג, איז נאך מחמת תקנה, און נישט וועגן מ'דארף ליינען די גאנצע תורה, אמער מ'ליינט דאך שבת די גאנצע סדרה, ממילא האט נישט קיין זין איבער צו ליינען אויב האט מען זיך טועה געווען.
(הערה, אויב ווייסט איינער פון א דיין ומו"צ וואס האלט אנדערש, אדרבה זאל ער מיר ביטע מעורר זיין.)

הגה זאגט דער רמא א נייע הלכה אם בטלו שבת אחת קריאת הפרשה בציבור, אויב האט מען א געוויסע שבת נישט געליינט די סדרה, מחמת קטטה וכדו', סיי נישט ביי שחרית און סיי נישט ביי מנחה, דאס הייסט אויב האט מען זיך דערזעהן אז ביי מנחה איז די קטטה שטיל געווארן דאן זאל מען ליינען ביי מנחה מיט ז' קרואים, פונקט ווי מ'עט ווען געטוהן ביי שחרית, דער רמא רעדט זיך אויב מ'האט נישט געליינט ביי מנחה אויך נישט, דאן זאגט דער רמא, לשבת הבאה, די נעקסטע וואך, קורין אותה פרשה עם הפרשה השייכה לאותה שבת, דאן ליינט מען די סדרה וואס מ'האט נישט געליינט, די אנדערע וואך שבת צוזאמען מיט די סדרה פון די וואך, למשל פ' יתרו האט מען נישט געליינט דאן פ' משפטים ליינט מען סיי פרשת יתרו און סיי פרשת משפטים, און מ'ליינט פאר ראשון גאנץ פ' יתרו, און די ערשטע קריאה פון פ' משפטים, די זעלבע הלכה איז אויב האט מען פאר א געוויסע סיבה נישט געליינט די גאנצע סדרה פ' יתרו זאל מען דאן ליינען שבת משפטים די איבריגע וואס מ'האט נישט געליינט פ' יתרו, און דאס צוזאמכאפן מיט פ' משפטים, דער שערי אפרים האלט אבער אז מ'זאל ליינען גאנץ פ' יתרו, און נישט נאר דארט ווי מ'האט אויפגעהערט ליינען, פ' יתרושטעלט אייך פאר מ'זאל ליינען קבלת התורה פ' משפטים.


איצט טוהט זיך א גאנצע מחלוקת הפוסקים, וואס טוט מען ביי פרשת וואס זענען מחוברים, לדוגמא, תרומה תצוה ווען דאס גייט ביינעזאם, און מ'האט בכלל נישט געליינט, דאן איז דא גוויסע וואס האלטן אז פ' תשא זאל מען נישט ליינען דריי סדרות, מ'זאל נאר ליינען פ' תצוה און פ' תשא, -אויב האט מען נאר געליינט פ' תרומה און נישט תצוה, דאן איז פשוט אז מ'זאל ליינען פ' תשא די סדרה פון תצוה- און ווי אויך ביי סוף פון א ספר דאס הייסט למשל פ' ויחי, זאל מען נישט ליינען שבת שמות ביידע סדרות, מטעם, וויבאלד מ'דארף דאך ליינען פאר איין עולה, ביידע סדרות, און סיהאט נישט קיין פנים, צוזאמכאפן צוויי ספרים אויף איינמאל, די זעלבע האלטן די פוסקים ביי די אנדערע ספרים וז"פ.
אבער אנדערע פוסקים ווי דער א"ר און נאך, און אזוי פסק'עט דער כף החיים, לכאורה איז אזוי משמע פון דעם משנ"ב, און אזוי איז נלע"ד, אז סיי ווי אזוי, זאל מען אלעמאל משלים זיין, נישט קיין חילוק וויפיל סדרות, און אויך נישט קיין נפק"מ סוף פון א ספר.

אויב האט מען זיך טועה געווען ביי מחוברים, למשל חוקת און בלק, און מ'האט געמיינט אז ס'איז מחוברים, און למעשה האט מען נאר געדארפט ליינען חוקת, קומט דאך אויס אז מ'האט נישט געליינט ז' קרואים כהלכה, ווייל דאס איז דאך געווארן צוטיילט אין צוויי סדרות, און מ'כאפט זיך לאמיר זאגן שבת ביי מנחה, אז מ'האט נישט גוט געליינט, איז די הלכה אז אעפי"כ דארף מען נישט איבערליינען פ' מטות.

סעיף ג, זאגט דער הייליגער מחבר, כהן קורא בתורה ראשון, דעם ערשטען רופט מען אויס צו די תורה א כהן, ווי ס'שטייט אין פסוק, וקדשתו, וואס הגם ביי אנדערע זאכן קען דער כהן מוחל זיין, אבער ביי קריאת התורה העלפט דאס נישט, כדי סיזאל נישט ווערן קיין רייבעריי אין שוהל וועמען מ'זאל ערשט אויסרופן, ווייל אויב סיז נישט דא א כהן דארף מען אויסרופן א גדול בחכמה, און דאן וועט דאך ווערן גאנצע קריגערייען, ווער דאס איז, ממילא קען א כהן נישט מוחל זיין, אן איטערסאנטע זאך זאגט ר' שלמה קלוגער, אז במקום וואס זענען דא אורחים, און ס'איז נישט דא גענוג עליות, דאן קען מען זיך יא פארלאזן אויף דעם אז די כהנים זענען מוחל, במקום כבוד אורחים.
זאגט דער מחבר ווייטער ואחריו לוי, נאך דעם כהן רופט מען אויס דעם לוי, און די טעם שטייט אין די גמרא, א סמך פון פסוק ס'שטייט ויתנה אל הכהנים בני לוי, ביי די מתנת כהונה דאכצאך, און דאס איז דאך איבריג אז די כהנים שטאמען פון לוי, אלא מאי קומט דאס אונז צו לאזן הערן, אז ערשט דארף מען מכבד זיין די כהנים, און נאך זיי די לוויים.

יום ה' יתרו ס"ו

האלטן מיר סימן קלה סעיף ד זאגט דער מחבר, המנהג הפשוט, דער פראסטער מנהג איז שאפילו כהן עם הארץ, אז אפילו א כהן וואס קען נישט לערנען, קודם לקרות, קומט פריער צו ליינען אין די תורה, לפני חכם גדול ישראל, בעפאר א ישראל וואס קען יא לערנען, דער מחבר וויל דא ארויסברענגן אז הגם סיז דא ראשונים וואס האלטן אז א תלמיד חכם א ישראל קומט פאר א כהן עם הארץ, אבער לגבי קריאת התורה, מפני דרכי שלום, פסק'עט מען אז א כהן איז ערשט, רעדן שוין אויס די אחרונים אז קיין בזיון ת"ח איז דא נישט שייך, וויבאלד דער מנהג איז אזוי, (קען זיין דאס איז די סברא פון מהר"ש קלוגער וואס מיהאמיר געלערנט נעכטן), לייגט צו דער מחבר א תנאי, והוא שהכהן יודע לקרות, דאס איז נאר אויב דער כהן דער עם הארץ קען ליינען, לייגט צו דער רמא, ומיהו אם יוכל לקרות עם הש"ץ מלה במלה, אויב אבער דער עם הארץ קען טאקע נישט אליין ליינען אין די תורה, אבער מיטזאגן מיט דעם בעל קורא קען ער יא, סגי בכך, איז גענוג אזוי, דאס הייסט אז ער קומט פאר א ישראל א ת"ח, כדלקמן סי' קלט, אזוי ווי ס'ווערט געפסק'עט אין סימן קלט סעיף ב, דער מחבר פסק'עט דארט אז אויב קען מען זאגן מיט דעם בעל קורא איז דאס גענוג.
במאמר המסוגר אז דער עולם זאל פארשטיין, אמאל איז געווען דע מנהג אז דער עולה איז אליין דער בעל קורא, שפעטער האט מען מתקן געווען א שליח ציבור, זאל פארליינען. 
ענדיגט דער מחבר צו זיין הלכה, שאם אינו יודע לקרות האיך יברך על התורה, ווייל אויב וועט דער כהן נישט קענען ליינען ווי אזוי זאל ער דען קענען מאכן א ברכה, אבער די אחרונים רעדן שוין אויס אז היינט איז מען נישט מקפיד אפילו אז דער עולה זאל קענען מיטזאגן מיט דעם בעל קורא, מער איבער דעם וועט מען לערנען אין סי' קלט.

סעיף ה זאגט דער מחבר, אם הספר תורה פתוח, אויב איז שוין די ספר תורה אפן, והכהן קורא את שמע, און דער כהן האלט ביי קריאת שמע, אינו רשאים להפסיק, טאר דער כהן נישט מפסיק זיין, אין סי' סו איז דא דעות אז ער מעג יא מפסיק זיין, אבער דאס איז נאר אויב האט מען איהם שוין אויסגערופן, אבער דא רעדט מען אז מ'זאל איהם בכלל נישט אויסרופן, וקוראים ישראל במקומו, און מ'רופט אויס א ישראל אנשטאט, הגה זאגט דער רמא, וכן בתענית שאחר פסח וסכות, די זעלבע הלכה איז ביי תענית בה"ב וואס מ'פאסט נאך די ימים טובים פסח און סוכות, שקורין ויחל, וואס דאן ליינט מען ויחל, אם אין הכהן מתענה, אויב דער כהן פאסט נישט, - די הלכה ביי ויחל מעג מען נאר אויסרופן די וואס פאסטן- קורין לישראל, זאל מען אויסרופן א ישראל אנשטאט, וטוב שילך הכהן מבית הכנסת, און ס'איז גוט אז דער כהן זאל אבער ארויסגיין פון בית המדרש, און דאס איז אנדערש ווי ווען דער כהן האלט אינמיטן קריאת שמע, ווייל יעמאלט זעהט דאך יעדערער אז ער איז עסוק בתפלה, האט מען נישט מורא משום פגמא, אז מענטשן זאלן מיינען אז דער כהן איז א כהן פגום, אבער ביי א תענית ווייסט מען דאך נישט אז דער כהן פאסט נישט, ממילא זאל ער ארויסגיין פון שוהל.

הערות אויף דעם נעכטיגן שיעור:

סעיף ד:
ס'איז דא א מחלוקה אויב דער עולה קען בכלל נישט, אפילו מיטזאגן מיט דעם בעל קורא, דאן איז דא וואס האלטן אז ער איז נישט עולה למנין ז' קרואים, אפילו בדיעבד, אבער מיר פסק'ענען בדיעבד אז מ'האט יא יוצא געווען, אבער לכתחילה זאל מען נישט אויסרופן, נאר און אויסנאם איז א בעל ברית אדער א חתן.

בכלל אויסרופן עמי הארצים וואס קענען לפחות מיטזאגן מיט דעם בעל קורא, פסק'עט מען נהרא נהרא ופשטיה, ביין אונז אין שוהל איז דאך נישט דא קיין מנין תלמידי חכמים, האב איך געפסק'עט אז מ'זאל אויסרופן אפילו אנדערע, ובפרט אויב דאס איז אין א פאל וואס הציבור צריכים לו, וואס דאן איז לויט די פוסקים אביסל גרינגער, סאו יאנאש און די אלע אנדערע קען מען רואיג אויסרופן.
 
דעס וואס דער מחבר אין סעי' ה זאגט אויב די ספר תורה איז שוין אפן, רעדן די אחרונים אויס אז דאס איז נישט דוקא אויב די ספר תורה איז אפן, די זעלבע זאך אויב מ'האט נאך נישט ארויסגענומען דעם ספר, דארף מען נישט ווארטן אז דער כהן זאל ענדיגן זיין דאווענען, נאר מ'קען רואיג אויסרופן א ישראל.
תוקן על ידי - סאכדעס - 17/02/2006 20:37:37

עש"ק פ' יתרו ס"ו
האלטן מיר סי' קלה סעיף ו, זאגט דער מחבר, אם נכנס הכהן לבית הכנסת, אויב דער כהן קומט אהן אין בית המדרש, אחר שהתחיל הישראל לברך, פונקט נאך וואס מ'האט אויסגערופן א ישראל אנשטאט איהם, און דער ישראל האט שוין אנגעהויבן צו זאגן די ברכה פון אשר בחר בנו, אינו פוסק, קען דער כהן מיט זיין וועזנהייט דאס נישט אפשטעלן, און ער זאל עולה זיין, אבל ברכו לא הוי התחלת, אויב האט דער ישראל נאר געזאגט ברכו, קען ער איהם יא אפשטעלן, און דאס איז נישט לבטלה, וויבאלד דער עולם האט גענפערט ברוך ה' המבורך לעולם ועד, ועומד הישראל בתבה, אבער דער ישראל בלייבט שטיין ביי דעם באלעמער, עד שישלימו כהן ולוי, ביז ווילאנג דער כהן און לוי ענדיגן זייערע עליות, ואז יקרא, און דאן זאגט ער ברכו, און מ'רופט איהם נישט נאכאמאל אויס, און דאס איז כדי שלא יתבייש, אז דער ישראל זאל נישט פארשעמט ווערן.

אם אין כהן בבית הכנסת, אויב איז נישט דא קיין כהן אין בית המדרש, קורא ישראל במקום כהן, קען רופט מען אויס א ישראל אנשטאט דעם כהן, ולא יעלה אחריו לוי, אבער צו שני זאל מען נישט אויסרופן קיין לוי, כדי דער ציבור וואס ווייסט נאר אז דער צווייטער איז א לוי, וועלן מיינען אז דער ערשטער איז א כהן, הגה זאגט דער רמא אבל ראשון יוכל לעלות, אבער צו ראשון קען דער לוי עולה זיין, רעדן די אחרונים אויס אז דאס איז נאר ווען דער לוי איז גלייך צו דעם ישראל בחכמה, אויבאיז דער ישראל גדול בחכמה, דאן דארף מען מכבד זיין ערשט א תלמיד חכם א ישראל ווי איידער א לוי, (איך מיין אז דא זעהט מען אז ס'איז נישט דא קיין שום מקור צו די וואס מאכן א עסק מיט דעם לוי, אבער דאך איז דא סמך אויף דעם מנהג, עיין במט"מ, ער זאגט אז דאס איז א מנהג פראנקפורט, אויב איז נישט דא א כהן דאן רופט מען אויס א לוי ווי איידער א ישראל) וכשקורין אותו און מ'ווען מ'רופט איהם אויס, דאס הייסט סיי א ישראל אדער א לוי אנשטאט א כהן, אומרים במקום כהן, זאגט דער אויסרופער במקום כהן, שלא יטעו לומר שזהו כהן, כדי דער ציבור זאל זיך נישט טועה זיין און זאגן אז דעם וועמען מ'האט אויסגערופן איז א כהן.

סעיף זיין זאגט דער מחבר אם היו כהן ולוי בבית הכנסת, אויב ס'איז געווען א כהן און א לוי אין בית המדרש, וקרא הכהן, און מ'האט אויסגערופן דעם כהן פאר ראשון, וקרא הכהן, און נאך וואס דער כהן האט גענדיגט זיין עלי', וסבור שאין שם לוי, האט מען געמיינט אז ס'איז נישט דא קיין לוי, והתחיל לברך ברכת התורה שנית, און דער כהן האט שוין אנגעהויבן צו מאכן נאכאמאל די ברכה, אנשטאט דעם לוי, אין מפסיקין אותו, דאן שטעלט מען נישט אפ דעם כהן, פארשטייט זיך אז דאס איז נאר אויב האט ער שוין אנגעהויבן מאכן די ברכה פון אשר בחר בנו, און נישט נאר ברכו, וואס דאן דארף מען יא אויסרופן דעם לוי.

היות שב"ק לערן איך נישט פאר אין קרעטשמע, מיר האבן אין שוהל א שיעור אין הלכות שבת, סאו ווער עס פילט פאר וויכטיג זאל מוצש"ק ארויפלייגן די צוויי סעיפים פון שב"ק

א' משפטים ס"ו

האלטן מיר סימן קלה סעיף ח
זאגט דער מחבר אם אין לוי בבית הכנסת, אויב ס'איז נישט פארהאנען א לוי אין בית המדרש, כהן שקרא ראשון מברך שנית, דאן דארף דער כהן וואס האט עולה געווען די ערשטע זאגן נאכאמאל די ברכות, וקורא במקום לוי, און מ'ליינט פאר איהם אנשטאט פאר דעם לוי, אבל לא כהן אחר, אבער א צווייטען כהן אנשטאט דעם לוי רופט מען נישט אויס, כדי שלא יאמרו שהראשון פגום, כדי מ'זאל נישט מיינען אז דער כהן וואס האט ערשט עולה געווען איז א כהן פגום.
ווי אויך רופט מען נישט אויס קיין ישראל אנשטאט לוי, וועגן צוויי טעמים, ערשטענס מ'זאל נישט זאגן אז דער כהן איז א פגום, צווייטענס אז מ'זאל נישט מיינען אז דער איז אן לוי.
די פוסקים אחרונים האלטן אויב ס'איז קיינמאל נישט דא קיין לוי אין דעם בית המדרש, דאן זאל מען נישט אלע מאל וואס מ'ליינט אזוי טוהן, נאר מ'זאל הייסן דעם כהן ארויסגיין, און איהם געבן אן עלי' נאר פון צייט צו צייט.

סעיף ט זאגט דער מחבר, וכן לא יעלו שני לויים זה אחר זה, און די זעלבע זאך זאלען נישט עולה זיין צוויי לוים איינער נאך דעם אנדערן, כדי שלא יאמרו שאחד מהם פגום, כדי מענטשן זאלן נישט קלערן אז איינער פון זיי זענען נישט קיין ריכטיגע לוויים.
איבער א עיר שכולה לויים על מיר שוין לערנען א צווייט מאל. 

ב' משפטים ס"ו

האלטן מיר סעיף יוד, דאס איז א לאנגער סעיף, מחמת קוצר הפנאי על איך פארלערנען בקיצור מחבר און רמא, ממש גארנישט אויסרעדן, אי"ה מארגן על מיר רעדן איבער די אלע הלכות, מער באריכות, און וואס ס'איז נוגע פאר אונז למשל שמח"ת.

זאגט דער מחבר, נהגו לקרות כהן אחר כהן בהפסק ישראל ביניהם, דער מחבר פסקעט אז מ'פירט זיך אויסצורופן א כהן, אפילו אויב מ'האט שוין אויסגערופן א כהן פריערט, אויב איז אינצווישן געווען א ישראל, ואומר החזן כשקורא להשני, און דער וואס רופט אויס דעם צווייטן כהן, זאל זאגן, אף על פי שהוא כהן, וואס דאס מיינט אז כאטשיג ער איז א כהן רופט ער איהם אויס, וכיוצא בזה נוהגין בלוי אחר לוי, און די זעלבע זאך זאל ער זאגן ווען ער רופט אויס א צוייטען לוי, זאל ער צולייגן אף על פי שהוא לוי, הגה זאגט דער רמא, ולכן מתר לעלות גם כן למפטיר בכי האי גוונא, פאר די זעלבע סיבה קען מען אויסרופן א כהן אדער א לוי צו מפטיר, און מ'זאל זאגן אף על פי שהוא כהן אדער לוי, ואם קורא מפטיר סתם, אויב דער כהן אדער לוי קומט ארויף צו מפטיר אהן דעם וואס ער זאל עולה זיין, אין לחש לפגמו, דארף מען נישט מורא האבן אז מ'וועט מיינען אז ער איז א כהן אדער א לוי פגום, דהרי לא מזכיר שמו, אמער ער רופט איהם דאך נישט אויס, ויש אומרים דאין לקרות כהן או לוי למנין שבעה, און ס'איז די א שיטה וואס האלט אז מ'זאל נישט אויסרופן א כהן אדער א לוי צו די שבעה קרואים, אבל לאחר שנשלם המנין, אבער צו הוספות, יכולים לקרות כהן או לוי, קען מען יא אויסרופן א כהן אדער א לוי, וכן נוהגין במדינות אלו, און אזוי פירט מען זיך, ומיהו במקום צורך ודחק, אויב פעלט זיך אויס צו די שבעה קרואים, בשעת הדחק, יש לסמוך אסברא ראשונה, קען מען זיך פארלאזן אויף די ערשטע דיעה, וואס האלט אז מ'מעג יא אויסרופן א כהן אדער לוי למנין השבעה קרואים.

סעיף יא זאגט דער מחבר, יש מי שאומר, ס'איז דא א דיעה, שאם קרא החזן כהן או לוי, אויב האט מען אויסגערופן א כהן אדער א לוי, ואינו שם, און ער איז נישט אין בית המדרש, לא יקרא לאחר בשם, זאל מען נישט אויסרופן א צווייטען כהן אדער לוי, ביי זיין נאמען, משום פגמו של ראשון, מ'זאל נישט מיינען אז דעם ערשטען וואס מ'האט אויסגערופן איז א כהן אדער לוי פגום, אלא אחר יעלה מעצמו, נאר א צווייטער זאל עולה זיין אהן אויסרופן, זאגט דער רמא, וכן נהגו, און אזוי פירט מען זיך, שליח צבור שהוא כהן, אויב דער וואס רופט אויס איז א כהן, יכול לקרוא כהן אחר לתורה, מעג ער אויסרופן א צווייטען כהן זאל עולה זיין, און מ'האט נישט מורא משום פגמו של עצמו.

רבותי איך ווייס אז ס'איז געווען זייער אין קורצן, זייט מיר מוחל, יאך דארף פירן א דין תורה, אי"ה מארגן וועט קומען ביאורים באריכות.