חיים חייקלס 'קינה' אויף די קרעטשמע

יעעעעעעעע...... יעפ, יעפ, יעפ, יעפ, יעפ, יעפ, יעפ......

איך ליין און איך שפיר זיך ווי עמיצער קוקט אן אלטן ווידיאו, א שטייגער ווי די מונקאטשער חתונה....

גוט אמאל פאר א טויש.

צייטליך זאלסט וויסן איך בין אויס פון התפעלות פון דיין שריפט. ס'איז עפעס מורא'דיג. דיינע שורות צעגייען אין מויל אזוי ווי דער קאצקע-צוקער ביים הייסן זיפ-קאווע. און יא, דאס משל איז נישט בלויז פארשטיין צו געבן וויאזוי דיינע ווערטער צוגייען אין מויל בשעת ליינען, נאר ס'מיינט בדייקא אויך ארויסצוברענגען דאס זיסקייט דערפון. ס'צוגייט אקורשט ווי דאס צוקערל ביי די קאווע.

צייטלעך - פונקט ווי די אלע אלטע לייט - איז יעצט צוריק אין אלט-שטאט, אונעם אלטן פארהאקטן קרעטשמע, ווי שוין געשריבן אויף א אנדערער פלאץ, דאס וועג אהער איז געווען א שווערער און אויסגעמאטערטער, נישט גרינג איז מיר אנגעקומען דאס צוריק-קער צו אלט שטאט.

חדשים זענען פארלאפן, צייטן האבן זיך געביטן און די קרעטשמע האט זיך איינקוואטירט און איר נייער שטעטל. ליינענדיג דער אשכול נאך א צייט פון באלד צוויי יאר איז שווער צו באגרייפן וואס די אלטע אידן, די אלטע קרעטשמע לייט און טרינקער'ס האבן דורך געמאכט בעת זיי האבן זיך געברויכט אריבער ציען מיט זעק און פעק צו א נייער שטעטל, א גענצליך נייער פריץ און קעניג.

היינט - שטייענדיג ביים צווייטן מאל זיך אריבערציען -  איז עס אבער אביסל גרינגער משיג צו זיין און טראכטן און פארשטיין וואס די אלטע לייט האבן דאן מיטגעמאכט און מיטגעלעבט. כאטש זיי האבן נישט מיטגעמאכט דאס אז דער אלטער קרעטשמע זאל פארשפארט ווערן אויף שוין באלד צוויי מעת-לעת'ן בשעת מ'ציעט זיך אריבער, א שטייגער ווי מיר מאכן יעצט מיט. זיי האבן נישט געוויסט פון אזעלעכע גרויסע פראבעמען. מ'שטיינס געזאגט, אויב האט חייקל נישט געברענגט איין טאג דאס געהילץ צום הייצן זענען זיי געווען אויסער זיך. דאס איז דאן געווען פון די סאמע גרעסטע פראבלעמען אין דארף.  וואס קאן מען טוען אז זיי פארשטייען נישט אז אין נייע קרעטשמע ברויך מען קיין געהילץ נישט, עס גייט אלעס אטא-מטיק. אבער וואס פארשטייען די עלטערע..

מיטן ווילדן גרויזאמער מיינסטו האבן זיי זעך יא אן עצה געגעבן? אבערוואס. צרות האט ער זיי אויסגעטיילט טאג טעגליך, א שטיייגער טאקע די נארוואס פארלאפענע מעשה מיט חייקל'ן, וואס ווען נישט דער אפענער נס פון אינזער (מ.) ראש הקהל יענטאאש ווואלטן די אלע עלטערע לייט דא נעבעך אויסגעגאנגען פאר קעלט, נישט האבענדיג דאס געהילץ פאר די אויוון.


אמת - טראכט איך יעצט - דאס זיך אריבער צוען צו א נייער שטאט, א נייער דארף, א נייער בורגערמייסטער איז טאקע א פראבלעם, עס ברענגט פולע פראבלעמען און אלע עספעקטן. איך וועל זיך צושטעלן צו די אלטע לייט מיט דער טענה. אבער די אפציע פון פארבלייבן אין פארק איז דאך ממש זעלבסט-מארד. ווי קען דאס געמאלט זיין אז די אלטע קלוגע לייט, די ארויפגעקוקטע מענטשן פון אינזער אלטער דארף האבן נישט איינגעזעהן דאן די פולע פראבלעמען וואס דער פארק ברענגט מיט זיך? טאקע א ווינדער.

וואויל געטאן ערעב זארעך מיטן ארויפברענגן דעם אלטן אשכול וואס פארלירט קיינמאל איר חן - א שטייגער ווי רוב אור אלטע געהענגלעך המלאים זיו ומפיקים בת צחוק על שפתי הקוראים היקרים.

האלט אן דיין ארבעט, זיי 'מעלה' די אשכולות, און דאדורך וועלן מיר אלע האבן אן עליה פון עומקא דתהום רבא, ביז דער ארענדער וועט זיך מרחם זיין און עפענען די ברייטע טויערן פונעם שפאגל נייעם ארענדע.

ס'טאקע אין די סאמע דריי ביטערע וואכן ווען כלל ישראל איז איינגעהילט אין די אבילות פון חורבן המקדש וירושלים עיה"ק שתבנה ותכונן בב"א, און דער אשכול זאגט טאקע אין קעפל דאס ווארט 'קינה', אבער פארט בין איך שטארק מסופק צי מ'מעג דאס ליינען אין די דריי וואכן...

יענטאאש, נאטורליך, גרויזאמער, חייקל און קרעמער, אלע אלע לפונדק אחד. געווען אמאל צייטן...

אין די היצטיגע צייטן בעיקבתא ד? ווען מיר גייען דורך שווערע זמנים אין נסיונות, מיר מוזן זיך ליידער דרייען דא אין די שמוציגע אומאיינגענעמע גנים ופרדסים, לוינט זיך שוין ענדערש צו באזוכן און איבערליינען די אלטע שטותים ווי איידער ח"ו ארויסצוקוקן פון די דלת אמת און נכשל ווערן מיט א ראי' אדער שמיעה אסורה. און יא, אפילו דער רעזולטאט איז אז ס'ברענגט א שמייכל אין די דריי וואכן.

יעצט ווארט איך אויף די הספד פון נחמן_נטע...

-----

דאס וואס יין_שרף שרייבט אז מען דארף ריקן די מייז הין און צוריק, לא ידעתי מאי דקאמר מר, ווייל איך זעה ב"ה דעם גאנצן סקרין אויף איינמאל (אפשר האסטו א פיצעלע סקרין).

און דאס וואס דו שרייבסט אז עס שרייבן דארט נאר די זעלבע 6-7 שרייבער, גם זה הבל, ווייל איך אליין האב א חשבון פון צוואנציג שרייבער (דארט איז דא א כמו-תקנה אז מען שרייבט נאר מיט איין ניק).

טענתך אז אלע שרייבער פון ניי קרעטשמע קומען נאך אין פארק אריין, איז נישט אינגאנצן אמת, איך פערזענליך קום אריין קיין היידפארק א הונדערטסטל (איינס פון הונדערט) פון וואס איך פלעג מימים ימימה ווען אלט קרעטשמע איז געווען בתוקפו.

א גוט שבת

-----

זינגער;

איך האב נאכנישט אויפגעגעבן אויף דיר!

ארבעט אויף דיינע מדות... זיי זיך מסגף... און קום אריבער אביסל אין ניי קרעטשמע, מיר וועלן דיר פרובירן מקרב צו זיין.

קרעמער

exectly right, I cant stand that new site, I

was ther 3 times, its a mess, i said that from the begining : if it aint broken

... dont fix it

יא, אמת, איך שטים מיט צו חיים חייקלען, מחמת כמה סיבות.

1. די אנייצעלע מאלן וואס איך האב אפגעשטאט מיין באזוך אין די נייע קרעטשמע, משטיינס געזאגט, איז מיר דער אפעטיט פארגאנגען נאך איידער איך האב עספיעט אויסצוגיין אין אלע אירע שטיבלעך. דער אויסשטעל דארט איז אזוי אומאנגענעם אז עס איז מיר פשוט פארגאנגען דעם אפעטיט פון פארברענגען דארט. נו, א קרעטשמע וואס ס'געשטעלט, אזוי צו זאגן, בלויז צו פארברענגען און ס'פארברענגט זיך נישט, איז קיין קרעטשמע!.
קיין איין תגובה דארט קען נישט לייענען מיט א געשמאק, ס'ליינט זיך עפעס נישט, מען מוז כסדר ריקן דעם סקרין הין און צוריק און ס'קריכט אויף די געהירן. דאס זעלביגע איז אויך מיט דעם הויפט אריינגאנאנג און מיטן יעדן שטוב באזונדער, מען קען נישט זען דעם גאנצן בלאט מיטאיינמאל, מען מוז כסדר האלטן די האנט אויפן מייזל און ריקן אהער ריקן אהין, וואס דאס - ווי פארשטייט זיך - פארנעמט דעם רואיגן אפעטיט פון פארברענגען, ס'מאכט נערוועז.

2. דאס וואס די קרעטשמע איז געווען פלאצירט אין "היידפארק", האט בלי ספק כסדר געברענגט סיי פרישע באזוכער און סיי פרישע שרייבער'ס. הייד פארק איז א פלאץ וואו עס גליטשן אריין הונדערטער גולשים, און פון אזויפיל גולשים איז כסדר דא מענטשן וואס זוכן חיזוק; א גוט ווארט; א שמייכל; אדער סתם אזוי א לופטער. הונדערטער באזוכער פלעגן אריין קומען אויסגעהינגערטערהייט און ארויס גיין זאט, און מיט דעם וואס די קרעטשמע איז געווען דא פלאצירט האט זי געהאט דעם ריכטיגן משמעות, אין פילן זין פון ווארט - במלוא מובן המלה, אויף וואס זי איז געשטעלט. כ'מיין אויף וואס דען איז די קרעטשמע געשטעלט אז נישט אויף די בלויזע איינציגע מטרה?. היינט צוטאגס אז די קרעטשמע האט זיך פון דא אוואק געצויגן, אויף א פלאץ וואס רוב ווייסן נישט פון דעם צו זאגן, ז'ווייסן נישט אז ס'עקזעסטירט אפילו אזא סארט פורום, איז מאי העילו חכמים? וואס האט איר אויפגעטוהן מיט אייער גאנצע קרעטשמע, אויב דינט דאס נישט די מטרה אויף וואס איר צילט?

3. דאס איז לגבי סתם באזוכער, כלומר אזעלכע וואס פלעגן דא קיינמאל קיין ווארט נישט צושטעלן נאר בלויז לייענען, און וואס איז מיט די שרייבער'ס?
 
ווי נישט ווי, פלעגן כסדר דא צוקומען פרישער שרייבער'ס, איינמאל מער איינמאל ווייניגער. זיי פלעגן גיבן א פאל אריין פון א שכינות'דיגן פורום, אריינווארפען זייערע הערות, תגובות, און גיין ווייטער. דארט אינעם נייעם קרעטשמע רעדן צו זיך מער ווייניגער די זעלביגע זעקס-זיבן מענטשן מיט אנדערע ניקס... וזהו!, עס פאלט פאר קיין רפואה נישט אריין פרישער שרייבער, צו מיינט איר דען אז די אלע וועלכע פלעגן אריין פאלן מזמן לזמן, דא אין די אלטע קרעטשמע, גליטשן שוין מער נישט קיין הייד פארק?, זיכער יא!. אלא ווא-דען?, אז די קרעטשמע איז אין די שכינות גיט מען א גיי צו, מען לאזט איבער א גוטס און געגאנגען ווייטער, ארויס צו גיין ערגעץ אנדערשט זוכן דאס שוין נישט. והמציאות יוכיח.
 
ואיכה ישבה בדד הקרעטשמע רבתי עם... היתה כאלמנה...

א יארצייט ליכט, פארטרויערט פארטראכט, צו וועסטו אמאל ברענען פאר מיר ווען א נאכט.

יתגדל ויתקדש שמיה רבא.

מיט א בליק אויף צוריק,
די הארץ איז פול מיט דרוק,
אין א ווינקל אליין,
אזש מ'קען צוגיין.

דריי איך זיך ארום,
די שטילקייט אומעטום,
טרויעריגע אויגן געפונען,
א פארלאשנקייט דערינען.

יתגדל ויתקדש.

די קרעטשמע איז ליידיג,
עס קוקט אויס שוין פאר אייביג,
איך זוך א שיין א אויסגעדראשענע,
פון די לאמטערנעס די פארלאשענע.
 
זאל זיך איינער באווייזן,
מיר ברענגן אין די גלייזן,
א גוט ווארט צו הערן,
וויל איך דאך גערן.

יתגדל ויתקדש.

אבער פון די זייט איך זעה, א ליכטיגקייט עס קומט,
נישט אין די ווייטע סביבה, א שטימעלע עס ברומט.
דער עולם איז אין די פעדערן, נישט דא קיין שאלה,
קומט מיט מיר אהין געשווינד אלע.

לאמיר אנפילן די טישלעך,
מיט וויין און ברוינפן פלעשלעך,
זאל מען זיך דערמאנען פון דעם אמאליגן אטמעספער,
מ'זאל נישט קענען זאגן אז דאס איז נישט דער.

די שליסל איז ביין אונז אין האנט,
די קלאגן און וויינען לאמיר שטעלן צום וואנט,
גענוג צוריק געטראכט גענוג געקלאגט,
לאמיר הערן נייעס וואס יעדער זאגט.

סתם מוציא שם רע, זיי האבן זייער ליעב צו הערן, און ליינען, די מיט חן אנגעפולטע מאמרים, זיי ווילן דאס אבער נישט האבן מיטן ווינטאלאטאר, נאר מיטן עירקאנדישאן, וואס פארשטייסטו זיי נישט? זייטס נישט אזעלעכע בעלי גאוה, אונטערן פארטעך פון אמאל, קומט און האט הנאה. ( איך קען שוין נישט זיין דא, ס'איז געפערליך הייס דא, דאכט זיך מיר אז מ'האט שוין נישט באצאלט די לעקטער ביל דא שוין באלד צוויי חדשים, איך שפאציר צוריק צום באקוועמען קרעטשמע, זייטס מיר געזונט. )

שנירעלעך טרערעלעך שלייכן זיך אראפ פון די טיפע אויגן פונעם ראש הקהל און מאכן זייער וועג ביז איבער די דיקע געדרייטע הערעלעך פון די פילע בארד זיינע, פארענדנדיג זייער טרויעריגע נסיעה ערגעץ וואו אויף א רוה ארט אויפן אויסעגראדטן העמעד אויף וועלכן ביילע די וועשערקע האט געארבייט איבער א פולע שעה ביים טייכל אונטערן בריק.

'יא יא טייערע פריינד, געווען אמאל צייטן' קרעכצט זיך אונטער דער ראש הקהל קוקנדיג מיט פארטראכטע בליקן אויף חייקל'ען מיט נאטורליך'ן וועלכע זיצן איבער הייסע 'טעה מיט לימענע' אנגעלעהנט אויפן אלטן הילצערנעם טישל אין די אלטע קרעטשמע וועמענס הילצערנע טיר דער ראש הקהל האט הערשט אויפגעשפארט מיט איינע פון די קופערנע שליסלען פונעם ברייטן בינטל.

'הההההההוי..... געווען אמאל צייטן, און אבער נאך ווי צייטן' הערט זיך ווייטער די שעפשענדיגע קרעכצן פונעם ראש הקהל, ווערנדיג באגלייט מיט טרעריגע אויגן פון די צוויי אור אלטע לייט פונעם אמאליגן פארגאנגענהייט.

'איר ברויכט פארשטיין' פרובירט דער ראש הקהל צו פארשטיין געבן 'אמאל בין איך געווען דא בעל הבית, ווער איז דען געווען דא? ווער האט זיך דען געדרייט אין דער קאנצעליי פון קהל? קיינער. מיר האבן באזארגט די קרעטשמע מיט וואס מ'האט געקענט, צוגעלייגט א העלצעלע אונטערצוהאלטן דעם קאווע טישל, און אונטערגעלייגט א בענקל אונטערן אויוון זי זאל חלילה נישט אומפאלן. און מיר זענען געווען צופרידן. צופרידן? גליקליך.

היינט, די היינטיגע יונגווארג זענען אנדערשט, פיל אנדערש. זיי וועלן נישט טרינקען ברוינפן פון א שטאלענעם אמפער, כאטש זי איז פיל בעסער. ווילן זיי דייקא נאר א מארמארנעם טישל, ווי מען זאל סערווירן די משקה פון א קריסטאלנעם פלעשל מיט א גאלדענעם צינגל....... נו וואזשע קאן מען דען טון?...... זעמיר מיטגעגאנגען...... זיי זענען דאך היינט בעל הבית... דאס גאנצע קאנצעליי מיטן 'טובים און פארשטאנד' האבן זיי איבערגענומען...... נו..... כ'פריי זיך אז זיי געבן מיר נאך דעם שליסל......

זיי די היינטיגע יונגווארג, ווילן שוין נישט וויסן פון די לאנגע קלוגע טיפזיניגע ווערטער און מאמרים מיט וואס מיר פלעגן זיך באנוצן. זיי האבן שוין נישט קיין געדולד. ז'יאגן זיך שטענדיג. ז'גלייכן נאר קורצע ווערטערלעך ווינציגער ווי א האלבע שורה וואס מיר אלטע לייט קענען ניטאמאל פארשטיין...... איי תוכן?.... אךך וואס ווייסן זיי דען די יונגווארג....

יא יא..... הההההההההה........ א מ'דערלעבט דערלעבט מען....

יא, גיטע צייטען איז געווען אמאהל, אין א זימערדיגער פארנאכט איז דער קרעטשמע פוהל געווען ווי א מקוה פאר'ן זמן ערב שבת. פון באהאלטענע וועלטען האבען אריין געשפראָצט די טייערע חברים איינער נאכען צווייטען.
איך געדענק,
ביים טיהר האט ר' קרעמער געפאָכעט מיט די האנט און באגריסט די באזיכער.
איך דערמאן זיך ווי,
אינטערען ברין קאַלט וואסער איז אונזער ר' חיים חיקל געזעצען, זיך פרובירט אפקילען דאס פעקעל ביינער נאך א טאג שווערע ארבייט. דארט ביים קראַן וואשט ער זעך אפ דאס שווייס פון פנים און שמייכעלט ליבליך צו אלע אריינקומער. אז איינער איז ארויס פון ביה"כ האָט זיך ר' חיים חיקל געפעדערט און אפגעריסען א שטיקעל פאפיר, צו מאכען א מצוה.

רעדענדיג פונעם פארהאַקטען פענצטער,
ווער געדענקט דען נישט ווי יענטאאש מיט סאכדעס האבען זיך געקריגט ביים פענצטער איבער ווי דאס לופט וואס קומט אריין זאל זיך נויגען און בלאָזען. איך געדענק אמאל, -נישט מער געדאכט- וואס דער סטארין-ליכט האט שיעור נישט א שריפה געמאכט פון גרויס שרייעריי, ווען נישט ס'איז אריין געקומען א יאנאש וואס האט געשטעלט א גלעזעל משקה, שמאָל און לאנג. לכבוד א יארצייט וואס ער האט געהאט א חודש פריער. דאן האבען מיר זיך אלע געזעצט ארום דעם טישעל ביים מעריב וואנט און געמאכט א לחיים ווי אידישע ברידער האבען געטון אין קאָצק און אין ראפשיץ אין די גיטע צייטען.

עס ווערט שפעט, דאס פנים פאלט אים אנידער אויפן האַרטען טיש און יאנאש שפאצירט ווייט אוועק און חלומ'ט פון זיין נארוואס ליידיגען פלאַש ברוינפען, ער זעהט אין חלום ווי מיר אלע באדאנקען זיך שיין פאר זיין שארפען ברוינפען און זאגען אים א גיטע נאכט מיט די לעפצען נאך באנעצט פון שמעקעדיגן קאָניאַק

איצטערט איז די קרעטשמע פוסט און פאַסט, ליידיג אן א נפש חי'. קומט אריין א אידעל אין גיט א הספד, וועל איך אויך צולייגען מיינע צוויי סענט.
און מיר אלטע לייט ציעהן זיך אריבער אין די ניי-מאָדישע געשמאקע קרעטשמע, ווי די אלטע לייט וואס די קינדער לייגען זיי אריין אין א מושב זקינים, אוודאי מיינען זיי נאָר די טובה פון זיידיטשקע אדער באביצע.