עטליכע כללים אין די אידישע שפראך

לידיעה בעלמא: א פשוט'ע זאך וואס יעדער ווייסט מן הסתם. אבער דאך שאדט נישט אז מען ברענגט עס אראפ:

אין אידיש באנוצט מען זיך נישט מיט די דאזיגע אותיות:
'ב' (אן א פינטל), 'ח', 'כ' (מיט א פינטל), 'ש'(א לינקער), 'ת'(מיט א פינטל).

אנשטאט 'ב' (אן א פינטל), שרייבט מען 'וו'.
אנשטאט 'ח', שרייבט מען 'כ' (אן א פינטל).
אנשטאט 'כ' (מיט א פינטל) שרייבט מען 'ק'.
אנשטאט 'ש' (א לינקער) שרייבט מען 'ס'.
אנשטאט 'ת' ( מיט א פינטל) שרייבט מען 'ט'.

אין דעם געלעגנהייט וועל איך שוין דערמאנען נאך א פשוט'ע אבער וויכטיגע זאך:

די וואקאלן:
'א' דינט סיי אלס 'קמץ', סיי אלץ 'פתח'.
'ע' - 'סגול'.
'יי' - 'צירי'.
'וי' - 'חולם'.
'י' - 'שורוק'.
דער 'שוא' האט נישט קיין וואקאל.
סך הכל:
די וואקאלן: - א. ע. ו. יי. וי. י.
די איבעריגע אותיות זענען די קאנסאנאנטן מיט וואס מען באניצט זיך צו רעדן.

שיין הויך. ס'איז דא איינמאל אין די גאנצע אידישע שפראך וואס מ'נוצט יא א ב' (אן א פינטל). אויבן (אויפ'ן צווייטן שטאק). אויוון איז דארט וואו מ'באקט קאקאש קעיק. "לויף ארויף אויבן און צינד אן דעם אויוון".

שלמה זלמן

שיין הויך. שרייבסט אז 'י' איז פאר א שוריק. ס'איז נישט ריכטיג. 'י' איז פאר א חירוק נישט א שוריק. א שוריק הערט זיך אזוי ווי א מלואפום, אזוי ווי אין "ענטשולדיגט".

שלמה זלמן

טעות לעולם חוזר!

שלמה-זלמן איז גערעכט:

'י' איז 'חיריק'.
'ו' איז 'שורוק'.

והוא רחום יכפר עון.

ווי אזוי שרייבט מען?

'צימער' אדער 'צומער'.

'גליקליך' אדער 'גליקלעך'.

'דערובער' אדער 'דעריבער'.

צו קען מען שרייבן נאך א 'קאמען' (ווי דאס , ) דאס ווארט 'און'? איך וואלט לכאורה געזאגט אז נישט, ווייל דאס פילט שוין אויס דער 'און', נאר איך זעה אז דער מעלות, וועלכע לייגט א גרויסע דגש אויף אויסלייג, שרייבט יא 'און' נאך א 'קאמען', וצ"ע.

איך וואלט אויך געוואלט מברר זיין דער כלל, ווען מען שרייבט א ליין צווישן צוויי ווערטער (ווי דאס - ). אמאל ווערט עס געשריבן מיט א 'ספעיס' (ווי דאס ) צווישן די צוויי ווערטער, און אמאל אן א 'ספעיס'.

איך וועל מיך פרייען אויב איינער קען מיר ארויסהעלפן.

שיין הויך. צימער, גליקליך און דעריבער איז ריכטיג. "גליקלעך" איז נישט אזוי שטארק גרייזיג פאר אונגאריש אפשטאמיגע, אבער די ריכטיגע ווארט איז גליקליך. (אזוי ווי: גיב, אים אד"ג).

ביטע גיב א ביישפיל ווען מעלות ניצט א קאמע פאר "און". איך גלייב נישט אז זיי ניצן א קאמע ווען דער "און" איז א חלק פון די זעלבע זאץ, אזוי ווי: "גאלד, זילבער און קופער". ס'קען זיין אז זיי האבן גענוצט א קאמע ווען דער זאץ איז געווען גאר א לאנגער און דער "און" האט באלאנגט פאר א פריערדיגע חלק פונעם זאץ.

אויב מ'זאל אריינלייגן, אדער נישט אריינלייגן, א ספעיס פאר און נאך א "דעש" ווענדט זיך אויף וואס דו ניצט דעם דעש. אויב דו ווילסט מחבר זיין צוויי אדער מער ווערטער נוצט מען דעם דעש אן א ספעיס. ווי אין: "צוואנציג-יעריגער", "איין-און-דרייסיג'סטער". אבער אויב דו ווילסט אפטיילן דעם זאץ אינמיט'ן לייגט מען אריין א ספעיס, ווי אין: "מאסול - איינס פון די צוויי פראבלעמאטישע שטעט אין איראק - איז געווען אין..."

שלמה זלמן

מען שרייבט 'צימער' 'גליקליך' 'דעריבער'

ווען מען שרייבט צוויי גאנצע זאצן און מען נוצט די 'און' פאר א באהעפטונגס ווארט דארף מען לייגן א קאמע פארדעם

ווען מען וויל שרייבן א זאץ, וואס די שפראך טוישט זיך אינמיטן, למשל: "ווען ער האט דאס געזאגט, האט ער נישט געלאכט - ער האט זיך פשוט געקוילעט פאר געלעכטער", קומט אריין א שטריך אינדערמיט?