ענטפער אויף די פראגע פון פרשת וישלח
עס איז באקאנט די מעשה פון שכם בן חמור וואס האט פארכאפט דינה, און די בני יעקב האבן זיך נישט פארלוירן נאר מיט חכמה געשטעלט א תנאי אז די גאנצע שטאט מוז זיך מל'ן, און דעם דריטן טאג זענען שמעון און לוי געקומען און אויסגע'הרג'ט אלע איינוואוינער פון שכם און אנטלאפן מיט דינה.
פארוואס זענען זיי געקומען פונקט דעם דריטן טאג?
אין פסוק שטייט (בראשית ל"ד, כ"ה) ויהי ביום השלישי בהיותם כאבים, זאגט דער תרגום אונקלוס "כד תקיפו עליהון כאביהון", אז דאן האבן זיך געשטארקט די ווייטאגן זייערע פונעם ברית. איז דאך משמע אז דעם דריטן טאג שטארקן זיך די ווייטאגן.
דער רבינו בחיי איז מסביר אז יעדע "דריטע" טאג איז אייביג שוואכער, סיי דער דריטער טאג פון געבורט, סיי דער דריטער טאג פון די וואך, און די סיבה דערצו איז ווייל דאן איז שולט דער מזל "מאדים" (וואס דאס איז ווי באקאנט א שלעכטער מזל).
אין די גמרא מסכת שבת (דף קל"ד ע"ב) איז דא א מחלוקת צווישן דעם תנא קמא מיט ר' אלעזר בן עזריא, די חכמים זאגען אז אויב דער ברית איז אום שבת, מעג מען געהעריג ארומוואשן דעם קליינטשיגן סיי בעפאר דעם ברית און סיי נאכן ברית, אבער אויב דער ברית איז געווען דאנערשטאג (וואס דאן געפאלט דער דריטער טאג אום שבת) טאר מען נישט ארומוואשן דאס קינד געהעריג, מען מעג אים נאר אביסל ארומשפריצן וואסער מיט די האנט. רבי אלעזר בן עזריה זאגט אבער אז דעם דריטן טאג מעג מען אויך געהעריג ארומוואשן, און ער ברענגט זיך א ראיה פון די מענטשן פון שכם וואס דער פסוק זאגט אז דעם דריטן טאג זענען זיי געווען שוואכער, קומט דאך אויס אז די דריטע טאג איז א גרויסע סכנה, דערפאר מעג מען אויך דאן מחלל שבת זיין.
די גמרא זאגט אבער אז דאס איז נישט קיין ריכטיגע ראיה, ווייל דארט רעדט זיך פון גרויסע ערוואקסענע מענטשן וואס ביי זיי פארהיילט זיך שווער א מכה, דעריבער איז די דריטע טאג אויך א סכנה, אבער ביים קליינעם אכט טאגיקן פארהיילט זיך א וואונד שנעלער, גייט ער פריער ארויס פון סכנה, און דער דריטער טאג איז שוין נישט אזוי שווער פאר אים. (דער רמב"ם [הובא בשפתי חכמים ריש פרשת וירא] איז דאס מסביר אזוי: אן ערוואקסענער פארמאגט מער ליחות (אייטער וכדומה) אין זיך, און דאס קומט ארויס הערשט ביים דריטן טאג און פארשווערט די מכה).
דער דעת זקנים לבעלי התוספות, דער רא"ש און דער חזקוני זאגן אלע אז דערפאר זענען שמעון און לוי געקומען דעם דריטן טאג, ווייל דאן האבן די בני שכם "חרטה" געהאט אויף די מילה (טאקע צוליב די גרויסע צער).
דער דעת זקנים און חזקוני זענען אבער נישט צופרידן מיט דעם פשט, ווי דער דעת זקנים פרעגט: "עס קען נישט זיין אז דעם דריטן טאג האבן זיי געהאט מער צער ווי די ערשטע צוויי טעג"?
דערפאר זאגען זיי אן אנדערן פשט: עס זענען געווען אזויפיל מענטשן אין שכם, אז עס האט גענומען דריי טעג ביז מען האט זיי אלע אפגע'מל'עט, דערפאר האבן שמעון ולוי אויסגעווארט ביזן דריטן טאג וואס דאן וועלן שוין אלע זיין אפגעשוואכט פון די מילה.
דער אור החיים הק' (פרשת וירא) שרייבט גאר א נייע פשט: די בני יעקב האבן נישט אויסגעזוכט דעם טאג וואס זיי געפונען זיך אין א גרעסערע "סכנה" (ווייל באמת – טענה'ט ער – זענען די ערשטע צוויי טעג מער מסוכן ע"ש), נאר דעם טאג וואס זיי זענען די "שוואכסטע" און וועלן זיך נישט קענען צוריקשלאגן, דערפאר זענען זיי געקומען דעם דריטן טאג ווייל דאן זענען זיי שוין דאס מערסטע אפגעשוואכט, נאכן מיטמאכן יסורים דריי טאג אין א ציה!
א גרויסן יישר כח פאר מיין פריינט ר' זרח פעפער שליט"א וואס האט גלייך געענטפערט אט די תירוצים, איך האב עס נאר אויסגעברייטערט אז די חשוב'ע ליינער זאלן פארשטיין וואס ער האט געשריבן בקיצור
 |
|
|
